Profiel

Benny Gantz, Israëlische kandidaat-premier

Deze oud-generaal kan Netanyahu verslaan

Gantz doet er alles aan om te voorkomen dat hij zwak overkomt, want dat is de doodsteek voor een politicus in Israël.

Met zijn opvallende lengte van bijna twee meter schrijdt Benny Gantz (59) als een filmster door het zaaltje waar hij zijn eerste campagnetoespraak houdt. Achtervolgd door cameraflitsen en een eindeloos herhaald campagnedeuntje knikt hij naar idolate aanhangers voor hij het podium op stapt. Voor het eerst in tien jaar is er een serieuze bedreiging voor het premierschap van Benjamin Netanyahu, en die heet Benny Gantz.

Benjamin ‘Bibi’ Netanyahu (69) maakt kans op een vijfde termijn als premier van Israël . Voor Gantz, van 2011 tot 2015 stafchef van het leger, is het de eerste stap in de politiek. In 2014 leidde hij operatie Protective Edge in de Gazastrook. In een campagnefilmpje toont Gantz zich trots op die Gaza-operatie. „6.231 doelwitten vernietigd. 1.364 terroristen gedood”, is te lezen bij oorlogsbeelden op dramatische muziek. „Alleen wie sterk is, wint.”

Met de claim van 1.364 „terroristen” weerspreekt Gantz de aantallen van een onderzoek van de Verenigde Naties, dat stelt dat van de 2.200 doden in Gaza meer dan de helft burgers waren. In Nederland loopt een rechtszaak tegen hem. De Nederlandse Palestijn Ismail Ziada stelt Gantz en oud-luchtmachtcommandant Amir Eshel aansprakelijk voor de dood van zes familieleden bij een bombardement in Gaza. Volgens Israël was de aanval gericht op Hamasleden.

Toch is Gantz geen vechtersbaas, zeggen mensen die hem kennen. Benny groeide met zijn drie zussen op in een zachtaardige omgeving: de mosjav Kfar Ahim, een landbouwgemeenschap niet ver van de kustplaats Ashdod. Op de kostschool waar hij zijn tienerjaren doorbracht, stond hij bekend als oprecht en integer. „Benny had altijd oog voor anderen, hij is het type dat met iedereen op gelijk niveau kan praten”, zegt zijn oud-docente Sarah Ran. Als legercommandant gaf hij geen bevelen, maar vroeg hij zijn soldaten iets voor hem te doen.

Lees ook: Oppositie Israël bundelt krachten in verkiezingsstrijd

Dubbele boodschap

„Benny vecht alleen als het niet anders kan”, zegt Dan Emergui, die in 1987-1988 als communicatieofficier onder Gantz werkte. „Hij houdt niet van oorlog. Die filmpjes zijn een antwoord op de beschuldigingen van rechts dat hij niets heeft gedaan.” Want dat is het ergste wat een politicus in Israël kan overkomen: beschuldigd worden van zwakte. Gantz wil per se een ‘links’ imago voorkomen, want daarmee zal hij geen teleurgestelde kiezers van Netanyahu’s Likudpartij en andere rechtse partijen kunnen losweken. Tegelijkertijd geeft hij een dubbele boodschap af door in een ander campagnefilmpje voor vrede te pleiten en in een zeldzaam interview te zeggen dat „we een manier moeten vinden waarop we niet heersen over andere mensen”.

Kan Gantz het land leiden? Zijn oud-mentor Ran ziet het hem wel doen. „Meestal weet je bij een tiener nog niet wat hij wordt”, zegt ze. „Bij Benny was het meteen duidelijk. Hij werd al op zijn zestiende unaniem als leider gekozen van de vijfhonderd leerlingen.” Vervolgens was het leger bijna vier decennia lang zijn habitat. Gantz begon in 1977 bij de parachutisten, was binnen twee jaar officier, en diende onder meer in Libanon en op de Westelijke Jordaanoever. In het leger leerde hij ook zijn vrouw Revital kennen, met wie hij vier kinderen kreeg.

