Campagneblog

Zuid-Hollandse jongeren doen ‘provinciespel’

'In mijn dorp gaat maar één bus'

Onder luid applaus loopt een jongen naar het spreekgestoelte van de Provinciale Staten van Zuid-Holland. “Ik ben Freek en ik ben van de lokale partij Randstad”, zegt hij. “Wij zijn voor niet te veel toeristen in de grote steden. We willen het rustig houden, zodat niemand overlast heeft.” Zijn klappende publiek bestaat uit medestudenten Business & Management van Mbo Westland in Naaldwijk. Vandaag is de klas naar het provinciehuis in Den Haag gekomen om het ‘provinciespel’ te spelen, waarbij scholieren twee uur lang hun zelfverzonnen politieke partijen mogen vertegenwoordigen.

Tijdens het spel, dat net als veel andere politiek-educatieve programma’s wordt georganiseerd door ProDemos, leren schoolklassen over de dagelijkse gang van zaken in het provinciaal bestuur. Op de grond ligt een grote kaart van de provincie. De jongeren mogen die zelf inrichten met maquettes van onder meer musea, ziekenhuizen, kantoren en dijken. ProDemos organiseerde de afgelopen weken bijna elke dag wel zo’n les.

“Vanwege de verkiezingen boeken scholen wat vaker”, zegt Yvet Jody Maassen, die het spel ProDemos begeleidt. ,,Ik probeer de verkiezingen tijdens het spel een paar keer te noemen. Ik vind het belangrijk dat mensen stemmen, hopelijk helpt het.”

Emil Mooij (19) was sowieso al van plan te stemmen. Het wordt zijn tweede verkiezing. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van vorig jaar stemde hij D66, vanwege de nadruk die de partij legt op onderwijs en zorg. Dat doet hij dit jaar niet nog eens. “D66 krijgt niets voor elkaar. Nu weet ik niet wat ik ga stemmen, maar in ieder geval geen middenpartij. Je moet naar links of naar rechts, maar dat midden werkt niet.” Na het spel heeft hij nog steeds geen idee. “Maar ik weet nu wel beter wat de Provinciale Staten inhouden.”

Zijn collega Julian Lem (19) sluit zich daarbij aan. “Ik had me eigenlijk nog niet in de provincie verdiept.” Hij wijst naar het spreekgestoelte. “Ik wist niet precies wat ze hier deden, en dat weet ik nu wel. Ik vind het belangrijk dat ze de dijken goed bijhouden. Ik kom zelf uit Naaldwijk. Als de dijken breken staat heel Zuid-Holland onder water.”

Docent Nicolle Drost van Mbo Westland had haar studenten al een beetje voorbereid op de theorie. “We hebben wat stellingen besproken en een quiz gedaan om te kijken wat ze al wisten.” Het voorbereidend programma had ze op de verkiezingen afgestemd, zodat haar scholieren in ieder geval zouden weten dat er verkiezingen waren, en waarover. Ze is blij dat het grootste deel van de klas is komen opdagen en bovendien enthousiast meedoet. “Ze komen uit zichzelf, dat blijft toch spannend.”

Waarvoor de Staten nu precies verantwoordelijk zijn, vinden de scholieren een moeilijke vraag. Dat blijkt ook uit de problemen die ze met hun zelfbedachte partijen willen aankaarten. Zo zou een groepje graag een nachtbus hebben in Westland, omdat je anders zo moeilijk thuiskomt van een feestje. “Mag ik vragen waarom je je zo erg focust op het Westland terwijl Zuid-Holland zoveel groter is?”, vraagt een student die andere partij vertegenwoordigt. Hij krijgt een staande ovatie.

Wanneer de partijen op elkaars plannen mogen stemmen, blijft een selectie maquettes over die problemen weerspiegelt waar de jonge Westlanders in hun dagelijks leven mee te maken hebben. De woordvoerder van Westland Wil Vooruit: “Er is weinig openbaar vervoer. Dat moet beter. In mijn dorp gaat maar één bus, dus ik kom altijd te laat op school. Ik zou liever nog een tram erbij hebben.” Ook hoog op de agenda staan voor deze bijna afgestudeerde mbo’ers beter verzorgde stageplekken en het verbeteren van de huizenmarkt voor starters. Minder populair zijn een bos (“Ik zie daar altijd alleen maar opa’s en oma’s lopen”) en een zorgplein (“Zet maar in Friesland, dat gebouw”).

Aan het einde van de les ligt op de kaart een stapel maquettes verzameld rondom de gemeente Westland. De rest van Zuid-Holland is leeg gebleven. “Dus wanneer gaan we stemmen?”, vraagt Maassen. “Twintig maart”, antwoordt de groep. “Woensdag”, zegt Maassen. “Precies.”

In een poffertjeskraam kan Rutte even uitblazen

Het is druk in het Philips Museum aan de Emmasingel in Eindhoven. De hal staat vol medewerkers en VVD’ers. Eindhovenaren noemen de Emmasingel ook wel ‘de windstraat’. Wie hier campagne voert, loopt kans zijn flyers aan een windstoot te verliezen. Gelukkig is Mark Rutte - gekleed in zijn vaste campagnetenue, spijkerbroek en windjack - er niet om te flyeren. Vandaag krijgt hij een korte rondleiding door het museum dat is gevestigd in de oude gloeilampenfabriek.

De premier is pas enkele minuten binnen als een grote groep overrompelde museumbezoekers zich in een kring om hem heen verzamelt. Terwijl zij en de medewerkers zich verdringen voor een foto, krijgt Rutte in het kader van de innovatie - ‘innovaassie’, wordt gegrapt - een 3D-geprint vaasje overhandigd. "Dit had ik niet verwacht", zegt hij.

Ongeveer een half uur is de minister-president in het museum. Hij maakt kennis met medewerkers, krijgt Brabantse worstenbroodjes aangeboden en poseert voor selfies met de bezoekers. Twee broertjes willen een foto voor Instagram. Rutte wijst ze op de oude fabriekshal. "Kijk nou jongens, hier is het allemaal begonnen." "We moeten nog zien op wie we gaan stemmen", zegt hun moeder later. "Ik weet niet of we van de jongens nog anders mogen", grapt hun vader.

De tocht voert door de Eindhovense binnenstad, met op sleeptouw ook de lijsttrekker voor de Provinciale Staten in Noord-Brabant, Christophe van der Maat. "Was dat Mark Rutte? Dat is Mark Rutte", gonst het. De kring rondom de minister-president groeit. "Als je stemt, stem dan VVD. En als je VVD stemt, stem dan op deze man", roept Rutte over de hoofden heen, wijzend naar Van der Maat. Het mag weinig baten. De vragen en aandacht blijven op hem gericht.

Rutte in een poffertjeskraam in Eindhoven. Foto Eva Hofman

Zo druk wordt het, dat Rutte zijn toevlucht zoekt in een poffertjeskraam. "Echte ondernemers jongens, ze bestaan nog", lacht de premier. "Mark, moete en bakske koffie?", Vraagt de eigenaar als Rutte weer buiten is. "Kan niet, ik val bijna om", zegt hij, terwijl twee vrouwen hun armen om hem heen slaan voor een foto.

