Hoe verzekeraar NN Group lagere lonen ritselt

Beloning Verzekeraar NN Group wilde lonen harmoniseren – lees: verlagen. De voorzitter van de Centrale Ondernemingsraad, met wie schimmige afspraken waren gemaakt, hielp daarbij.

Illustratie Pepijn Barnard

Het begint met een staaltje verzekeringshumor. „Hee Michel, je had me wel eens mogen vertellen dat je een bonus van 50 duizend euro hebt ontvangen”, zegt Hennie Post als hij Michel Vonk tegen het lijf loopt. Het is 19 september 2017, ze treffen elkaar op het secretariaat van de Centrale Ondernemingsraad (COR) van NN Group, de grootste levens- en schadeverzekeraar van Nederland.

Post, vicevoorzitter van de COR en werkzaam op de afdeling Finance op het hoofdkantoor in Den Haag, is een bedachtzame vijftiger met verstand van cijfers. Hij is bezig met de budgetten van de werknemersvertegenwoordiging en is kort daarvoor op een gekke boeking gestuit. Op kostenplaats „MBE/ Support/COR (V0990011)” is, per abuis, 50 duizend euro bijgeschreven. De bestemming: het salaris van de voorzitter van de COR.

Vandaar het grapje. Want Vonk – klein van stuk, ADO Den Haag-fan – is die voorzitter. Hij moet de belangen bewaken van de ruim 14 duizend werknemers van de NN Group, moederbedrijf van Nationale-Nederlanden en Delta Lloyd. En Vonk vindt de opmerking van zijn vicevoorzitter niet grappig.

Uit onderzoek van NRC blijkt waarom. Interne mails, vertrouwelijke rapportages en andere stukken tonen namelijk dat achter de abusieve overboeking een geheime financiële afspraak schuilt tussen voorzitter Vonk en de top van het verzekeringsbedrijf. Met hem aan het roer passeren diverse maatregelen in het voordeel van de bedrijfstop geruisloos de horde van de medezeggenschap. Meest opvallend: de verslechtering van de arbeidsvoorwaarden waarover sinds eind vorig jaar grote onrust heerst op de werkvloer.

Samen achteruit

Vlak voor Kerstmis 2016 wordt bekend dat NN (destijds 9,2 miljard euro omzet) concurrent Delta Lloyd (3,9 miljard euro omzet) overneemt. De 2,5 miljard die NN ervoor neerlegt, is een koopje. Tweeënhalf jaar eerder is Delta Lloyd nog het viervoudige waard, maar mede door een conflict tussen de Amsterdamse verzekeraar en toezichthouder De Nederlandsche Bank is de waarde van het bedrijf gekelderd.

Delta Lloyd (5.200 werknemers) wordt opgeslokt door Nationale-Nederlanden (11.500 werknemers) – zelf pas anderhalf jaar eerder afgesplitst van ING – en gaat verder onder oranje vlag. Topman van het fusiebedrijf wordt NN-bestuursvoorzitter Lard Friese. De overname is een grote operatie, ook op personeelsvlak. Om twee bedrijven met compleet verschillende salarishuishoudingen te versmelten, schakelt NN het van origine Amerikaanse beloningsadviesbureau Hay in. Dat gaat er prat op 70 procent van de Fortune 500-bedrijven met functieclassificatie en beloningsstructuur te helpen.

In het geval van NN wordt een heel nieuw ‘functiehuis’ opgetuigd, met nieuwe salarisschalen en indelingen van medewerkers. Iedere functie – of je nu schadeverzekeringen verkoopt, risicoberekeningen maakt of marketingcampagnes opzet – wordt opnieuw gewogen en in een nieuwe schaal gezet, die vanaf 2019 van kracht wordt.

De consequenties daarvan dringen door tot de werknemers. Op intranet regent het commentaar, vooral van oorspronkelijk NN-personeel. Velen gaan erop achteruit door de harmonisatie van de salarissen. In het nieuwe functiehuis zijn ze plots aan het einde of zelfs ‘boven’ de schaal ingedeeld, waardoor loonsverhoging en inflatie-compensatie uit zicht verdwijnt.

Verwonderlijk is dat niet. Bij het oude Nationale-Nederlanden – bijgenaamd ‘het ministerie van verzekeren’ – werd in het verleden zoveel geld verdiend dat de salarissen daar hoger lagen dan elders in de verzekeringsmarkt.

