Necrologie

Een invoelende generaal die onverstoorbaar zijn mening gaf

Hans Couzy (1940-2019) Hans Couzy leidde de gedaanteverwisseling van de landmacht, van een groot leger met dienstplichtigen tot een klein beroepsleger.

Hans Couzy werd 78 jaar.Foto Vincent Mentzel
Hans Couzy werd 78 jaar.Foto Vincent Mentzel

De naam van Hans Couzy, die zondag op 78-jarige leeftijd overleed, is vooral verbonden met de val van Srebrenica, mede door zijn eigen krasse uitspraken voor tv-camera’s. De betekenis van de voormalige bevelhebber van de landmacht ligt veel meer in het feit dat hij leiding gaf aan een totale gedaanteverwisseling van de Nederlandse krijgsmacht: van een betrekkelijk groot leger met dienstplichtigen tot een klein beroepsleger.

Toen Couzy in 1992 na een lange loopbaan in de krijgsmacht werd benoemd tot Bevelhebber der Landstrijdkrachten (BLS), stond hij voor een immense taak. Na de val van de Muur en het uiteenvallen van de toenmalige Sovjet-Unie was er geen behoefte meer aan een leger dat een Europese landoorlog kon uitvechten, maar aan een ‘snelle-reactiemacht’ die overal ter wereld kon opereren. Politici begonnen ook met bezuinigen en schaften de opkomstplicht af, ofwel de ‘dienstplicht’.

Couzy raadpleegde de bazen van grote Nederlandse ondernemingen als Philips, die ook bezig waren met ingrijpende reorganisaties. Zo schoeide hij de bureaucratische landmacht op de leest van Akzo, met een strikte scheiding van uitvoering en beleid. Wim Dik, toen baas van KPN, raadde hem aan om de reorganisatie publiekelijk te promoten: „Afrekenen met het oude imago. Nieuwe klantvriendelijkheid scheppen. Dat is de succesfactor”, zo citeerde De Groene Amsterdammer in een recensie van Couzy’s memoires.

In die terugblik, in 1996 geschreven onder de titel Mijn jaren als bevelhebber, rekende Couzy ook genadeloos af met de ministers van Defensie onder wie hij had gewerkt. Zo was Relus ter Beek volgens hem lui en diens opvolger Joris Voorhoeve praatziek. Defensie omschrijft hem nu dan ook als een „invoelend en enthousiast mens” en als „een generaal die onverstoorbaar, gevraagd en ongevraagd zijn mening gaf”.

Die gewoonte zorgde voor nogal wat spanningen in de Srebrenica-kwestie. Zo zei hij in 1994, toen kwartiermakers naar Srebrenica vertrokken, voor camera: „Als de bevolking wordt aangevallen dan is het zelf maximaal dekking zoeken en buiten die strijd blijven.” Later nam hij het op voor overste Karremans, toen die mikpunt werd van kritiek.

Die loyaliteit maakte dat Couzy in het leger op handen werd gedragen. Daar introduceerde hij ook een nieuwe fitheidstest, die voortleeft onder de naam ‘Couzy-test’.