En dan verschijnt tussen de verzameling toeschouwers plots een campagneteam van D66. In witte jasjes met groen logo verspreiden ze folders onder de menigte. "Ik ben omringd door D66", roept een gemeenteraadslid van de VVD. "Maak plaats voor de minister", klinkt het.

Twitter avatar DuanevD Duane van Diest Minister @SigridKaag in gesprek met de mensen in Eindhoven, iedereen enthousiast! https://t.co/ysu9QtlQiX

Het team hoort bij minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking Sigrid Kaag, op campagne voor haar partij. Onder het oog van de enthousiaste menigte voeren zij en Rutte een kort gesprek. "20 maart, verkiezingen!", roept hij als ze vertrekt.

Gerard Ubels (60) uit Eindhoven is net met de premier op de foto geweest. "Ik heb nooit VVD gestemd", zegt hij. "Ik ga ook nooit VVD stemmen. Maar ik vind Mark Rutte een van de betere premiers. Hij is altijd in staat de clubs bij elkaar te houden, dat zegt wel iets over zijn persoon. Nog nooit heb ik ook een premier zo in spijkerbroek en op gympen door de stad zien lopen."

Veel vragen over de provinciale politiek heeft Rutte niet gehad, zegt hij als iedereen op de foto is geweest. "Wel over de economie in Brabant, en van een vrouw die graag wilde dat de pensioenleeftijd omlaag zou gaan." Welke thema’s spelen in Noord-Brabant weet hij dan ook vooral "uit contact met de provincie". "Hoe er genoeg mensen komen voor alle vacatures die hier openstaan bijvoorbeeld." Hij wijst naar lijsttrekker Van der Maat. "Daarom is het zo belangrijk dat wij elkaars nummer hebben."

Bang dat hij vandaag de aandacht te veel van Van der Maat te hebben afgeleid is hij niet. "Dit is een heel belangrijke lijsttrekker. Bij de landelijke verkiezingen komt hij mij helpen, en nu help ik hem." Van der Maat, knikkend: "Zometeen mag ik shinen."

VVD-leider Mark Rutte op campagne in Utrecht. Foto Rik Rutten

In Utrecht wordt later die middag wél geflyerd, al is Rutte zelf met andere zaken bezig. Op het plein tussen het Centraal Station en Hoog Catharijne reikt Rutte vaasjes uit aan twee herdenkingscomités voor 4 en 5 mei en aan de Reddingsbrigade. Dan neemt André van Schie, lijsttrekker in de provincie Utrecht, het woord, terwijl Rutte de menigte induikt voor foto's. "Nederland is een land waar de minister-president op zondagmiddag gewoon in bomberjack onbeveiligd rond kan lopen", roept de lijsttrekker. "Geniet daarvan!"

Rutte zwiert ondertussen tussen de mensen door. Eén man overhandigt een persoonlijke brief, een dakloze vraagt om geld. "Geen portemonnee bij me", antwoordt de premier, "ik ben altijd bang dat ik gerold wordt als ik zoveel onder de mensen kom." En dan is hij alweer door, handen drukkend met de spoorwegpolitie, poserend, op schouders slaand.

"Mark!" roept een van de toeschouwers. Zijn verhaal springt alle kanten op. "Waarom moest die btw omhoog? Ik vind het soms zo'n zooitje in dit land!" Rutte hoort het aan, wacht totdat de man zijn telefoon pakt. Ook hij wil een foto, maar krijgt de camerastand niet aangezet. "Ken jij effe helpen?" Rutte schiet hem te hulp, dit heeft hij vaker gedaan.

M.m.v. Rik Rutten

De kaasboer wil niet poseren voor Hollandse sfeerbeelden met Jetten

D66-Kamerlid Paul van Meenen fietst af op een groep in D66-jassen. ,,Hier zijn jullie! Ik zag steeds foto’s van waar jullie waren, maar ik kon jullie niet vinden!’’ De groep is dan een kwartiertje aan het flyeren in de Leidse binnenstad, fractievoorzitter Rob Jetten voorop.
Bij de kaasboer, achter het stadhuis, vraagt de aanwezige cameraman van het ANP of Jetten even een folder wil uitreiken aan de kaasboer. ,,Voor het Hollandse beeld.’’ Jetten loopt op de kaasboer af. ,,Mag ik u een folder geven?’’, vraag hij. ,,Nee!’’, zegt de kaasboer kordaat. ,,Oké’’, zegt Jetten. Hij loopt meteen weer weg. ,,Van jullie al helemaal niet, absoluut niet’’, mompelt de kaasboer hem na. Zijn naam wil hij niet geven. Maar hij is er wel duidelijk over waarom hij niet wil meewerken aan wat Hollandse sfeerbeelden: ,,Dit is niet mijn partij.’’ Hij gaat stemmen op Forum voor Democratie.
Als de cameraman Jetten op hetzelfde plein interviewt roept de politiek adviseur van Jetten de campagnevoerders in D66-jassen op: ,,even achter Rob gaan staan!’’ Dat is goed voor het beeld.

D66-fractieleider Rob Jetten op campagne in Leiden. Foto Niels Wenstedt/ANP

Het is niet erg druk in de binnenstad op deze koopzondag. En de campagneroute leidt ook nog eens door smalle, Leidse straten waar al helemaal niemand loopt. Daar stapt de groep flink door.

Hans Kok (43) loopt de groep tegemoet. Hij vraagt of hij op de foto mag met Jetten. Hij krijgt een folder, maar omdat hij in Apeldoorn woont mag hij niet stemmen op de kandidaten die op de folder staan. De verkiezingen leven wel bij hem thuis, zegt hij. Zijn zoon Friso (15), die mee is in Leiden, heeft filmpjes gekeken over de Provinciale Staten en de Waterschappen. Hij legt het zo uit: ,,De taken die te groot zijn voor de gemeenten en te klein voor de overheid worden door de provincie uitgevoerd.’’ Zijn vader let bij het stemmen op de provinciale thema’s. ,,Mijn partner zegt dat ik rekening moet houden met het vlieggebeuren en Lelystad Airport. Dus ik neig naar GroenLinks. Of misschien D66.’’ Toch laat hij landelijke politiek ook meewegen. ,,Ik neem aan dat de landelijke standpunten van partijen doorvertaald worden naar de provincie.’’

Koos Jansen (23) is een sigaret aan het roken voor een brillenwinkel in de Leidse binnenstad. Hij neemt de flyer aan die hij van Jetten in zijn handen gedrukt krijgt. De flyer verdwijnt al snel opgevouwen in zijn jaszak. Echt bezig met de verkiezingen is hij niet, zegt hij. Hij heeft het er met collega’s even over gehad. En hij wil nog een stemwijzer invullen. Jansen is ingenieur, dus geïnteresseerd in de Waterschappen. ,,Die doen aan dijkbescherming, daar hebben wij mee te maken.’’ Televisiedebatten met landelijke lijsttrekkers kijkt hij niet: ,,Ik kijk eigenlijk nooit tv.’’ En die folder? ,,Die nam ik uit beleefdheid aan. Waarschijnlijk gooi ik hem zo weg.’’