Lees ook: Verzekeraar NN paait COR-voorzitter tegen interne regels in

„De versimpeling van het functiehuis heeft blijkbaar meer financiële consequenties dan destijds werd voorgespiegeld”, luidt een reactie op intranet. „Altijd zo ‘grappig’ dat men bij verschillen op directieniveau de lagere salarissen altijd wil verhogen tot het niveau van het hoogste salaris… en dat wanneer salarissen op medewerkersniveau verschillen men de hogere salarissen altijd wil verlagen tot het niveau van het laagste salaris.”

De boosheid uit zich bij een stemming over het cao-onderhandelingsresultaat in januari van dit jaar. Het personeel vindt de negatieve effecten van het nieuwe functiehuis te groot en stemt tegen.

Onnodige vragen

In de zomer van 2017, wanneer dit functiehuis wordt opgetuigd, ontdekt Post wat achter de ‘bonus’ van COR-voorzitter Vonk schuilt. Dat staat in een onderschept mailtje naar de afdeling Finance, met kopieën naar Michel Vonk en bestuurslid Dorothee van Vredenburch, chief change & organisation van NN Group en belast met de medezeggenschap.

De 50 duizend euro „is binnen het COR-budget nooit begroot geweest” en „kan onnodige vragen oproepen”, aldus de mail, die ook de achtergrond van de „budgetoverheveling” beschrijft. Het geld is bestemd voor een potje voor het salaris van Vonk, die „voor 100% is vrijgesteld ten behoeve van zijn medezeggenschapsrollen”. Vonk hoeft dus geen andere werkzaamheden te verrichten.

Vicevoorzitter Post weet niet wat hij hoort. Tegenover hem en vakbond FNV doet Vonk het voorkomen alsof hij nog met één been op de werkvloer staat. Hij zou schadepolissen verkopen voor grote hijskranen en ander rollend materieel.

Als Post op onderzoek uitgaat, blijkt dat Vonk dat al sinds 2013 niet meer doet en een volledig salaris ontvangt voor werkzaamheden als COR-voorzitter. Dat is in strijd met de interne medezeggenschapsregels. De afdeling Compliance van de verzekeraar is later in een vertrouwelijk memo zeer kritisch. Voor het betreffende COR-lid (voorzitter Vonk, in dit geval) creëert de vrijstelling „ongewenste vervreemding van de reguliere functie” en „een te grote afhankelijkheid van medezeggenschapsactiviteiten”, wat „een onafhankelijke (kritische) benadering” van de top van het bedrijf in de weg kan staan.

In dezelfde periode maakt de COR een merkwaardige draai rond het nieuwe functiehuis. Kort daarvoor, in mei, weten de advocaat van de raad, een ingeschakelde externe functiewaardeerder en de FNV nog zeker dat de COR sterke kaarten heeft in de onderhandelingen over het nieuwe functiehuis. Invoering ervan is immers wettelijk een „instemmingsplichtige wijziging”; de raad moet ermee akkoord zijn en kan – als dat niet het geval is – zelfs naar de rechter stappen.

Maar opvallend genoeg kiest de COR ervoor af te zien van het instemmingsrecht, precies zoals het NN-bestuur dat graag ziet. Onder leiding van Vonk neemt ze genoegen met „een bijzitrol” aan de tekentafel.

De verbazing hierover is groot, bijvoorbeeld bij FNV-bestuurder Gerard van Hees. Hij staat sowieso kritischer tegenover de bedrijfstop; Van Hees ageerde bijvoorbeeld fel tegen de forse salarisstijging van NN-baas Friese die de ‘medezeggenschap’ geruisloos liet passeren. En ook rond de nieuwe salarishuishouding krijgt de FNV’er de COR niet mee in zijn verzet. Dat blijkt achteraf verklaarbaar. Kort voor de beslissing om genoegen te nemen met een „bijzitrol”, besluit voorzitter Vonk een stevig bericht van Van Hees niet te delen met zijn ondernemingsraad. Daardoor weten de meeste leden niet dat de FNV lijnrecht tegenover Vonk staat. De bond is vóór uitoefening van het instemmingsrecht en desnoods een gang naar de rechter.

J’accuse

De gang van zaken rond het salarishuis en de geheime vrijstelling van Vonk zijn voor vicevoorzitter Post de druppel. Hij dient op 3 januari 2018 een motie van wantrouwen in tegen de voorzitter. In 39 pagina’s, inclusief onderliggende stukken, pleit hij voor diens ontslag. Vonk fungeert volgens hem vooral „als verlengstuk” van het bestuur en niet als onafhankelijke belangenbehartiger van het personeel.

