Twee maanden politieke massage hebben May niets opgeleverd

Lagerhuis Twee maanden lobbyen, onderhandelen, druk opvoeren en bezoeken aan Brussel leverden May veertig extra stemmen op. Het was veel te weinig.

De Britse premier Theresa May dinsdag in het Britse parlement nadat haar Brexit-voorstel voor een tweede keer was weggestemd.
De Britse premier Theresa May dinsdag in het Britse parlement nadat haar Brexit-voorstel voor een tweede keer was weggestemd. Foto Jessica Taylor/AFP

Uren voor de stemming wilde Theresa May het Lagerhuis nog een keer toespreken. Ze was schor. Ze was haar stem kwijt, net als de steun van haar belangrijkste ministers en veel fractieleden. Zij zaten niet achter haar, zoals gebruikelijk bij belangrijke debatten. De banken van de Conservatieven waren half gevuld. May kwam amper uit haar woorden en wist nauwelijks te overtuigen dat haar bezoek aan Straatsburg een betere of nieuwe Brexit-deal had opgeleverd. Er zijn van die momenten dat de conclusie zich aandient voor de gebeurtenis. Het was zonneklaar: May had verloren, was moegestreden, klemgezet en uitgespeeld.

En zo geschiedde. ’s Avonds verwierp het Lagerhuis de deal voor de tweede keer in twee maanden, nu met 391 stemmen tegen en 242 voor. De twee maanden van gelobby, druk opvoeren, bezoeken aan Brussel en pogingen politieke steun bij Labour te kopen door geld vrij te maken voor achtergestelde steden, leverden de premier krap veertig stemmen extra op.

May had na de stemming geen list, geen nieuwe strategie. Ze beloofde dat het Lagerhuis deze woensdag een bindende stemming kan houden over de vraag of het VK over zestien dagen zonder akkoord uit de EU treedt. May stemt zelf tegen zo’n No Deal-Brexit, al beweerde zij de afgelopen jaren bij hoog en laag ‘No Deal is better than a bad deal’. Als het Lagerhuis, net zoals in een niet-bindende stemming in februari, No Deal uitsluit, dan wordt er donderdag gestemd over de voorwaarden waarop May in Brussel, op de EU-top op 21 en 22 maart, verlenging van de Brexit gaat aanvragen.

Lees ook: May is te zwak voor succes op EU-top”

Nieuw referendum?

De premier waarschuwde dat verlenging geen oplossing is. „De EU zal willen weten wat wij met uitstel gaan doen. Deze Kamer moet daar een antwoord op hebben”, zei de premier. Ze somde op: moet de Brexit worden afgeblazen? Moet er een nieuw referendum komen? „Dat zijn onaangename keuzes, maar dankzij het besluit van het Lagerhuis vanavond moeten ze nu worden gemaakt”, zei May.

Zijn de Brexit-onderhandelingen na twee jaar terug bij af? Niet helemaal. De scheidingsafspraken, stapels papier en compromissen die bereikt zijn met de EU, kunnen vooralsnog niet naar de prullenbak. Als de Britse politiek uiteindelijk toch met een deal uit de EU wil, zal Brussel de honderden pagina’s als enige basis zien om te praten.

Wel is duidelijk dat de strategie van May voor een Brexit die in haar ogen het evenwicht behield tussen de wensen van Brexiteers (uit de Europese interne markt, einde vrij verkeer van personen) en Remainers (Ierse noodoplossing, streven naar frictieloze handel met de EU) op dit moment onhaalbaar is.

Als May No Deal uitsluit en per se met een akkoord de EU wil verlaten, dan is één scenario dat ze een serieuze poging doet steun te zoeken bij Labour. De prijs? Een zachte Brexit, waar het VK onderdeel blijft van de Europese economische integratie, maar wel de politieke instellingen verlaat. Wel moeiteloos handelen, geen zeggenschap in Brussel. Nog een prijs? De Conservatieve Partij zal verder afbrokkelen, de eurosceptische hardliners zullen dan hun eigen plan trekken.

Labour-leider Corbyn ziet dat May bungelt, dat haar premierschap mogelijk snel voorbij is, en wil het liefst verkiezingen regelen om zelf zijn intrek in 10 Downing Street te nemen. Dat is een angstbeeld waar Conservatieven van wakker liggen, of ze nu voor of tegen de Brexit-deal zijn.

Laatste keer

Wil ze het met haar eigen fractie nog een laatste keer proberen, dan wordt dat ook hard werken. Maar er is een kansje. Als het Lagerhuis deze woensdag No Deal verwerpt, komt het absolute rampscenario voor de hardliners dichtbij: een uitgerekt proces dat eindigt met het intrekken van de Brexit. May zal Jacob Rees-Mogg, John Redwood, Bill Cash en de andere overtuigde Brexiteers bij zich roepen. Ze zal hen voorhouden dat het project waar zij decennialang aan gewerkt hebben echt op het spel staat. Instemmen met haar deal is de enige manier om uittreden te garanderen, zal ze zeggen.

De hardliners zullen boos zijn, maar een middel om May aan te pakken hebben zij verspeeld. Ze poogden haar tevergeefs in december af te zetten als partijleider, waardoor volgens de regels haar leiderschap een jaar lang onaantastbaar is. May kan vervolgens volgende week voor een derde keer haar akkoord ter stemming voorleggen. Misschien dat het succes oplevert. Misschien lijdt May opnieuw een verpletterende nederlaag en is dit haar zwanenzang.

Lees hier ons liveblog terug over de stemming dinsdagavond