Na het flyeren is het tijd voor een groepsfoto met de Burcht van Leiden op de achtergrond. Jetten spreekt de groep toe, hij bedankt ze voor de campagne. ,,Ik ga voor jullie duimen.’’

M.m.v. Philip de Witt Wijnen

Thieme spreekt kiezers toe én signeert haar nieuwe boek

Ze is deze zondagmiddag niet naar de Haagse boekhandel Paagman gekomen als overtuigd Partij voor de Dieren-stemmer, zegt Tina Daniëls. Maar binnenkort heeft ze een afspraak met een jaargenoot van haar overleden man. "Een vriend die nog voor D66 in de Tweede Kamer heeft gezeten. En dan wil ik politiek toch iets te melden hebben."

Naast haar, in de bomvolle bovenzaal, schuin tegenover de ingang van de Tweede Kamer, zit M. Rutten, haar voornaam wil ze niet in de krant. "De laatste keer heb ik VVD gestemd. Maar nu stem ik op de Partij voor de Dieren. Ik ben geboeid door de inhoud van haar boek. En waar ze voor staat. Het is de enige manier om de huidige politieke status quo om te buigen."

Partij voor de Dieren-leider Marianne Thieme in boekhandel Paagman in Den Haag. Foto Jos Verlaan

De bijeenkomst bij Paagman is aangekondigd als een lezing van partijleider Marianne Thieme over haar nieuwste boek: ‘Groeiend verzet’. Maar met de Provinciale Statenverkiezingen in aantocht krijgt de bijeenkomst toch het karakter van een campagnebijeenkomst. Voor de deur staan partij-activisten flyers uit te delen: ‘Plan B voor Zuid-Holland’.

Thieme's gehoor is merendeels van plan om op de Partij voor de Dieren te stemmen. "Ik stem al jaren op die partij", zegt een man die verder niet met zijn naam in NRC wil. "Dit was voor mij de eerste keer om Thieme in persoon te zien. Ze staat voor een brede, menselijke politiek. Ze is gewoon oprecht, bij andere politici ruik je de leugens op 5 kilometer afstand."

Thieme vertelt haar publiek hoe ze de Partij voor de Dieren 16 jaar geleden oprichtte. Dat was na het vierde kabinet-Balkenende, dat "in een pennenstreek alle groene idealen van de kabinetten daarvoor van tafel veegde". Ze zegt dat polderen niet nodig is om invloed uit te oefenen. "Polderen is zoveel water bij de wijn doen dat er geen kleur meer over blijft. Invloed gaat over inspiratie, waarbij mensen het gevoel hebben dat ze weer wat te betekenen hebben." De zaal hangt muisstil een half uur aan haar lippen. Daarna is er tijd ingeruimd voor een signeersessie.

Tina Daniëls is inmiddels overtuigd, laat ze na afloop weten. "Mijn stem hebben ze."

Bij Forum staat ook in de provincie het partijkartel centraal

Waarom is het publiek hier zo stug, wil Thierry Baudet van een toehoorder in de handtekeningenrij weten. In de kleine zaal van Theater De Kampanje in Den Helder, de voorlaatste stop op de verkiezingstournee van Forum voor Democratie, heeft de FvD-Leider even daarvoor een uur vragen beantwoord. Over abortus, over de sanering van de publieke omroep, over dubbele paspoorten, de uitvoerbaarheid van het immigratiemodel dat Forum voor ogen heeft. Ja, beaamt Gert Jan van Bemmel (56), een van de bezoekers, “Heldenaren zijn kritisch.”

Thierry Baudet, partijleider van Forum voor Democratie. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

De inwoners op de tribune zien veel van hun eigen lokale vertegenwoordigers terug in het publiek: politici van VVD, CDA en Beter voor Den Helder zijn deze zaterdagavond ook van de partij. Ze krijgen toespraken te zien van Baudet, van Annabel Nanninga, raadslid in Amsterdam en kandidaat voor Noord-Holland en de Eerste Kamer, en van Henk Otten, lijsttrekker voor de Eerste Kamer, afgewisseld met beeldmateriaal. Zo is er een campagnefilmpje waarin Baudet zich beklaagt over Nederlandse politici die het land “uitleveren aan multinationals en internationale netwerken”. In beeld verschijnt het gezicht van filantroop George Soros.

Een vast script voor de theatertournee is er niet. Ging het een week eerder in Bergen op Zoom nog minutenlang over de theoretische tweestrijd tussen Francis Fukuyama en Samuel Huntington, in marinestad Den Helder weiden Baudet en Nanninga uit over veteranen, de “communistische wereldvisie” van de planbureaus en het Amsterdamse Cornelius Haga Lyeum, dat wegens vermeende terroristische banden van het schoolpersoneel in opspraak is. “Je peilt vooraf altijd een beetje het publiek”, verklaart Nanninga over die aanpak.

Het is Nanninga die in De Kampanje het niet-landelijke geluid vertegenwoordigt. De Noord-Hollandse lijsttrekker Johan Dessing, werkzaam op luchthaven Schiphol, kon vanwege het stormachtige weer geen vrij krijgen, heeft Baudet aan het begin van de avond aangekondigd. Vragen over provinciale thema’s – over de bereikbaarheid van de stad en de macht van de provincie tegenover de gemeente – leggen het af tegen immigratie, Europa en nationaal klimaatbeleid. Komen die vragen er wel, dan houdt Otten het kort. “Als wij in de provincie zitten, gebeurt er meer dan nu.”

Het merendeel van het publiek deert het niet. Gert Jan van Bemmel had wel een sterker Noord-Hollands geluid willen horen: dat had het CDA, vorige week op campagnebezoek in Den Helder, beter voor elkaar. En toch: uiteindelijk is het van ondergeschikt belang. “Je zou bij de provincie voor een andere partij kunnen stemmen dan bij landelijke verkiezingen”, peinst hij. “Maar ik wil het landelijke partijkartel breken.”

Asscher volgt Timmermans op afstand in Rotterdam

De bijeenkomst met de ‘Krachtvrouwen Oude Westen’ is al een poosje bezig als PvdA-leider Lodewijk Asscher de overvolle ruimte binnenkomt. De tientallen vrouwen, vrijwel allemaal hebben ze een migratie-achtergrond, veel dragen er een hoofddoek, zetten zich in voor vrouwenparticipatie in de buurt – vlak bij de hoogbouw van Rotterdam, maar nog weinig meeprofiterend van de nieuwe welvaart in de stad.

Europees lijsttrekker Frans Timmermans is er dan al, hij heeft de vrouwen net verteld best te begrijpen dat “de PvdA bescheiden moet zijn van jullie het vertrouwen te vragen”. De kritiek was dat de sociaal-democraten het hebben laten liggen in dit soort wijken, waar “mijn kinderen niet kunnen sporten en zwemmen omdat ik het geld niet heb”, zegt een vrouw. Timmermans begroet Asscher niet, praat verder over een Europees minimumloon, hogere belasting voor grote bedrijven en zijn woede over de politicus "die het over homeopathische verdunning heeft” [hij bedoelt Thierry Baudet]. Want kijk eens naar de aanslag in Christchurch, zegt hij, en kijk ook eens naar Rotterdam: "het kán, samenleven".

