De laatste dagen van het Slotervaart

Zap De Tegenlicht-documentaire Exit Slotervaart toont hoe het Slotervaartziekenhuis ten onder ging aan degenen die in zieke mensen een verdienmodel zagen.

Sarah van der Lely filmt zichzelf in Tegenlicht: Exit Slotervaart.
Sarah van der Lely filmt zichzelf in Tegenlicht: Exit Slotervaart.

Dat de een zijn dood de ander zijn brood is, weten we al eeuwen, net als dat elk nadeel zijn voordeel heeft, qua geluk bij een ongeluk. Zondag kon er bij Tegenlicht. Exit Slotervaart (VPRO) een nieuw lid van deze Hollandse wijshedenfamilie worden toegelicht: de een zijn faillissement is de ander zijn documentaire.

Want toen geneeskundestudent Sarah van der Lely half oktober aan haar co-schappen begon in de polikliniek van het Amsterdamse Slotervaartziekenhuis kon ze niet bevroeden wat haar, haar collega’s en de patiënten boven het hoofd hing. Ze was een week binnen toen het ziekenhuis uitstel van betaling aanvroeg – twee dagen later was het failliet.

Van der Lely besloot een kleine camera mee naar haar werk te nemen: „Het was zo onbeschrijflijk dat ik besloot het vast te leggen.” Met hulp van Jos de Putter maakte ze er een film van. Exit Slotervaart is een tocht door een spookhuis. We zien hoe de klapdeuren van gesloten afdelingen met kettingsloten afgesloten zijn. Lege gang volgt op lege gang.

„Neem je stethoscoop vanavond maar mee naar huis”, adviseert een arts. „Als ze de boel afsluiten hoort alles bij de inboedel.” Schilderijen verdwijnen van de muur. In de polikliniek, die langer openblijft, raakt alles op: printerinkt wordt weggehaald van verpleegafdelingen die al gesloten zijn.

Dat zijn dingen. Er zijn ook mensen. „Per patiënt hakt het erin”, zegt een assistente tegen minister Bruins, die op bezoek komt. Huilende patiënten dolen door de gangen, vertelt een arts. Er is het verhaal van de man „die het heel slecht was”, aldus een verpleegster. „We moesten hem vertellen dat hij zou overlijden, en hem in hetzelfde gesprek melden dat hij daarvóór nog overgeplaatst zou worden.”

Zo leerden wij het woord ‘patiëntenkavel’ voor een groep zieke mensen die, gegroepeerd naar aandoening, elders ondergebracht moeten worden. De ijskoude term raakt aan het grotere verhaal: hoe het Slotervaartziekenhuis ten onder ging aan degenen die in zieke mensen een verdienmodel zagen. De marktwerking in de zorg schiep een systeem waarin niemand de leiding had, de regie was toevertrouwd aan de onzichtbare hand van de markt. Maar ja, de onzichtbare hand speelt niks klaar aan het bed.

De marktwerking in de zorg schiep een systeem waarin niemand de leiding had

„We kunnen rustig stellen dat het experiment met marktwerking in de zorg volledig heeft gefaald”, zegt de Londense ziekenhuisbaas Marcel Levi. Iets dergelijks begint ook minister De Jonge (Volksgezondheid) te dagen, maar mij viel op hoe het woord ‘experiment’ de formulering was binnengeslopen. Wás het maar een experiment. Dit was meer alsof je de schadelijkheid van een nieuw medicijn onderzoekt door het tegelijkertijd op alle muizen van Nederland te testen.

Uiteindelijk wist Van der Lely ook weer niet zo heel veel bijzondere beelden vast te leggen met haar kleine camera – je kunt niet ongevraagd patiënten filmen. Daardoor zit deze aflevering van Tegenlicht ook vol uitleg en achtergrondinformatie over hoe het nu precies is misgegaan in het ziekenhuis, inclusief de reserve van 2,5 miljard die verzekeraar Zilveren Kruis nog op de bank had staan – en waar geen zes miljoen vanaf kon om het Slotervaart wat lucht te geven.

‘Als je een ongeluk hebt en je breekt een been”, zegt een van de artsen, „dan wil je goed, snel en effectief worden geholpen door aardige mensen.” Goed geholpen worden door aardige mensen; het is een gedachte die zo eenvoudig is dat je zou hopen dat die het motto voor alle beleidsmakers in de zorg zou worden en blijven. Maar ja, je gaat het pas zien als je het doorhebt.

Correctie (11 maart 2019): in een eerdere versie van dit artikel werd gesproken van de ‘Leidse ziekenhuisbaas Marcel Levi. Dat is onjuist, Levi is directeur van University College Hospitals London. Dat is hierboven aangepast.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.