Dit inspireerde de genomineerden voor de Annie M.G. Schmidtprijs

Cabaret Zes liedjes zijn genomineerd voor de Annie M.G. Schmidtprijs, de prijs voor het mooiste theaterlied van het seizoen. De makers vertellen hoe hun lied tot stand kwam. De musical ‘Hamilton’ inspireerde Claudia de Breij om te gaan rappen in ‘Wilhelmus’.

Genomineerd voor de Annie M.G. Schmidtprijs: Alex Klaasen, Mylou Frencken, Kiki Schippers, Jan Beuving en Patrick Nederkoorn, Yentl en de Boer, Claudia de Breij.
Genomineerd voor de Annie M.G. Schmidtprijs: Alex Klaasen, Mylou Frencken, Kiki Schippers, Jan Beuving en Patrick Nederkoorn, Yentl en de Boer, Claudia de Breij. Foto's Jaap Reedijk, Tom Sebus, Sander Koning / ANP kippa

Stop de tijd - Yentl en de Boer

Yentl en de Boer hebben een bijzondere relatie met de Annie M.G. Schmidtprijs. Ze wonnen in 2014 als relatief onbekend duo met ‘Ik heb een man gekend’ en dat betekende hun definitieve doorbraak. Het is alweer vijf jaar geleden. Yentl Schieman: „Als je in de dertig bent en het gaat voor de wind qua carrière dan is het zo makkelijk om maar door te denderen.” Christine de Boer: „Ik bedacht me een tijdje geleden: wow ik ben al 35. We zijn al tien jaar geleden afgestudeerd: wat is er in de tussentijd gebeurd? Het is zo leuk geweest, maar heb ik daar tot nu toe wel volledig van genoten?”

‘Stop de Tijd’ gaat over het willen grijpen van geluk. Schieman: „Als je geluk voelt, dat wil je dat vasthouden. Maar hoe? In plaats van het moment te genieten, zijn we vaak bezig met: ik zou willen dat het voor altijd kan duren. En dan ontglipt het je.”

Lees ook deze recensie: Yentl en De Boer laten magie breed uitwaaieren

Van het lied bestaan twee versies. Een energieke versie met elektrische gitaren en drums waarin een tikkende klok je op de hielden zit, en de verstilde a capella-versie met enkel de harmoniserende stemmen van Yentl en de Boer. Die laatste zit in hun voorstelling Magie: „We beginnen die voorstelling heel groots met een omvangrijk decor en overal glitters. We eindigen heel klein en kaal met dit liedje. Dat is zo’n mooi moment. Je hoort niets in de zaal, enkel een verwarmingsbuis of iemand die per ongeluk iets laat vallen. We zitten met zijn allen in een bubbel van geluk. Er gebeurt dan met het publiek en met ons wat we in het lied bezingen.”

‘Magie’ is t/m 11/5 in het theater te zien.

Alles komt goed - Kiki Schippers

In een lied kun je soms eerlijker zijn dan in het echte leven, vertelt Kiki Schippers over ‘Alles Komt Goed’, een lied over liefdesverdriet. Ze schreef het nummer toen ze nog midden in een relatie zat, maar niet veel tijd na het afronden van het lied, ging de relatie uit. „Ik heb geen voorspellende gave, maar als liedjesschrijver tast je je gemoed af naar een idee, een gevoel waar je woorden aan kan geven. Ik zat blijkbaar al met deze angst.”

Schippers werd al twee keer eerder genomineerd voor de Annie M.G. Schmidtprijs; in 2016 greep ze net naast de titel met het liedje ‘Guus’, in 2017 won ze de prijs voor ‘Er Spoelen Mensen Aan’ . De 31-jarige kreeg al veel erkenning voor haar talent en ze „hoopte vurig” dat ze voor ‘Alles Komt Goed’ een nominatie zou krijgen, maar het verraste haar ook. „Ik associeer de Annie M.G. Schmidtprijs met moeilijkere teksten en melodieën. Dit is gewoon een hartenkreet, het schreeuwen van de ziel in een bluesliedje. Het is geen klassiek kleinkunstnummer met briljante binnenrijm, althans niet dat ik weet, het is gewoon meer: waaaah.”