Als Asscher – hij was eerst bij een herdenking voor de aanslag geweest – eenmaal aan het woord is, komt er al gauw een lokale PvdA’er binnen om te seinen dat ze zo weer weg moeten. Maar Asscher wil niet weg. Hij heeft het over werkende armen en de verkiezingen woensdag, waarin “de machtsbalans veranderd kan worden”.

Een vrouw zegt zeker PvdA te gaan stemmen, maar “mijn drie zoons gaan woensdag niet.” Asscher: “Kunnen ze een betaalbare woning krijgen?” De vrouw: “Nee.” Asscher: “Nou, dan moeten ze zéker gaan stemmen.”
Timmermans loopt buiten al met een bosje rozen en een groep PvdA-campaigners als Asscher na afloop van de bijeenkomst naar de vrouw toeloopt en zijn telefoon geeft. “Kan het helpen als ik ze bel? Wat zijn de nummers van uw zonen?” De vrouw toetst haar huisnummer in, steekt haar duimen op en zegt: “Hartstikke top!” Asscher lacht en overtuigt daarna een vrouw die dertig jaar PvdA-lid was maar opzegde om woensdag óók op de partij te stemmen.

Timmermans loopt daarom al tientallen meters voor Asscher als ze richting het centrum van de stad gaan. Asscher geeft rozen, vraagt aan mensen of ze gaan stemmen en als het antwoord “ja” is, vraagt hij niet of het dan toevallig de PvdA is. Zeggen mensen niet te gaan stemmen, dan doet hij hetzelfde: vriendelijk knikken en doorlopen.

Op de Lijnbaan kruisen de twee groepen flyeraars elkaar. Asscher gaat links om een plantsoen, Timmermans rechtsom. Een medewerker van de eurocommissaris babbelt even met Asscher, die dan zegt: “Ze willen ons nog even bij elkaar hebben.” Hij loopt naar Timmermans toe en slaat hem enthousiast op de schouders. Ze lachen breeduit, het is gezellig, zeker als Eerste Kamer-lijsttrekker Mei Li Vos er ook bij komt. Ze heeft krukken en wordt door Timmermans en Asscher opgetild. Klik-klik-klik, zeggen de fotocamera’s. Timmermans legt daarna onder meer uit dat Ajax het heel moeilijk krijgt in de Champions League-wedstrijden tegen Juventus. Asscher kijkt dan een stuk ernstiger.

Europese lijsttrekker Frans Timmermans (L) en partijleider Lodewijk Asscher ondersteunen de met krukken lopende lijsttrekker voor de Eerste Kamer Mei Li Vos. Foto Niels Wenstedt/ANP

Wopke Hoekstra deelt folders uit en ontvangt complimenten over Air France-KLM

Op het marktplein in Baarn, de Brink, wordt door een groep CDA'ers in groene jassen met partijlogo en groene sjaals gewacht op de komst van Wopke Hoekstra. Het is niet druk. Behalve de CDA'ers loopt er maar af en toe iemand langs. In de muziektent, die omringd is met CDA-vlaggen, staat een CDA-dj te draaien. De afspeellijst heet Beach Club Lounge. Verderop staat een groepje in D66-jassen te dansen op de muziek van hun concurrenten.

CDA-lijsttrekker in de provincie Utrecht, Derk Boswijk, is verheugd dat Hoekstra langskomt. "Hij staat er landelijk goed voor. Daar willen we wel mee pronken." Iemand roept: "Daar komt hij!" als de auto van Hoekstra verschijnt. "Vol verwachting klopt ons hart", zegt Boswijk. Hoekstra stapt uit, groene sjaal om zijn nek, sneakers, windjack en spijkerbroek. De volgende tien minuten is hij alleen maar bezig met handen schudden, bekenden groeten en op de foto gaan. Op heel veel foto’s gaan.

Chris Lups (65) loopt recht op Hoekstra af. "Ik wil u bedanken voor het goede werk dat u deed met die Fransen", zegt hij, doelend op het vergroten van het Nederlandse belang in Air France-KLM. Hoekstra is blij verrast. "Fijn dat u rust hebt kunnen brengen", zegt Lups. Ja, zegt Hoekstra, het is nu weer helemaal rustig. Hij kijkt naar de stapel folders in zijn hand. "Hier een folder, dat hoort er nog bij."

Hoekstra in Baarn (links) en Almere (rechts) Foto's Lamyae Aharouay

Lups zegt later tegen NRC dat hij eigenlijk ChristenUnie stemt. Maar hij draagt het CDA een warm hart toe. "Die beginnen ook met de C. Hoewel ze daar niet altijd even goed uiting aan geven."

Tussen het nemen van foto’s door vraagt Gerbrand Boersen (70) - "al veertig jaar lid van deze partij"- Hoekstra of hij écht bokst. Hij zag hem laatst op de voorpagina van een krant met bokshandschoenen aan. Ja, zegt Hoekstra. Boersen is onder de indruk. Hij is fan van Hoekstra, zegt hij. "Hij steekt erboven uit, ook letterlijk", lacht hij. "Hij is doortastend. Ik ben zo blij met een nieuw gezicht. Het werd tijd."

Hoekstra staat intussen in de muziektent. Hij mag ondernemer Ronald Lettenmeijer, een autohandelaar, feliciteren met het honderdjarig bestaan van zijn familiebedrijf. Hij overhandigt hem een taart met CDA-logo. "Dit wordt nog spannend voor mijn partij als Hoekstra fractievoorzitter wordt van het CDA", denkt Lettenmeijer – die zelf VVD'er is. De houdbaarheidsdatum van Rutte is wel nabij, vindt hij. En Hoekstra is "jong en fris."

De groep CDA'ers is zo druk met de komst van Hoekstra dat ze vergeten folders uit te delen. Hoekstra blijft niet voor de borrel, hij gaat door naar Almere. Bij het afscheid krijgt hij bloemen en chocolaatjes.

Almere

In het centrum van Almere is het een stuk drukker met winkelend publiek. Hier gaat Hoekstra, na het nemen van heel veel foto’s met mensen in groene CDA-jassen, daadwerkelijk folderen. Hoekstra was hier een paar maanden geleden ook. Hij herinnert zich een van de CDA'ers, Williams Emmanuel Takam. "Jij hebt mijn de vorige keer je groene sjaal geleend voor de foto!" Hoekstra zegt dat hij nog een keer met hem op de foto wil.

Takam, die oorspronkelijk uit Kameroen komt, spreekt vloeiend Frans. Hij was, zegt hij, tevreden met het Frans van Hoekstra tijdens de persconferentie over KLM. Hoekstra zegt dat hij naar de nonnen is geweest om zijn Frans bij te spijkeren. "Small talk, dat lukte nog wel. Maar ik moest nu ook officiële dingen zeggen."