Een militaire carrière is een groot pluspunt voor Israëlische politici. Gantz bewaart altijd zijn kalmte, zegt Emergui. Hij herinnert zich dat ze in Libanon onder vuur kwamen. „Terwijl om ons heen mortieren insloegen, aten Benny en ik een sinaasappel. Intussen riep hij via de radio versterking in. In het leger kreeg hij de bijnaam ‘Benny-huta’, wat zoveel betekent als ‘Benny Bedaard’. „Sommigen vinden Gantz té relaxed en twijfelen aan zijn leiderskwaliteiten. Toen de cyberstart-up failliet ging die Gantz na zijn legercarrière leidde, zeiden medewerkers in de media dat hij zich te veel door anderen liet leiden. Oud-lerares Ran spreekt dat tegen. „Benny is heel moeilijk te manipuleren, hij doorziet mensen”, zegt ze.

Beschuldigingen en zelfs mislukkingen lijken van de ‘teflongeneraal’ – een andere bijnaam uit het leger – af te glijden. „Geen fout kon zijn carrière stoppen”, zei een officier tegen de krant Haaretz. „Andere mensen betaalden de prijs. Hij nooit.” Dat lijkt ook te gelden voor de schandaaltjes die opduiken nu de hitte van de campagne stijgt. Zo herinnerde Netanyahu’s campagne het publiek eraan dat in 2000 een Israëlische soldaat doodbloedde in de Palestijnse stad Nablus. Gantz was toen regiocommandant. Maar hoewel de nabestaanden nog steeds boos zijn over de militaire besluiten en die ook Gantz aanrekenen, reageerden ze verbolgen over de „goedkope politiek” van de zittende premier over de rug van hun overleden familielid. Ook een beschuldiging van seksueel wangedrag tijdens Benny’s middelbareschooltijd verdween binnen een paar dagen uit de media. Gantz klaagde krant en beschuldigster aan.

Netanyahu gokte met uitschrijven vervroegde verkiezingen. Lees daarover: het is alles of niets

Israëlische liedjes

Benny Gantz lijkt het tegenovergestelde van ‘koning Bibi’, die boven alles en iedereen staat – zelfs de wet, wat hemzelf betreft. Justitie wil de premier vervolgen in drie corruptieschandalen. Gantz laat zich zien als de gewone Israëliër – hij zingt graag Israëlische liedjes, toont solidariteit met boeren en maakt grapjes met jonge aanhangers. „Hij staat voor iets waar Israëliërs van houden”, schreef de journalist Elhanan Miller: „Een militair veteraan met een olijftak.” Dat hij niet Netanyahu is, is meteen ook Gantz’ belangrijkste campagnepunt. Zijn kracht zat bij aanvang van de verkiezingscampagne in zijn mysterieuze zwijgzaamheid. Interviews weigert hij; wie zich niet uitspreekt, kan ook niets verkeerds zeggen.

Langzamerhand begint de omfloerstheid sommigen op de zenuwen te werken. Om een kans te maken om op 9 april Netanyahu’s Likud te verslaan, ging Gantz’ partij Hosen l’Yisrael (‘Veerkracht voor Israël’) samen met twee andere partijen onder de naam Kahol Lavan (‘Blauw-wit’, naar de kleuren van de Israëlische vlag). Niet alleen moet iedereen gissen naar wat Gantz écht denkt, in het partijprogramma van de fusiepartij staan over kwesties als het Palestijns-Israëlische conflict alleen algemeenheden. Juist die vaagheid geven Gantz en zijn partij aantrekkingskracht, schrijven analisten Alan Yakter en Mark Tessler in The Washington Post: veel Israëliërs staan net zo dubbel tegenover de Palestijnse kwestie.

De opkomst van Gantz komt volgens Yakter en Tessler niet uit het niets. „De afgelopen twintig jaar komt er bijna elke verkiezing een nieuwe centrumpartij op, meestal geleid door een frisse en charismatische leider”, schrijven ze. Alleen overleven die partijen doorgaans de volgende verkiezingen niet. Kahol Lavan is bij elkaar geraapt uit links, rechts en midden. Het is maar zeer de vraag of de vriendelijke generaal muiterij kan voorkomen als dat ene operationele doel is bereikt: koning Bibi van de troon stoten.