Met Sebastiaan Brouwer, gitarist Rolf Verbaant en bassist Lennart van Dijk creëerde ze de juiste sound. „Ik ben ook heel vaak op zoek geweest naar manieren om niet enkel die nette kleinkunstliedjes te maken die je op de toneelscholen zingt. Ik hou ervan om te flirten met pop en blues en die stijlen zitten heel erg in dit lied. Ik ben blij dat de jury dat waardeert.”

Kiki Schippers toert nu met haar nieuwe voorstelling ‘WAAR’ door het land. Inl: kikischippers.nl

Die geur - Patrick Nederkoorn

Ooit sprak Jan Beuving met een schuldhulpverlener. Hij vroeg haar ‘wat is armoede?’ „Ze zei me dat het in de huizen van mensen met geldproblemen altijd zo ruikt en dat het er koud is omdat de verwarming nooit aanstaat.”

Voor de voorstelling Leuker kunnen we het niet maken van Jan Beuving en Patrick Nederkoorn die gaat over de Belastingdienst, schreef Beuving het lied ‘Die Geur’. Een lied vol poëtische details, vlammend gezongen door Nederkoorn, gecomponeerd door Tom Dicke.

In zijn eigen voorstellingen zingt Nederkoorn niet. Beuving: „Maar van de Koningstheateracademie herinnerde ik me hoe hij in de huid van iemand anders kon kruipen en daarin woedend kon worden.”

Lees ook dit interview met Jan Beuving: ‘Ik ben een regelfetisjist op het ziekelijke af’

Dicke: „Het was een ander nummer geworden als Jan het voor zichzelf had geschreven. Lyrischer en beschouwender, zonder die duidelijke interne woede. Patrick is iemand die openlijk ventileert, Jan houdt zijn emoties meer intern en deelt ze minder snel op het podium.”

Beuving: „Maar ik kon blijkbaar wel bij dat woedende gevoel komen. Ik heb het lied geschreven toen ik op Patrick zat te wachten die vertraging had met de trein. We wilden nog een lied over schuld en ik herinnerde me dat gesprek met die schuldhulpverlener. Ik ben gaan schrijven. Ik wil niet zeggen dat het lied van god gegeven is, maar ik heb het wel in een soort vlammende ruk gemaakt. Ik vind het nu het mooiste moment van de voorstelling. In dit lied komen onze grootste talenten samen.”

‘Leuker kunnen we het niet maken’ is t/m 26/4 in het theater te zien. Inl: patricknederkoorn.nl

Geduld - Mylou Frencken

‘Geduld´ heet het lied van Mylou Frencken. Ironischer kan het bijna niet. Als Mylou Frencken iets moet hebben met de Annie M.G. Schmidtprijs dan is het wel geduld. Frencken was er twee keer heel dichtbij, en twee keer won ze net niet.

‘Geduld’ is gebaseerd op een waargebeurd verhaal en gaat over een vrouw die opgesloten zit in een kil huwelijk waarin ze hunkert naar geborgenheid. Ze houdt moed en wijdt zich volledig aan haar man. Na veertig jaar wordt ze verlaten. „Vrouwen van een jaar of tachtig, de generatie van mijn moeder, waren gewend om zich te schikken. Verwachtingsvolle vrouwen die gingen trouwen en dachten: nu begint het leven. Dat viel dan vies tegen. Het greep me aan. Ik herkende iets van mijn moeder in het verhaal. Eerlijk gezegd ook van mezelf.”

Frencken kreeg het verhaal van Janke Dekker, met wie ze aan een theaterproject werkte. De vrouw om wie het gaat is voor Frencken een onbekende. „Ik hoef haar niet per se te leren kennen. Ik vind het een heel spannend idee dat er iemand rondloopt die niet weet dat er een lied over haar is geschreven.”

Natuurlijk schreef ze het lied met wat dichterlijke vrijheid. „Het verhaal ging niet over geduld, maar ik zat opeens met dat woord in mijn hoofd. Dat is het leuke aan taalgevoel, een woord valt je in, en bij het schrijven van het lied bedacht ik me opeens: deze vrouw heeft te veel geduld.”