Met een stapel in de hand benadert Hoekstra winkelend publiek. Een van de mannen die een folder krijgt, loopt later terug naar Hoekstra. Hij werkt bij KLM en wil hem nog even bedanken voor zijn inzet. Maar de meeste mensen die een folder aannemen zeggen, bij navraag, dat ze niet weten wie hen nou net een folder heeft gegeven.

Marijnissen: niet stemmen, is een stem op Rutte

SP-leider Lilian Marijnissen bezocht zaterdag de Kruiskamp in Den Bosch, een wijk met veel ,,schimmelwoningen" - slecht geïsoleerde huizen waar de schimmel in alle ruimtes woekert. Het zijn, zo stelt Marijnissen, mensen die "dubbel geraakt" worden. "Ze zitten in een vies huis. En omdat die huizen niet goed geïsoleerd zijn, zullen zij nog harder geraakt worden door de stijgende energierekeningen."

Marijnissen sprak met een groep huurders, die samen met de SP een 'zwartboek' opstelden over de schimmelproblemen. De woningcorporatie heeft nu aangekondigd actie te gaan ondernemen. Maar, vertellen ze Marijnissen, er zijn ook andere zorgen. De huurprijzen blijven stijgen, en ook de energierekening gaat omhoog. Veel Tweede Kamerleden snappen niet dat een paar tientjes per maand mensen in de problemen kan brengen, stelt Marijnissen. "Bij de SP dragen we ons loon af aan de partij, maar de andere Tweede Kamerleden verdienen acht, negenduizend euro per maand. Die missen die tientjes niet."

SP-leider Lilian Marijnissen voert campagne in Den Bosch. Foto Koen van Weel/ANP

Een groep van ruim vijftien folderaars bij het winkelcentrum Helftheuvel, waar Marijnissen zich ook nog even bij aansloot, hebben daarom de stijging van de energierekening als campagnethema gekozen. Er worden handtekeningen verzameld om de rekening neer te leggen bij de "grootverbruikers", zoals Shell. De parkeerplaats staat vol, maar het blijkt niet makkelijk voorbijgangers te verleiden een handtekening te zetten: na twee uur waren er ,,een stuk of tien" handtekeningen verzameld. "Ik ga niet stemmen", zegt een voorbijganger die een folder krijgt aangeboden. "Ik heb het helemaal gehad met de politiek, joh."

Marijnissen maakt zich dan ook zorgen over de opkomst komende woensdag. "De vorige keer was de opkomst bij de Provinciale Statenverkiezingen onder de vijftig procent. Het zijn mensen die geen vertrouwen in de politiek hebben, die niet komen opdagen. Die VVD'ers in Wassenaar gaan wel stemmen hoor. Niet komen stemmen, is een stem op Rutte."

Een selfie scoren met Geertje

Precies een half uur duurde Geert Wilders’ tocht over de markt in Spijkenisse. Om vijf voor drie kwam hij aan, om vijf voor half vier was hij weer vertrokken. In de tussentijd het inmiddels vertrouwde beeld van Geert-op-campagne. Een cordon agenten om hem heen dat zo nu en een hoofd toelaat voor het maken van een selfie. Een jonge vader lukt het met zijn baby samen op de foto te komen. ,,Geertje, Geertje", wordt er gescandeerd. De hoofdpersoon geniet zichtbaar van de aandacht. Kamerleden en lokale PVV'ers vormen de tweede ring. Als ze te dichtbij komen, worden ook zij naar achter geduwd door de agenten. ,,ze kijken zeker niet naar NPO Politiek’’, merkt een PVV'er op.
Voor de flyers met de tekst ‘Stem Rutte weg’ is weinig belangstelling. De meeste aanwezigen zijn toch al overtuigd dat ze het PVV moet worden. ,,Of Forum voor Democratie, de rest kan weg", zegt een omstander. Hoe de stemming onder de kiezers op de markt is weten de campagnevoerders van de SP ook. Op twee vlaggen na ligt ligt hun kraam er geheel verlaten bij. Het enige rood dat op de tochtige markt loopt is van twee vrouwen met rode hesjes waarop staat: 'Bidden helpt'.

Eerder op de dag was Wilders in Volendam, waar hij zich al even snel door de menige bewoog. Net als Spijkenisse is dit een vaste halte op Wilders' campagnetournee. De vaste coterie van lokale PVV'ers en Kamerleden loopt op de Zeedijk zij aan zij met verbaasde Japanse en Duitse toeristen. Twee keer verdwijnt Wilders kort in een café, maar voor een kop koffie of een biertje is geen tijd: binnen vijf minuten staat de PVV-voorman weer buiten.
Bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen haalde de partij voor de Vrijheid in Edam-Volendam meer dan een vijfde van de stemmen, maar daar is op de Zeedijk weinig van te merken. PVV-stemmers? Nee, zegt een Brabants echtpaar, voetballiefhebbers zijn ze. Hun club speelt vanmiddag een uitwedstrijd tegen FC Volendam. Dat ze hier net zijn nu PVV-leider Geert Wilders komt flyeren, is puur toeval. Maar nu hij er is, proberen ze toch maar een foto te scoren.

Met medewerking van Rik Rutten.

Het CDA krijgt feedback in Naaldwijk: 'Meneer Buma, u geeft een slecht voorbeeld'

In de Molenstraat in Naaldwijk stapt Henk van Evert (58), ambtenaar bij Rijkswaterstaat, op CDA-leider Sybrand Buma af. Nee, niet voor een verkiezingsfolder voor de Provinciale Staten. Hij zegt: ,,U vindt toch dat politici moeten samenwerken?” Buma knikt. ,,Dan vind ik dat u gisteravond bij Pauw & Jinek een slecht voorbeeld heeft gegeven. Zoals u tegen Jesse Klaver deed, door het zo persoonlijk te maken.”

Buma zat in de uitzending tegenover Klaver en zei dat er wat hem betreft eerst bij de SP en de PvdA steun wordt gezocht voor de klimaatplannen van Rutte III, en dan pas bij GroenLinks. Hij begon over de mislukte kabinetsformatie met GroenLinks – dat zit hem, maakt hij steeds opnieuw duidelijk, nog enorm dwars.

Op straat kijkt Buma glimlachend naar Henk van Evert en zegt: ,,Ja, het was een debat, hè?”

,,Ik ga ervan uit”, gaat Van Evert verder, ,,dat u als politicus feedback wilt, toch?” Buma knikt weer, hij blijft glimlachen en zegt: ,,Heel prettig om dit te horen.” Dan loopt hij weer verder, omringd door een groep CDA’ers in groene jassen. Vicepremier Hugo de Jonge – in spijkerbroek en op hoge, maar nauwelijks opvallende, bruine schoenen – staat nog in een andere straat, hij wordt geïnterviewd door RTL Nieuws. ,,Hoe komt het volgens u dat het CDA het zo slecht doet in de peilingen?”

Wat verderop heeft Buma een wat fijnere ontmoeting. Francien van der Kruk (74) zegt dat de dochter van een vriendin van haar bevriend is met de dochter van Buma. ,,Mijn vriendin zegt altijd dat u een heel aardige man bent.” Buma lacht opnieuw. ,,Ik ga dat niet tegenspreken.” Hij vraagt wie die vriendin precies is, ze praten even over de dochters – die van Buma en die van de vriendin. Dan gaat hij weer verder. ,,Doe uw vriendin de groeten.”

