Morro do Fallet, een favela in Rio de Janeiro.

Foto Pilar Olivares

Bolsonaro voert de moordmachine op

Politiegeweld in Brazilië De Braziliaanse politie was al berucht en krijgt nu van de nieuwe, ultrarechtse president Bolsonaro helemaal carte blanche. In de favela laait de angst op.

Een paar dagen nadat ze het lichaam van haar zoon vol messteken en kogelgaten terugvond in het mortuarium, liet Tatiana Antunes de Carvalho (38) een baby-engel op de binnenkant van haar arm tatoeëren. Onder het engeltje, dat liefdevol wordt vastgehouden en gekust door een moederfiguur, liet ze in sierlijke letters ‘Felipe’ schrijven.

„Ik wil me mijn zoon herinneren met gevoelens van liefde en genegenheid. Niet met haat en wraakgevoelens om wat ze met hem gedaan hebben”, zegt Tatiana. Ze zit op de bank in haar huisje in Morro do Fallet, een van de bijna duizend sloppenwijken van de Braziliaanse stad Rio de Janeiro. „Maar ik zal blijven vechten voor gerechtigheid”, zegt ze vastbesloten.

De favela, midden in de centraal gelegen bohémienwijk Santa Teresa, was vorige maand het toneel van een gruwelijke slachtpartij. Dertien jongeren van tussen de 15 en 22 jaar werden tijdens een operatie van de BOPE – een zeer gevreesde elite-eenheid van de militaire politie – gemarteld, met messen bewerkt en vervolgens geëxecuteerd, blijkt uit verklaringen van omwonenden en familieleden van de slachtoffers.

Volgens de politie moest zij zich bij de operatie verdedigen tegen een groep gewapende drugsdealers. Maar foto’s van het bloedbad, dat plaatsvond in een huis midden in de wijk, en geluidsopnames, waarop geschreeuw van de jongeren en gedurende drie minuten schoten te horen zijn, onderbouwen de versie van de buurtbewoners.

Tatiana Antunes de Carvalho laat het shirt zien dat haar zoon droeg toen hij werd vermoord.
Foto Pilar Olivares
Tatiana Antunes de Carvalho laat haar tatoeage zien.
Foto Pilar Olivares
Tatiana Antunes de Carvalho laat een foto van haar vermoorde zoon zien.
Foto Pilar Olivares

Politieke lof voor de politie

De deelstaatgouverneur, Wilson Witzel, en de bekende gedeputeerde Rodrigo Amorim – twee politici uit het ultrarechtse kamp van de begin dit jaar aangetreden Braziliaanse president Jair Bolsonaro – prezen het optreden van de politie. „Deze agenten zijn helden. Ze moeten met applaus worden toegejuicht en een onderscheiding krijgen voor deze daad”, jubelde Amorim na het bloedbad.

Het politieoptreden is dan ook in lijn met Bolsonaro’s campagnebelofte van een keihard criminaliteitsbeleid. Hij riep als kandidaat dat agenten de vrijheid moesten krijgen van een „shoot to kill„-aanpak van criminelen. De toch al beruchte Braziliaanse politie, die jaarlijks verantwoordelijk is voor zo’n 5.000 geweldsdoden, lijkt onder Bolsonaro zo verder carte blanche te krijgen.

Lees ook dit artikel over Bolsonaro’s masculien-militaire ministersploeg

„Ze stormden met dertig man mijn huis binnen, nadat ze mijn zoon hadden vermoord. Ze bedreigden me; als ik mijn mond zou opendoen, zouden ze terug komen om mij en mijn andere drie kinderen te grazen te nemen”, zegt Tatiana Antunes de Carvalho. Tegen haar achtjarige zoontje Rafael zeiden de agenten volgens haar: „‘Wacht maar tot je zestien bent dan zullen we jou ook pakken, net zoals we met je broer hebben gedaan’.”

De politie voelt zich onaantastbaar nu Bolsonaro president is, meent ze. „Het gaat alleen maar erger worden tot ze ons allemaal hebben vermoord. Waarom heeft Felipe geen eerlijk proces gekregen? Zelfs al had hij iets met drugs te maken, dan nog had hij daar recht op”, zegt ze terwijl ze het autopsierapport tussen een stapel bloederige foto’s vandaan vist. Die tonen de toegetakelde lichamen van Felipe (21) en diens neefje Enzo (18) – hij werd eveneens geëxecuteerd.