Mylou Frencken is volgend seizoen met Dorine Wiersma te zien in ‘Waagstukken’. Inl: myloufrencken.nl

Wilhelmus - Claudia de Breij

Claudia de Breij heeft wat ambivalente gevoelens bij nationalisme. De Breij stond vroeger op Koninginnedag bij het gemeentehuis „verschrikkelijke” liedjes te zingen „waarin allemaal jongens en meisjes met heldenmoed de vijand bestreden”. „Maar ik vond dat soort liedjes fantastisch. Nog steeds wel. Ik zing ook heel hard met het Wilhelmus mee.”

Maar toen tijdens de coalitie-onderhandelingen van 2017 naar buiten kwam dat het CDA het Wilhelmus op school wilde invoeren, vond ze dat „belachelijke symboolpolitiek”. „Een volkslied heeft geen waarde als je die van een leider verplicht moet zingen. Je kan niet verplicht trots op iets zijn, dan verdwijnt het gevoel.” CDA-leider Sybrand Buma wilde ook dat de historische kennis van Nederlanders over het vaderland zou worden opgeschroefd. „Ik dacht, als jij wilt dat we meer weten over Willem van Oranje, dan zal ik me daar eens in verdiepen.”

Lees ook deze recensie: Claudia de Breij levert in ‘#Nu’ messcherp, warm politiek cabaret

Ze stuitte op de donkere kant van de Vader des Vaderlands. Las over een man die van zijn geloof wisselde als het hem uitkwam, die zei te staan voor godsdienstvrijheid maar katholieke monniken gruwelijk liet vermoorden en zijn kritische vrouw door hoogleraren voor gek liet verklaren. De Breij verwerkte het allemaal in het genomineerde lied ‘Wilhelmus’.

‘Wilhelmus’ bevat veel rap. „Ik hou van spoken word en rap, maar ik kon me er moeilijk toe verhouden. Kom je als witte vrouw aanzetten met een rap, dat is niet jouw terrein. Totdat ik de musical Hamilton zag over de Founding Fathers van Amerika. Daarin werd veel gerapt. Dat inspireerde enorm. Ik dacht, ik moet niet bang zijn. Ik moet het gewoon proberen.”

‘#NU’ is t/m 1 juni te zien in de theaters. Inl: claudiadebreij.nl

Waarom mensen zingen - Alex Klaasen

In de voorstelling Showponies bleek afgelopen jaar maar weer eens dat Alex Klaasen een meester is in het maken van dolkomische scènes vanuit frustratie. Het liedje ‘Waarom mensen zingen’ ontstond ook uit dat gevoel. „Ik hoor zo vaak mensen zeggen: ‘Ik snap niet waarom ze in een musical opeens gaan zingen.’ Ik erger me al jaren aan die opmerking. Je hoort nooit: waarom gaan ze in een opera opeens zingen? Het is een soort dedain richting musical. Ik vind het heel logisch dat mensen opeens gaan zingen. Dat doe ze ook als ze alleen onder de douche staan.”

Het liedje ‘Waarom mensen zingen’ is een komische uitleg. Het is de eerste keer dat Klaasen is genomineerd voor de Annie M.G. Schmidtprijs, de alleskunner zond nooit eerder liedjes in. „Ik heb wel liedjes gemaakt maar dat waren vaak parodieën. Daar zitten ze bij de Annie M.G. Schmidtprijs niet op te wachten, dacht ik altijd.”

Lees ook deze recensie: Alex Klaasens verkleedfeestje is ook een gevoelig zelfportret

Het lied duurt negen-en-een-halve minuut. Sowieso is er dit jaar aan lange liedjes geen gebrek. Het kortste genomineerde nummer duurt vier minuten, dan is er eentje van bijna vijf, twee van ruim zes minuten, eentje van bijna 7 minuten en dus ‘Waarom mensen zingen’. „Als ik mag schrijven wat ik wil, heb ik de neiging om alle nummers lekker lang te maken. Maar het voelt korter. Ik luisterde naar het lied nadat de tekst op muziek stond en dacht dat het in totaal vijf minuten duurde, bleek het negen-en-een-half. We hebben het lekker zo gelaten.”

‘Showponies 2’ is vanaf 16/5 te zien in de theaters. Inl: alexklaasen.nl