Francien van der Kruk zegt daarna tegen NRC dat ze weleens op het CDA heeft gestemd. En dat ze dat nu misschien wel weer doet. ,,Als je weet dat iemand in het dagelijks leven zo aardig is.. dat vind ik belangrijk.”

Het CDA op campagne in Naaldwijk.

Iets minder dan een uur loopt de groep CDA’ers door de binnenstad. Het regent niet, koud is het wel. Vrijwilligersorganisaties krijgen bloemen van Buma en De Jonge, ze gaan op de foto met een lokale wielerploeg die door het CDA wordt gesponsord. Danny de Vries, communicatieadviseur en nummer zeven op de CDA-lijst voor de Staten van Zuid-Holland, vertelt over een actie die hij is begonnen. Hij was vorige week een oude vrouw tegengekomen die hem had verteld dat ze niet gaat stemmen, omdat haar stemlokaal is verplaatst. ,,Nu ga ik haar woensdag brengen. Maakt niet uit waar ze op stemt. En ik roep iedereen op om hetzelfde te doen. Kijk in je omgeving of er iemand is die niet zelf kan gaan.”

Voor de zekerheid zegt hij nog: ,,Niet om zieltjes te winnen.” En dan: ,,Kan die oproep ook in NRC?”

Er is nog tijd voor een groepsfoto bij de campagnebus. De lokale CDA’ers gaan op andere plaatsen verder flyeren, Buma en De Jonge niet. ,,Ik ga nog even bij mijn zoon langs de lijn staan”, zegt Hugo de Jonge. ,,Dat gaat gewoon door, hè?”

Gerinkel bij de VVD: ojee, is dat het vaasje?

Premier Mark Rutte voert zaterdagmiddag campagne in de Haagse vinexwijk Leidschenveen en heeft daarvoor zijn standaard campagne-outfit aangetrokken: spijkerbroek, hardloopschoenen, een capuchontrui en een donkerblauw sportief jack. De eerste stop is Brasserie H’eerlijk, een restaurant waar ‘jongeren met complexe achtergronden’, voortijdig schoolverlaters, via een leerwerkplek weer perspectief krijgen. Initiatiefnemer Dave Visser is door de VVD uitverkoren om als ‘doener’ in het zonnetje gezet te worden. Opgewekt overhandigt Mark Rutte hem een vaasje – het symbool van de VVD deze campagne – en daarna probeert de premier, gefilmd door camera’s van de NOS en RTL, een praatje aan te knopen met de aanwezigen: het gezin van de doener van de dag en vaste klanten. Als een van de vaste klanten, een hoogbejaarde dame, op Rutte af loopt, klinkt ineens een hoop gerinkel. „Oh jee, is dat het vaasje”, vraagt de vrouw verschrikt. Maar het vaasje staat nog intact op een tafeltje, het was een van de leerlingen die achter de bar iets liet vallen.

Rutte op campagne in Leidschenveen. Foto Barbara Rijlaarsdam

Daarna staat een rondje winkelcentrum op de planning. Buiten stormt het. „Wát een weer man!”, roept Rutte. Vervolgens stapt hij de dierenwinkel binnen om het personeel een handje te geven en ze aan te moedigen woensdag te stemmen, „voor de Provinciale Staten en de waterschappen!” In het onoverdekte winkelcentrum willen voorbijgangers best met de premier op de foto, soms na wat aandringen van het VVD-team („U kunt met Mark Rutte op de foto. Of misschien wilt u een vraag stellen?”). Erg opvallend is het VVD-campagneteam niet. Ze hebben alleen een VVD-button op hun jas. Erg druk is het ook niet op straat. Het drukst is het nog bij de Albert Heijn, waar mensen met de weekendboodschappen naar buiten komen. Het lijkt Rutte niet te deren. Vrolijk steekt hij zijn duim op en trekt een sprintje naar wat auto’s om een flyer naar binnen te drukken.

Als de NOS passanten voor de camera interviewt, vindt Rutte het leuk om in het beeld te gaan staan en zijn campagnepraatje af te steken. Bij Heleen Stappers, een docente van basisschool Wegwijzer in Leidschendam, leidt dat tot een hilarisch moment als de onderwijzeres per ongeluk CDA in plaats van VVD zegt. „VVD hè”, roept Mark Rutte. „Lekker dan! Stá ik hier!” Stappers schaamt zich rot, zegt ze even later. Maar ze gaat toch niet op de VVD stemmen. Vrijdag heeft ze nog deelgenomen aan de onderwijsstaking op het Malieveld in Den Haag. Ze neigt naar een stem op de SP.

Helemaal op het eind, als Ruttes bezoek aan Leidschenveen er bijna op zit, loopt een man woedend op de premier af. „Rutte, een schande ben je!” Rutte blijft vriendelijk lachen en zegt iets in de trant van: ‘Helaas, ik kan u toch niet overtuigen.’ De man loopt scheldend weg. Tegen zijn partijgenoten zegt Rutte: „Die is nog niet helemáál overtuigd. Daar moeten we nog wat aan doen!”

Peptalk voor GroenLinksers die in Den Haag de straat op gaan

In een buurthuis aan de rand van het Haagse Regentessekwartier wachten meer dan 30 jonge GroenLinks-vrijwilligers zaterdag in hun groene windjacks op hun partijleider Jesse Klaver.

Het wordt een bliksembezoek. Klaver – hij woont in de buurt – komt op zijn fiets aan. Hij laat zich buiten even interviewen door de NOS, en houdt dan een peptalk van ongeveer twee minuten voor zijn partijgenoten die zo de straat op gaan. ,,We weten dat het helpt, ga het gesprek aan!”

Foto Bart Maat/ANP Zelf gaat Klaver nauwelijks de straat op.

Zelf gaat Klaver nauwelijks de straat op. Het kost te veel tijd, en mensen reageren beter op lokale vrijwilligers dan op de landelijke kopstukken, denkt GroenLinks. Klaver gebruikt zijn tijd voor zijn meet-ups, om fit te blijven en om zich voor te bereiden op het komende verkiezingsdebat.

Deze Provinciale Statenverkiezingen gaan voor zijn partij vooral om landelijke machtsvorming. Klaver: ,,Als we groot genoeg worden dan kunnen we het kabinet houden aan zijn belofte om de CO2 heffing voor bedrijven in te voeren.”

GroenLinks kiest vliegveld Lelystad als nieuw campagnethema

De uitbreiding van vliegveld Leystad. Dat is het nieuwe thema waarover GroenLinks de laatste dagen voor de verkiezingen campagne gaat voeren. Dat zegt partijleider Jesse Klaver zaterdag in het AD.

De regeringscoalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie sloeg de oppositiepartij deze week een belangrijk wapen uit handen, door onverwachts aan te kondigen dat er tóch een heffing komt voor bedrijven die CO2 uitstoten. Dat was precies wat Klaver had geëist. "Dan kun je alleen maar blij zijn”, zegt hij in het interview. Het betekende wel dat zijn partij vliegensvlug een nieuw campagnethema moest vinden. Dat is dus vliegveld Lelystad geworden.