Een huis waar jongeren werden vermoord tijdens een politie-operatie. Foto Pilar Olivares

Dodentallen lopen al op

Hoewel de Braziliaanse politie al jaren de reputatie van een moordmachine heeft, is er sinds het aantreden van Bolsonaro iets fundamenteel veranderd, zeggen ook buren van het huis waar de slachtpartij plaatshad. „Dezelfde agenten die de jongens hebben gedood, zijn hier al drie keer terug geweest in de wijk. Vroeger zou je ze na zoiets niet meer zien”, zegt Wanderley Souza, die door zijn buren ‘de gringo’ wordt genoemd vanwege zijn blonde haar.

Lees ook: Het presidentschap van Jair Bolsonaro: een valse start met schandalen en blunders

Souza woont pal naast de plek des onheils, die er van buitenaf uitziet als een van de betere huizen in de wijk. In de kamer waar de jongens zijn geëxecuteerd, lagen nog dagenlang bloedplassen en de muren zaten vol kogelgaten, vertelt hij. „Maar alles is nu schoongemaakt en weer wit geverfd. Wij, omwonenden, willen het nu achter ons laten. Er verandert in Brazilië toch nooit iets voor favelabewoners. Als je hier woont ben je voor Bolsonaro per definitie al een misdadiger. Maar ik heb geen geld om in een betere wijk te wonen”, zegt hij.

Dat Bolsonaro’s beleid al gevolgen heeft, blijkt ook uit cijfers van het Braziliaanse Instituut voor Publieke Veiligheid. In januari werden 180 mensen gedood door de politie, een stijging van ruim 80 procent vergeleken met december.

Deze aantallen kunnen verder oplopen, nu de politie onder een nieuwe wet nog meer de vrije hand krijgt. Deze wordt doorgevoerd door de nieuwe justitieminister Sérgio Moro, die eerder als rechter het grote corruptie-onderzoek Operatie Lava Jato (Wasstraat) leidde en onder meer oud-president Lula da Silva veroordeelde.

Inwoners van Morro do Fallet protesteren na de moord van jongeren in de favela. Foto Pilar Olivares

Vooral gekleurde burgers doelwit

In de praktijk zijn in Brazilië slachtoffers vooral zwarte en gekleurde jongeren afkomstig uit sloppenwijken – zoals Felipe en Enzo – blijkt onder meer uit een rapport van de Atlas of Violence. Van de 64.000 moordslachtoffers in 2018 was meer dan 70 procent zwart of gekleurd.

„Dit T-shirt droeg hij terwijl ze hem afslachtten. Hoe symbolisch is dat?” zegt Tatiana en ze houdt een shirt met de tekst Black is Beautiful, omhoog. Ze vond het kledingstuk een paar dagen na de slachtpartij op een vuilnisbelt in de wijk. De achterkant zit vol kogelgaten. „Ik bewaar het voor als er ooit nog een rechtszaak komt. Als ik dit nu aan de politie overdraag, vernietigen ze het”, zegt ze.

Het OM evalueert momenteel haar verzoek voor persoonsbescherming. Dagelijks ontvangt ze dreigementen, maar ze weigert zich stil te houden. Dit tot grote zorg van Dalva Maria Sabina, die bang is voor de veiligheid van haar dochter. Ze woont pal boven het huis waar haar twee kleinzoons zijn vermoord, maar ze was de bewuste dag niet thuis. „De politie zegt dat ze de jongens heeft gedood uit zelfverdediging, maar deze jongens waren ongewapend!”, zegt ze. „We kunnen dit niet winnen van de politie, want zij zijn nu helemaal oppermachtig. Het enige wat we kunnen doen als ze onze kinderen vermoorden, is ze blijven herdenken.”

Ook Dalva Maria Sabina liet tatoeages zetten ter nagedachtenis aan het drama. Een rood hart met zijn naam voor Felipe , en de vleugels van een engel en zijn naam voor Enzo.