Bestseller van Boeing uit de gratie

Vliegramp Voor de tweede maal in vijf maanden stort een Boeing 737 MAX neer. Er is nog geen verband aangetoond, maar opmerkelijk is het wel.

Een toestel van Ethiopian Airlines, van hetzelfde type dat zondagochtend crashte.
Een toestel van Ethiopian Airlines, van hetzelfde type dat zondagochtend crashte. Foto EPA

De Chinese overheid verbiedt Chinese luchtvaartmaatschappijen sinds maandagochtend om met de Boeing 737 MAX 8 te vliegen. Het gaat om 96 van de 350 vliegtuigen van dit model die wereldwijd in gebruik zijn. Ook Indonesië (elf MAX 8-vliegtuigen), Ethiopië (vijf) en de Kaaimaneilanden (twee) houden het toestel aan de grond.

De grootste afnemer van de Boeing 737 MAX 8, budgetmaatschappij Southwest Airlines uit de VS, verklaart dat het bedrijf nog volop vertrouwen heeft in het vliegtuig. Ook de enige Nederlandse maatschappij die met de MAX 8 vliegt, TUI fly, heeft „nu geen aanleiding om aan te nemen dat we onze vliegtuigen niet veilig zouden kunnen inzetten”.

Het is duidelijk: Boeing heeft een probleem. Zondagochtend stortte vlucht ET 302 van Ethiopian Airlines neer, kort na vertrek uit Addis Abeba. Alle 157 passagiers en bemanningsleden kwamen om. Aan boord waren passagiers van 35 nationaliteiten. Veel passagiers reisden naar de Keniaanse hoofdstad Nairobi voor een grote VN-conferentie.

De oorzaak van de crash is nog onduidelijk. De piloot vroeg toestemming aan de verkeersleiding om terug te keren. Website FlightRadar24 constateerde een „onstabiele verticale snelheid” na de start.

Dat alle aandacht nu is gericht op het vliegtuigtype, en de reden dat China dit type aan de grond houdt, komt door de overeenkomsten met een recente andere crash.

Op 29 oktober 2018 stortte een B737 MAX 8 van de Indonesische maatschappij Lion Air in de Javazee. Alle 189 inzittenden kwamen om. Ook dat vliegtuig was een paar maanden oud, ook daar ging het minuten na de start mis. Onderzoek naar de Lion Air-crash wijst naar nieuwe software van Boeing, bedoeld om stall (overtrek, waarbij de vleugel de liftkracht verliest en het vliegtuig uit de lucht valt) te voorkomen, door verkeerde informatie over hoogte en invalshoek niet goed heeft gefunctioneerd. De piloten hebben vergeefs geprobeerd om het computerprogramma, dat de neus van het vliegtuig steeds opnieuw naar beneden stuurde, te overrulen. Boeing gaf geen bekendheid aan deze nieuwe software, Maneuvering Characteristics Augmentation System (MCAS).

Jong paradepaardje

De schok moet zondag groot zijn geweest op de kantoren van Boeing in in Chicago en Seattle. Een crash met ‘jouw’ vliegtuig is vreselijk, twee crashes met honderden doden binnen vijf maanden met hetzelfde nieuwe model is een nachtmerrie. Onderzoek moet uitwijzen of er een relatie is tussen beide rampen. Hoe dan ook: de reputatie van de Boeing 737, de pijler onder het concern, staat op het spel.

De B737 MAX 8 is een jong paradepaardje van Boeing, voorbestemd om een grote rol te gaan spelen in de verwachte groei van de mondiale luchtvaart de komende twintig jaar. De originele 737 stamt uit 1967 en is wereldwijd geliefd voor de middellange afstand. De MAX-serie is de vierde generatie, opvolger van de Next Generation-serie (737-700, 800 en 900). Er zijn vier varianten (MAX 7, 8, 9 en 10), oplopend in omvang. De verschillen betreffen met name het aantal stoelen en de actieradius. De MAX 8 heeft tussen 162 en 178 stoelen en vliegt maximaal 6.570 kilometer. Boeing verwacht dat de MAX 8 de populairste variant van de serie wordt, verantwoordelijk voor 65 procent van de vraag.

Het eerste exemplaar werd in mei 2017 geleverd aan het Indonesische Malindo Air, dochter van Lion Air. De MAX-serie is het antwoord van Boeing op de A320 neo van de Europese concurrent Airbus. Beide series zijn dankzij betere aerodynamica en slimmere motoren zuiniger en stiller dan hun voorgangers. De MAX 8 verbruikt 14 procent minder brandstof en is 40 procent stiller dan zijn voorganger, de 737-800.

Met de vraag zit het wel goed. Volgens opgave van Boeing hadden 78 klanten in januari 5.011 MAX-vliegtuigen besteld, waarvan er 350 zijn geleverd. De grootste klanten zijn Southwest Airlines (280 vliegtuigen besteld, 31 geleverd), flydubai (251 besteld, 14 geleverd) en Lion Air (201 besteld, 14 geleverd). Ook Ryanair en Norwegian hebben meer dan 100 MAX-vliegtuigen besteld.

Ethiopian Airlines, de grootste luchtvaartmaatschappij van Afrika en met een goede reputatie, groeide de laatste jaren snel en heeft een jonge vloot. Van de dertig bestelde MAX-toestellen zijn er vijf geleverd. Het verongelukte toestel was half november geleverd.

De snelle reactie van China is mogelijk niet zonder eigenbelang. De Chinese vliegtuigbouwer COMAC werkt samen met Boeing, in december werd een fabriek voor de voltooiing van de 737 MAX geopend in Zhoushan. Tegelijk werkt COMAC aan de C919, een beoogde concurrent van de B737 en de A320 die vanaf 2021 moet gaan vliegen.

Update (11 maart 2019): naar aanleiding van het Chinese verbod is dit artikel geüpdatet.