Klaver: "Je kunt niet zeggen dat mensen hun huis moeten verduurzamen en een elektrische auto moeten kopen, want dat is belangrijk om het klimaat te redden, en tegelijkertijd zeggen: by the way, er gaan meer vliegtuigen opstijgen en landen.”

Het is hem al twee keer gelukt om het kabinet overstag te krijgen, misschien lukt dat ook een derde keer, denkt Klaver. "We hebben gezien dat oppositie voeren helpt, dat sterkt ons erin dat we de opening kunnen tegenhouden", zegt hij. "Als het kabinet de meerderheid in de Eerste Kamer verliest, gaat Lelystad niet open." Zo schroeft GroenLinks de prijs voor steun aan de coalitie weer omhoog.

Dit kabinet heeft een slecht verhaal over het nieuwe vliegveld Lelystad. Ze wil dat wij verduurzamen, maar tegelijkertijd ook een nieuw vliegveld openen.

Dat kan niet.

Lelystad Airport moet van tafel. En we hebben gezien dat oppositievoeren werkt.https://t.co/tcXi9V3NRS

— Jesse Klaver (@jesseklaver) March 15, 2019

Alle provincies verwachten begrotingstekort in 2019

Hoe gaan de provincies om met hun geld? Dat is een halve week voor de Provinciale Statenverkiezingen een relevante vraag, waar het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) deze zaterdag antwoord op geeft. Alle provincies verwachten in 2019, net als een jaar eerder, een begrotingstekort te krijgen, zo blijkt uit de vandaag gepubliceerde cijfers van het CBS.

De tekorten van de provincies lopen sterk uiteen. Zo is Friesland koploper met een tekort van 100 miljoen, terwijl in Zeeland het tekort maar 1 miljoen euro beslaat. De tekorten worden gefinancierd uit de reserves van de provincies. Zeeland heeft weinig ruimte in de reserves. Zo bleek vrijdag uit een rondgang van de NOS dat Zeeland een spaarpot heeft van maar 14 miljoen, terwijl Gelderland bijna 4,5 miljard heeft weggezet en Noord-Brabant ruim 3,5 miljard euro.

De uitgaven van provincies zijn de afgelopen jaren afgenomen, blijkt uit de cijfers van het CBS, maar de inkomsten zijn nog sterker gedaald. Tussen 2016 en 2019 zijn de uitgaven van provincies met 11 procent gedaald en de inkomsten met 16 procent. De daling van de uitgaven heeft grotendeels te maken met de overheveling van de jeugdzorg naar de gemeenten. De inkomsten van de provincies komen voor een groot deel van het Rijk, via het provinciefonds, en via de motorrijtuigenbelasting.

Er zijn grote verschillen tussen de uitgaven van provincies. Noord-Brabant en Gelderland ramen voor 2019 de hoogste uitgaven, beide provincies verwachten ongeveer 730 miljoen euro uit te geven. Daarna komt Zuid-Holland, op ruime afstand gevolgd door de overige provincies. De drie genoemde provincies hebben ook met afstand de hoogste inkomsten. Flevoland en Zeeland hebben de minste uitgaven met 189 miljoen en 207 miljoen euro.

De provincies met een kleiner inwonertal geven relatief meer geld uit dan de grotere provincies. Zo besteedt Groningen meer dan 680 euro per inwoner, tegen 190 euro per Zuid-Hollander. Dat komt voornamelijk doordat dunbevolktere provincies meer geld kwijt zijn aan regionale bereikbaarheid en regionaal vervoer. Zeker in Groningen en Utrecht, waar de aanleg van de Uithoflijn voor hoge uitgaven zorgt, is dit een grote kostenpost. In de dichtbevolkte Randstad zijn de provincies niet verantwoordelijk voor het openbaar vervoer in de grote steden.

Denk gaat wegens aanslagen op bezoek bij moskeeën

Denk heeft vrijdag de reguliere campagneactiviteiten stilgelegd, in verband met de aanslagen op twee moskeeën in het Nieuw-Zeelandse Christchurch. De partij heeft besloten dat Tweede Kamerleden, gemeenteraadsleden en kandidaat-Statenleden de dag aan moskeebezoek zullen besteden ,,om de moslimgemeenschap en moskeebezoekers een hart onder de riem te steken”, aldus een verklaring.

Kamerleden Tunahan Kuzu, Selcuk Öztürk en Farid Azarkan staan samen met leden en vrijwilligers van DENK bij het gastarbeidersmonument in Afrikaanderpark. Foto Remko de Waal/ANP

,,Woorden schieten tekort om deze laffe terroristische aanslag te veroordelen”, zegt Denk-leider Tunahan Kuzu hier verder in. ,,In gedachten zijn wij bij de slachtoffers en de nabestaanden.” De partij roept lokale autoriteiten ook op om de Nederlandse vlag halfstok te hangen en ,,het gesprek aan te gaan met lokale moslimgemeenschappen over hun zorgen’’.

Wiebes wil sussen maar treft kritische zaal in Amsterdam

“Mijn leraar wiskunde laat de klas altijd gamen, want dat maakt hem populair. Maar nu komt het proefwerk eraan en schieten zijn leerlingen in de stress.” De analogie voor de wijze waarop het kabinet volgens haar omgaat met het klimaatbeleid, levert de 14-jarige scholiere Jesse van Schaik een applaus op. Ze vraagt aan minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat, VVD): durft u zich impopulair te maken met een streng klimaatbeleid?

Dinsdagavond was Wiebes te gast bij een bijeenkomst van de Universiteit van Amsterdam over het klimaatakkoord. Maar ruim een week voor de Provinciale Statenverkiezingen ging het vooral over het beleid van het kabinet, dat zijn meerderheid in de Eerste Kamer dreigt te verliezen.

“Het redelijke midden”, is Wiebes’ motto. Klimaatbeleid goedkoop houden, zonder opties van tafel te vegen. Niet wachten op het buitenland, maar ook geen bedrijven wegjagen uit Nederland. En niet alles op stel en sprong omgooien, maar wel vandaag beginnen.

Wiebes wil sussen

Hoe dat in zijn werk moet gaan? Daarover wil Wiebes geen grote uitspraken doen. Hij verwijst meermaals naar de doorrekening van het Planbureau voor de Leefomgeving, die woensdag verschijnt. Op de avond voor publicatie van het rapport wil hij niet vooruitlopen.

Hij wil zijn publiek dinsdag vooral geruststellen. De maatregelen uit het klimaatakkoord zullen in het dagelijks leven heus maar weinig veranderingen opleveren. In het redelijke midden zal het leven van de gemiddelde Nederlander anders zijn, maar ook weer niet zó anders. “Het is heus niet allemaal slechter", suste hij.

