Opinie

De ontdekker van Steven Spielberg

Coen van Zwol Wie was Sidney Sheinberg? Bij zijn overlijden bleek zijn grote invloed in Hollywood.

Coen van Zwol

De overlijdensberichten van de donderdag overleden studiobaas Sidney Sheinberg (1935-2019) gaan over iemand anders: Steven Spielberg. In 1968 bood Sheinberg de toen 21-jarige student een zevenjarig contract als tv-regisseur aan bij filmstudio Universal na het zien van zijn amateurfilm Amblin’, een schattige hippieromance. „Sir, wat denkt u ervan om dit professioneel te gaan doen?”

„Veel mensen steunen je als je slaagt, ik steun je als je faalt”, beloofde Sheinberg zijn protegé. En dat maakte hij waar: de 27-jarige Spielberg kon op Sheinberg rekenen toen Jaws gierend over budget ging. In ruil schonk hij hem de eerste echte ‘zomerblockbuster’; Jaws werd een sensatie die in 1975 bijna 2 miljard (huidige) dollars verdiende. En daarna E.T., Indiana Jones en – als producer – Back to the Future. In 1992 stak de dankbare Sheinberg een royaal budget in Holocaustdrama Schindler’s List – een geheide verliespost, vermoedde hij – als Spielberg eerst dinospektakel Jurassic Park voor hem filmde.

Schindler’s List was Spielbergs eerste ‘volwassen’ hitfilm. Meteen daarop richtte hij zijn eigen studio op: DreamWorks. Sheinberg werd een jaar later door drankfabrikant Seagram uit Universal gewerkt: het eind van een legendarisch filmkoppel.

Sheinberg en Spielberg hadden veel gemeen. Beiden groeiden op als joodse jongens in het witte Midden-Westen: Sheinberg in Corpus Christi, Texas. Politiek links, was Sheinberg een harde, botte jurist. Zijn eigen mentor was Lew Wasserman, die muziekconcern MCA uitbouwde tot hét agentschap van Hollywood, zo machtig dat het in 1962 Universal kon kopen.

Eind jaren zestig gaf Wasserman toe niets van de jeugd te begrijpen: hoe konden kunstfilms als The Graduate of Easy Rider zoveel publiek trekken? Zijn rechterhand Sheinberg kwam met het antwoord: Spielberg. Samen met George Lucas (Star Wars) luidde Spielberg het tijdperk van de ‘blockbusters’ in, maar in dat nieuwe Hollywood was de studiobaas geen potentaat. ‘Talent’ zette de toon: filmsterren en regisseurs. Dat kon tot dure zeperds leiden, zoals Spielbergs dwaze project 1941 of Kevin Costners Waterworld.

Sidney Sheinbergs creatieve inbreng werd vaak genegeerd. Zo stelde hij per memo voor om Back to the Future een andere naam te geven: Space Man From Pluto. Producer Spielberg antwoordde: „Hi Sid, dank voor je humoristische memo. We hebben enorm gelachen, keep ’em coming!” In 1985 dwong Terry Gilliam hem via een publicitaire guerrilla zijn orwelliaanse satire Brazil uit te brengen in zijn volle glorie van 142 minuten, niet in de 90 minuten die Sheinberg voor ogen stond. Van zijn smaak moest hij het ook niet hebben. Toen hij na Universal uit hobbyisme zelf films ging produceren, bleken dat louter flops: Flipper, The Pest, Slappy and the Stinkers.

Onder Sheinberg groeide Universal uit van een tweederangs studio tot een gigant met een keten lucratieve pretparken vol Spielberg-attracties. Op eigen houtje was Spielberg ook wel doorgebroken, maar had nooit Jaws gemaakt.

Coen van Zwol is filmrecensent.