Kramp-Karrenbauer schudt imago van ‘mini-Merkel’ snel af

CDU-leider Annegret Kramp-Karrenbauer werkt hard aan haar profiel, want de grote vraag is wanneer ze Merkel ook als kanselier kan gaan vervangen. Duitsers moeten niet te verkrampt doen, vindt ze.

Vanaf boven: Annegret Kramp-Karrenbauer in december op een partijcongres in Hamburg; op 28 februari op een carnavalsbijeenkomst in Stockach; met kanselier Angela Merkel, op 12 februari bij een fractievergadering in Berlijn.
Vanaf boven: Annegret Kramp-Karrenbauer in december op een partijcongres in Hamburg; op 28 februari op een carnavalsbijeenkomst in Stockach; met kanselier Angela Merkel, op 12 februari bij een fractievergadering in Berlijn. Foto’s Markus Schreiber/AP, Kai Pfaffenbach/Reuters, Alexander Becher/EPA

Een hardnekkig misverstand heeft Annegret Kramp-Karrenbauer, de nieuwe leider van Duitslands grootste regeringspartij CDU, in een paar maanden tijd effectief de wereld uit geholpen. Het idee dat ze een wat kleinere versie is van haar voorganger, Angela Merkel.

Ruim drie maanden nadat ze met een nipte voorsprong tot de nieuwe CDU-voorzitter werd gekozen, noemt niemand haar meer ‘mini-Merkel’.

Want iedereen ziet dat deze vrouw, die goede kans maakt om Merkel ook als bondskanselier op te volgen, uit heel ander hout is gesneden. Tot opluchting van velen in haar partij.

AKK, een bijnaam die wél aanslaat, heeft zich ontpopt tot een gedecideerde, extraverte politieke leider, die ontspannen lijkt om te gaan met tegenwind. Ze houdt van een provocatie op zijn tijd. Ze is benaderbaar. En ze houdt even makkelijk een melige conference voor een zaal vol luidruchtige carnavalsvierders, als dat ze een vergadering van bezorgde partijgenoten toespreekt. En dat zijn dan nog alleen de verschillen in stijl.

Onduidelijk is hoelang Merkel (64) nog kanselier blijft – uiterlijk tot eind van deze regeerperiode in 2021. Maar Kramp-Karrenbauer (56) werkt er hard aan om klaar te zijn voor de opvolging, mocht de wankele coalitie van CDU/CSU en SPD uiteenvallen.

Iedere week zijn er wel dagen dat ze het nieuws domineert, zoals nu haar pas ontvouwde plannen voor Europa. De tot voor kort relatief onbekende ex-minister-president van Saarland is zo in hoog tempo in het hele land een bekend gezicht aan het worden.

Angela Merkel (links) en Annegret Kramp-Karrenbauer (rechts) spreken elkaar voorafgaand aan een CDU/CSU-vergadering in Berlijn, in februari 2019. Foto Alexander Becher/EPA

Eenvoudig is haar opgave niet. Aan de ene kant is het belangrijk dat ze zich onderscheidt van Merkel, die 18 jaar de partij leidde en ruim 13 jaar bondskanselier is. De christen-democraten willen met Kramp-Karrenbauer een nieuw begin maken, om kiezers tegemoet te komen die genoeg hebben van Merkel, in veel gevallen vanwege het vluchtelingenbeleid in 2015. AKK moet het vertrouwen van de rechtervleugel in de partij herstellen. Ze heeft gezegd dat ze bij een nieuwe vluchtelingencrisis in het uiterste geval de grens zou sluiten.

Lees ook: In Duitsland dreigt een regeringscrisis over het vluchtelingenbeleid

Tegelijk kan ze ook weer niet te veel afstand nemen van Merkel. Die is nog altijd de populairste politicus van het land en staat voor stabiliteit.

Tegenstrever

Maar de twee vrouwen lijken samen goed met de ingewikkelde situatie te kunnen omgaan. Merkel is tevreden dat niet haar tegenstrever Friedrich Merz tot CDU-voorzitter is gekozen en ze geeft Kramp-Karrenbauer de ruimte om zich te profileren. Kramp-Karrenbauer markeert wel de verschillen met haar voorgangster, maar zonder dat het pijnlijk wordt.

In de buitenlandse politiek heeft AKK nog weinig ervaring. Maar dit weekeinde was zij het, en niet Merkel, die een uitgebreide reactie gaf op het recente appèl van president Macron „aan de burgers van Europa”.

Een partijvoorzitter die een president antwoordt is niet volgens het protocol, maar voor de reputatie van een potentiële nieuwe bondskanselier was het een effectief middel. Ze gaf er haar geloofsbrieven mee af, als een toegewijde voorstander van de Europese Unie, maar met reserves tegenover te veel integratie.

In een lang artikel in Welt am Sonntag, dat in zeker zes talen werd verspreid, legde ze uit waar het volgens haar heen moet met de Europese Unie. Europa moet sterker worden, maar niet via het delen van schulden, een Europees minimumloon, wat Macron bepleit, en europeanisering van uitkeringen.

Annegret Kramp-Karrenbauer tijdens een carnavalfeest in Stockach in februari 2019. Foto Kai Pfaffenbach/Reuters

Klimaat

Wel moet de EU een pact voor het klimaat sluiten, een gemeenschappelijke bankenmarkt creëren, belastingontwijking via lidstaten verhinderen, de EU-buitengrenzen versterken en een migratiepolitiek ontwikkelen, waarbij landen die meer doen voor grensbewaking, minder hoeven doen aan opvang van asielzoekers.

Verder pleitte ze voor „concentratie van het Europees Parlement in Brussel”, wat uitgelegd kan worden als pleidooi voor het sluiten van het filiaal in Straatsburg – niet leuk voor Frankrijk. Dat ze zich uitsprak voor een Europese zetel in de VN-Veiligheidsraad was ook opmerkelijk, omdat Frankrijk en Duitsland eerder dit jaar in het Verdrag van Aken juist hadden afgesproken dat streven te laten rusten. De bouw van een gemeenschappelijk Frans-Duits vliegdekschip, nog wel als „symbolisch project”, viel ook op. Merkel noemde het maandag een goed plan.

Dat AKK een wezenlijk andere Europese koers voorstaat dan Merkel valt uit haar artikel niet op te maken. Merkels terughoudendheid tegenover de plannen van Macron heeft vooral te maken met de positie van Duitsland in Europa. Het Duitse belang is om niet zo ver voorop te lopen dat andere landen afhaken, en dat verandert niet met een nieuwe bondskanselier.

Lees ook: Mini-Merkel: een vertrouweling maar ook bedreiging voor de echte

Op kleiner toneel was AKK afgelopen weken druk met carnaval. Ze oogstte veel kritiek, nadat ze in een jolige carnavalsrede een grap had gemaakt over genderneutrale toiletten („Bedoeld voor mannen die niet weten of ze bij het plassen nog mogen staan, of al moeten zitten”). Ze zou daar transgenders en mensen met intersekse mee vernederd hebben, klonk het verontwaardigd in politiek en media.

Maar AKK bond niet in. Een paar dagen later kwam ze er in een serieuze toespraak op terug. Als dit soort grappen op carnaval al niet meer kunnen, zei ze, vraag ik me af of Duitsers niet „het meest verkrampte volk ter wereld” zijn geworden.