Opinie

    • Joost de Jong
    • Olivier De Schutter
    • Emile Frison

Steun die dikmakende suikerbiet niet

Europese landbouw Gezonde voeding en gezonde landbouw vragen één beleid, schrijven , en .

Akker met stapel gerooide suikerbieten
Akker met stapel gerooide suikerbieten Foto Rob Voss/Hollandse Hoogte

Europa subsidieert telers van suikerbieten maar ontmoedigt in campagnes tegen obesitas tegelijkertijd het gebruik van suiker. Europa zet de deur open voor kip uit Oekraïense legbatterijen, maar verwacht van Europese boeren dat ze rekening houden met dierenwelzijn. Twee voorbeelden die laten zien hoe versnipperd en tegenstrijdig het Europese landbouw- en voedselbeleid is.

Om de achteruitgang van biodiversiteit, het terugdringen van leefstijlziektes en de problemen in de landbouw aan te pakken is juist meer samenhang nodig. Het rapport Naar een gemeenschappelijk voedselbeleid voor de Europese Unie, vorige maand aangeboden aan het Europees Parlement, pleit daarvoor in aanloop naar de Europese verkiezingen, eind mei, en het programma dat de Europese Commissie voor de komende vijf jaar moet opstellen. Het rapport is geschreven door het International Panel of Experts on Sustainable Food Systems (IPES-Food), een in 2015 gevormde groep experts (onder wie twee auteurs van dit stuk) die beoogt om de complete voedselketen duurzamer te maken.

Het versnipperde beleid werkt door in Nederland. Neem de ‘Goed Nest Kip’ (eerder bekend als ‘Kip van Morgen’), een project om de pluimveesector te verduurzamen, met minder snel groeiende kippen die elk meer ruimte kregen. Daarin werkten alle partijen, van pluimveehouders tot supermarkten, samen, maar de Autoriteit Consument en Markt achtte dit in strijd met de mededingingsregels. Het project kon niet doorgaan. Achterliggende oorzaak: de Europese mededingingsrichtlijn vereist dat afspraken tussen ketenpartijen in het belang zijn van de portemonnee van de consument, ongeacht of er een breder publiek belang is. Ander voorbeeld: een handelsovereenkomst met een aantal Latijns-Amerikaanse landen, waaronder Brazilië en Argentinië, leidt tot import van goedkoop rundvlees in Europa. Slecht voor Europese veeboeren, en omwille van het klimaat zouden we juist minder rundvlees moeten consumeren.

Concrete verplichtingen

De landbouwlobby is nog steeds ijzersterk. Ministers en de landbouworganisaties van Europese lidstaten willen niet dat landbouwsubsidies aan strengere milieuregels worden gebonden. De Commissie vindt dat de subsidies een bijdrage moeten leveren aan klimaatbeleid, ofschoon in de teksten van de verordeningen concrete verplichtingen ontbreken. Het gevolg zal zijn dat de meeste lidstaten te weinig doen om landbouwsubsidies daadwerkelijk te laten bijdragen aan milieu- en klimaatvraagstukken.

Lees ook: Brussel: minder EU-subsidies voor boeren

Op Nederlands niveau speelt hetzelfde. Zie de motie van Roelof Bisschop (SGP), in januari aangenomen door de Tweede Kamer, die zich verzet tegen het gebruik van landbouwgelden voor de realisatie van Europees milieubeleid. Toch zouden subsidies van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid juist gebruikt moeten worden om boeren die zich inzetten voor natuurvriendelijke landbouw te ondersteunen. Bijvoorbeeld om de grootschalige bodemdegradatie tegen te gaan; twaalf miljoen hectare (7 procent van het totale landbouwareaal in de EU) is sterk onderhevig aan erosie, het verdwijnen van nuttige stoffen uit de bodem en het verlies aan natuurlijke habitats, onder meer door landbouw. Bestrijdingsmiddelen en te veel (kunst)mest dragen bij aan de afname van biodiversiteit, bijvoorbeeld insecten.

Door het overvloedige aanbod van junkfood, ongezond gemaksvoedsel met veel calorieën en weinig nuttige voedingsstoffen, is meer dan de helft van de Europese bevolking te zwaar. Wij pleiten voor strengere eisen aan lidstaten: Europa mag – als voorwaarde voor de landbouwsubsidies – van lidstaten verwachten dat ze plannen ontwikkelen voor gezonde dieetpatronen.

Met openbare aanbestedingen, stedelijke planning, fiscaal en sociaal beleid, marketingafspraken en voedselonderwijs kunnen lidstaten veel actiever de toename van obesitas tegengaan.

Daarbij horen ook beperkingen op de marketing van junkfood, gericht op kinderen. Met de huidige focus op goedkoop voedsel en overvloed aan calorieën zijn veel ongezonde eetpatronen ontstaan.

Deense vetbelasting

Voor afzonderlijke lidstaten blijkt het, ook gezien de open grenzen, lastig om effectieve maatregelen te nemen die consumenten stimuleren om gezonder en duurzamer te eten. Dat heeft Denemarken ervaren toen het in 2011 een ‘vetheffing’ invoerde. Denen gingen massaal in Duitsland producten kopen waardoor de Deense regering een jaar later bakzeil moest halen.

Nu worstelen afzonderlijke lidstaten met het terugdringen van de hoeveelheid zout, verzadigd vet en suiker in voedingsmiddelen door middel van convenanten. Maar normen voor productsamenstelling en verduurzaming van productie vragen om een stringentere Europese aanpak.

Lees ook: ‘Landbouw barst in dit land uit zijn voegen’

Onder het motto ‘vers en gezond uit de regio’ ontstaan overal in Europa interessante initiatieven die zowel voor boeren als voor consumenten meerwaarde kunnen hebben. Boeren en consumenten kennen elkaar nauwelijks meer. In onze visie moet een Europees voedselbeleid lidstaten uitdagen om verbindingen tussen boeren en consumenten te ondersteunen. Als consumenten weten waar en door wie hun voedsel geproduceerd wordt, beseffen ze beter de waarde van voedsel, gaan ze er zorgvuldiger mee om en worden ze zich beter bewust van wat ze eten en of dat gezond is.

We verwachten dat het Europees Parlement en de nieuwe Europese Commissie de eerste stappen zetten naar een noodzakelijke hervorming van het landbouw- en voedselsysteem.

Een laatste suggestie: maak één van de vicepresidenten van de Commissie verantwoordelijk voor een Europees voedselbeleid, zo kan een grotere samenhang ontstaan met het landbouwbeleid. Het gaat immers om veel uitdagingen die afzonderlijke lidstaten onvoldoende kunnen aanpakken.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.