‘Algerijnse Lente zal échte lente zijn’

Samir Yahiaoui De president zei zich niet meer herkiesbaar te stellen, maar stapt niet meteen op. „De concessie is een rookgordijn.”

Studenten protesteerden (boven) ook nadat Bouteflika (onder) een concessie had gedaan.
Studenten protesteerden (boven) ook nadat Bouteflika (onder) een concessie had gedaan. Foto Ryad Kramdi/AFP

Het enthousiasme in Algerije over het aangekondigde vertrek van de sinds 1999 regerende president Abdelaziz Bouteflika blijkt van korte duur. ‘De laatste list van Bouteflika’ kopte de grote Algerijnse krant El Watan dinsdag kritisch. In een poging het wekenlange straatprotest te beëindigen had de 82-jarige president maandag per brief aan het Algerijnse volk laten weten toch geen kandidaat te zijn voor een nieuwe, vijfde termijn. Maar hij stelde ook de voor 18 april geplande verkiezingen uit, kondigde een regeringswissel aan en beloofde een ‘nationale conferentie’ die tot een nieuwe grondwet zou moeten leiden.

Dat is allemaal „één groot rookgordijn”, meent Samir Yahiaoui, in Parijs vertegenwoordiger van burgerbeweging Ibtykar. Hij steunt de demonstranten die in Algerije alweer de straat op zijn gegaan en nieuwe protesten hebben aangekondigd. Zij nemen geen genoegen met de brief waarin de president zegt dat hij vanwege zijn gezondheid en leeftijd sowieso nooit een vijfde termijn geambieerd heeft. Velen vragen zich af of de fragiele leider de tekst wel zelf heeft kunnen schrijven.

„Er is geen enkele reden om nu met demonstreren te stoppen”, zegt Yahiaoui telefonisch. „Voor annulering van de verkiezingen en, dus, voor verlenging van het mandaat van de zittende president bestaat geen juridische rechtvaardiging. Volgens de grondwet kan zoiets alleen in een situatie waarin het land in acuut gevaar is. Maar ik heb niet de indruk dat er oorlog is in Algerije.”

Wat beoogt Bouteflika dan met de aankondigingen?

„Het is een manipulatie om het zittende systeem op zijn plek te houden zolang geen nieuwe man uit het bestaande machtsbolwerk gevonden is om de huidige president te vervangen. Het bewijs daarvoor is de nieuw benoemde premier, Noureddine Bedoui. Dat is bij uitstek een man uit de kleine kliek rond de president en zijn broers. Als ze werkelijk openheid hadden willen betrachten, dan hadden ze iemand moeten nemen die deel uitmaakt van de oppositie, iemand die de eisen van de straat begrijpt. We geven niet op totdat het hele systeem en de regerende clan vertrekt. De vijfde termijn was voor veel Algerijnen slechts de druppel die de emmer deed overlopen. Het gaat al lang niet meer om de persoon van de huidige president, maar om de groep die hij vertegenwoordigt. Algerijnen zijn niet naïef.”

Algerijnse president Abdelaziz Bouteflika Foto Handout via Reuters

Maar is er een serieuze alternatieve kandidaat?

„Algerije heeft al jaren te veel een persoonlijkheidscultus, waardoor de instituties uit het oog verloren zijn. Is er iemand die nu uit de mobilisatie oprijst? Ik ben geneigd te zeggen dat meerdere mensen komen bovendrijven. Het zittende systeem was altijd heel goed in het onthoofden van de oppositie, in het wegnemen van zijn leiders. Dat ze het nu zo moeilijk hebben met deze protestbeweging is omdat er geen duidelijke leider is. Je kunt niet tien miljoen Algerijnen onthoofden. Natuurlijk zijn er advocaten, magistraten of mensenrechtenactivisten in de beweging die een nationale statuur hebben en uiteindelijk de boodschap van de straat kunnen overbrengen. Zij moeten deel gaan uitmaken van een commissie van wijzen of een overgangsregering die via een grondwetgevende vergadering nieuwe, écht verkiezingen kan voorbereiden.”

Hoe ziet u de rol van het leger? Legerleider Ahmed Gaïd Salah heeft afgelopen weekend gezegd de „waarden en principes” van het volk te delen.

„Het is positief dat de houding van het leger veranderd is. Eerder werd juist dreigende taal geuit. Het is nu de taak van het leger om toe te zien op een vreedzame transitie. Dat betekent dat soldaten zich niet moeten bemoeien met het politieke spel, maar in de kazernes moeten blijven en de grenzen moeten bewaken om buitenlandse inmenging of manipulatie te voorkomen. Ze moeten de politiek aan politici en burgers laten om deze fluwelen revolutie tot een succes te maken.”

Lees ook:‘Het tijdperk Abdelaziz Bouteflika is al voorbij’

U spreekt van revolutie? Een ‘Algerijnse Lente’?

„Ja, een pacifistische en intellectuele revolutie. Het is een revolutie van de geesten, van burgers die Algerije er weer bovenop willen helpen. De Algerijnse Lente zal een échte lente zijn, bloeiend. Wij hebben al eerder pogingen gekend, maar dat ging snel mis. In oktober 1988 was de revolutie gewelddadig en de repressie ook. Na een korte periode van openheid hadden we in de jaren negentig de zwarte jaren van de burgeroorlog. Hoewel de bevolking van Algerije nu jong is, zijn die jaren niet vergeten. Er is een collectief bewustzijn en daarom een enorme waakzaamheid nu om een nieuwe geweldsuitbarsting te voorkomen. De Algerijnen laten de wereld hun politieke volwassenheid zien, hun burgerzin. Ze vegen zelfs de straten schoon na hun protesten. Waar vind je dat?”

Tunesië kende zijn eigen ‘lente’ in 2010, maar ontwikkeling bleef uit.

„Tunesië kan een voorbeeld zijn, maar de demonstraties daar hebben destijds wel tot veel geweld van het systeem geleid. Algerijnen proberen dat te voorkomen, met een nog vreedzamer beweging om uiteindelijk tot werkelijk inclusieve democratie met echte instituties te komen, met macht en tegenmachten. Het grote economische verschil is natuurlijk dat Tunesië geen natuurlijke hulpbronnen heeft. Algerije heeft die wel. Wij hebben middelen en goede mensen, het ontbreekt ons alleen aan democratie.”