Maar zijn publiek bestond uit mensen voor wie de verandering niet snel genoeg kan komen. Hoe zit het met de emissiedoelstellingen uit het Parijsakkoord? Wat zijn de opties voor een CO2-belasting voor bedrijven en de aanpak van grote vervuilers als Shell? Wiebes: “De politiek heeft als plicht de gevolgen van het klimaatbeleid zo uit te leggen dat burgers het misschien niet leuk vinden, maar wel snappen. Het leukste leven heb je nu eenmaal als je óók wiskunde doet.”

Archiefbeeld van minister Wiebes. Foto Vincent Jannink/ANP

Meer gemeenten gaan 'centraal tellen' op 20 maart

Op 20 maart zullen 76 van de 355 gemeenten de stemmen centraal tellen. Dat betekent dat er op verkiezingsdag alleen per partij geteld wordt, waarop een voorlopige uitslag volgt. Pas een dag later worden dan de stemmen voor afzonderlijke kandidaten geteld.

De 76 gemeenten doen mee aan een experiment van het ministerie van Binnenlandse Zaken. De nieuwe manier van tellen moet tijdsdruk en dus fouten voorkomen. Er wordt al langer geëxperimenteerd met centraal stemmen. Minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) werkt aan een wetswijziging om deze manier van tellen de standaard te maken.

Onder andere Rotterdam, Den Haag, Zwolle, Groningen, Enschede, Maastricht, Zoetermeer, Leeuwarden, Zaanstad, Heerlen, Deventer, Breda en Assen doen dit jaar op vrijwillige basis mee met de proef.

De stemmen van de herverdelingsverkiezingen werden vorig najaar in Oss op de grond geteld. Foto Remko de Waal/ANP

Klaver gooit het roer om en richt zich nu op Baudet

Thierry Baudet is "woordvoerder van de lobby van het bedrijfsleven". Thierry Baudet "vertelt onzin. Flauwekul."

Voor het eerst in de campagne voor de Provinciale Statenverkiezingen van volgende week richt GroenLinks-leider Jesse Klaver zijn pijlen rechtstreeks op Forum voor Democratie. Die partij is in zijn ogen nu de belangrijkste electorale concurrentie om straks de grootste oppositiepartij in de Eerste Kamer te worden - een positie die "de sleutel van de coalitie" met zich meebrengt. Dat stelde Klaver maandagavond op een verkiezingsbijeenkomst van GroenLinks in Tilburg.

Het huidige kabinet van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie dreigt na de Provinciale Statenverkiezingen zijn meerderheid in de senaat te verliezen. Alle oppositiepartijen lonken met eigen voorstellen en strikte voorwaarden om de rol van steunpilaar van het kabinet te gaan spelen.

Het is opvallend dat Klaver zich nu in een duel met Baudet manoeuvreert. Aanvankelijk koos GroenLinks de strategie om zich nadrukkelijk te richten op de coalitie en met name de grootste regeringspartij VVD. Klaver, die op de politieke kalender al naar de volgende Tweede Kamerverkiezingen kijkt, zou dan het liefst een strijd om het premierschap zien losbarsten tussen hem en VVD-leider Mark Rutte. Onlangs bedankte Paul Rosenmöller, lijsttrekker voor de Eerste Kamer, een uitnodiging voor een dubbelinterview samen met de lijsttrekker van Forum voor Democratie, Henk Otten. "We zijn niet met Forum bezig", luidde een maand geleden zijn met de campagnestaf afgestemde redenering.

'Effectief en eerlijk klimaatbeleid'

Er zijn volgens een woordvoerder van Klaver twee reden om het roer in de campagne om te gooien. Allereerst draait de campagne voor de Provinciale Statenverkiezingen hoe langer hoe meer om het klimaat – wat GroenLinks zelf overigens al maanden roept. Omdat Forum voor Democratie zich fel verzet tegen kostbare klimaatmaatregelen en zelf ontkent dat klimaatverandering door de mens wordt veroorzaakt, vindt GroenLinks het van belang om de kiezer te waarschuwen tegen klimaatsceptici. Voor "effectief en eerlijk klimaatbeleid" moet je bij GroenLinks zijn, zei Klaver in Tilburg. "Op 20 maart is de vraag: winnen de klimaatontkenners of de klimaataanpakkers?"

Daarnaast ontlopen GroenLinks en Forum voor Democratie zich in recente peilingen niet veel. Ze doen beiden zelfs een gooi om straks, na de VVD, de tweede partij van het land te worden.

Kabinet lanceert campagne die waarschuwt voor nepnieuws

Ruim een week voor de Provinciale Statenverkiezingen lanceerde het ministerie van Binnenlandse Zaken maandag een campagne die waarschuwt voor de dreiging van nepnieuws. De campagne heeft als titel ‘Blijf nieuwsgierig. Blijf kritisch’ en omvat een site met informatie, een video die online zal worden verspreid en radiospotjes die sinds maandag te horen zijn op publieke, commerciële en regionale zenders.

Minister Ollongren waarschuwt al langer voor de gevaren van nepnieuws en het risico voor beïnvloeding van verkiezingen. Hoewel er volgens het ministerie nog geen aanwijzingen zijn dat nepnieuws in Nederland grote invloed heeft, "wil het kabinet voorkomen dat dat wel gebeurt", staat op de campagnesite. Daarom is deze campagne nu vlak voor 20 maart gelanceerd en loopt hij door tot en met de Europese verkiezingen in mei.

In de video en het spotje zijn mensen te zien die nieuwsberichten lezen op hun telefoon of tablet en "Echt?!" roepen. "Vraag je altijd even af: is het bericht echt of nepnieuws? Als je twijfelt, check dan waar het bericht vandaan komt en bijvoorbeeld of de foto wel hij het bericht hoort."

'Enorme open deur'

Peter Burger, nepnieuwsonderzoeker aan de Universiteit Leiden, noemt de campagne in een eerste reactie "een enorme open deur". "De boodschap dat je niet alles wat je op sociale media leest zomaar kunt vertrouwen, dat weet iedereen inmiddels wel." Hij vindt het ook niet goed dat kranten en tv-journaals "zonder aarzeling als autoriteit worden gepresenteerd". Burger: "Met ons initiatief Nieuwscheckers in Leiden laten we al tien jaar zien dat ook gewone media fouten maken."

Burger vindt het ook jammer dat de site geen voorbeelden noemt. Ollongren wilde dat niet omdat de overheid volgens haar niet moet zeggen wat waar en niet waar is. "Maar construeer dan een voorbeeld", zegt Burger, "nu blijft het bij hele vage handreikingen". Heeft Burger nog een lichtpuntje? Hij noemt het positieve frame dat uitgaat van de slogan "Blijf nieuwsgierig, blijf kritisch." Burger: "Als dat gevoel bij burgers wordt versterkt is het positief."

Campagne 'Blijf kritisch' van starthttps://t.co/opwbPw9vjx#blijfkritisch #desinformatie #nepnieuws pic.twitter.com/sftmCmbNLn

— Ministerie van BZK (@MinBZK) 11 maart 2019

We bloggen hier verder

Welkom in het nieuwe campagneblog. Hier schrijven we ook deze week weer over de belangrijkste ontwikkelingen in de campagne voor de Provinciale Statenverkiezingen van 20 maart. Lees hier het vorige blog terug.