Tien leden van de ondernemingsraad stemmen vóór ontslag, acht tegen, twee onthouden zich van stemming. Maar omdat voor moties van wantrouwen een tweederde meerderheid nodig is, overleeft Vonk de stemming. Hij ziet geen aanleiding op te stappen.

Als Post daarna voorstelt dat hij tegelijk met Vonk aftreedt, omdat dan in ieder geval de tweespalt uit de COR-leiding weg is, gaat de top van NN zich met de zaak te bemoeien. Lard Friese roept op maandagavond 15 januari 2018 de volledige COR bij elkaar in de deftige Commissarissenkamer op de 6de verdieping van het hoofdkantoor. Er wordt saté geserveerd, twee COR-leden die niet ter plekke kunnen zijn bellen in.

Ook aanwezig: bestuurslid Dorothee van Vredenburch, al jaren hoog op de lijst van ‘powervrouwen’ in de verzekeringsbranche. Zij bezweert dat ze geen geheime afspraken met Vonk heeft gemaakt, en dat ze „pijn en verdriet” voelt nu de halve ondernemingsraad haar integriteit in twijfel trekt. Ook zegt ze dat ze zich zal bezinnen „op haar vervolgstappen”.

Friese is minder deemoedig. Hij „pikt het niet dat het mot is in de COR”, staat in een verslag van de bijeenkomst. Dat Post heimelijk gesprekken heeft opgenomen vindt hij buiten alle proporties. De topman praat met ingehouden woede en komt plots op de proppen met een geheel eigen interpretatie van het werk van de Franse schrijver Émile Zola. Hij brengt diens gevleugelde pamflet J’accuse ter sprake en zegt dat het enkel beschuldigen van iemand nog niet betekent dat diegene schuldig is, alleen maar omdat er hard ‘J’accuse’ wordt geroepen. „Uitermate vervelend!”, vindt hij, en hij roept op tot herstel van de verhoudingen.

Belangenverstrengeling

Van die oproep komt niets terecht. Post voelt zich als „zwarte piet neergezet”, leert het gespreksverslag, en wendt zich uiteindelijk tot president-commissaris Jan Holsboer. Ook dient hij een officiële klokkenluidersmelding in, waarna Corporate Security & Investigations – de interne recherchedienst van NN – een onderzoek begint.

Deze CSI doet maanden over het onderzoek. Intussen levert de eveneens met integriteit belaste afdeling Compliance een opvallend memo af. Het vertrouwelijke stuk, een advies voor de Centrale Ondernemingsraad, is afgestemd met advocaten van Stibbe en heeft als doel „de onafhankelijke rol van de medezeggenschap en haar leden te borgen en (de schijn van) belangenverstrengeling te voorkomen dan wel te reduceren”.

Namen worden niet genoemd, maar duidelijk is dat het memo geïnspireerd is op de COR-crisis. Zo constateert de compliance-afdeling dat „in de praktijk op meerdere punten wordt afgeweken van de regelingen”, met name rond het (volledig) vrijstellen van COR-leden. Ook hekelt het memo de onduidelijkheid rondom de vraag wie over hun bonussen en de maximale zittingsduur gaat. Kritiek geldt het feit dat de agenda van de COR slecht wordt voorbereid en bijgehouden, waardoor beslissingen worden genomen zonder dat alle leden zich hebben kunnen uitspreken.

Hoewel het memo met aanbevelingen van de compliance-afdeling van a tot z gaat over de problemen met de medezeggenschap bij NN, wordt het niet besproken binnen de raad en lijkt het diep in een la op het hoofdkantoor aan de Haagse Schenkkade weggestopt.

In november 2018 is het rapport van CSI gereed. Hennie Post krijgt het niet te zien. Hij ontvangt alleen een samenvatting, waarin CSI concludeert dat ze „geen feiten en/of omstandigheden heeft aangetroffen waaruit kan worden afgeleid dat bestuurder Dorothee van Vredenburch en/of COR-voorzitter Michel Vonk hebben gehandeld in strijd met de Core Values van NN Group”.

Post is verbijsterd. „De uitkomst is voor mij onbegrijpelijk”, mailt hij daarna aan alle leden van de raad en Holsboer in dikgedrukte letters. „De vermoedens van misstanden die ik heb gemeld zijn eenvoudig te verifiëren, o.a. door het interviewen van de personen die hierover relevante informatie hebben. Echter deze personen heeft CSI nu juist niet geïnterviewd.”

Een soort Napoleon

Ondertussen heeft verantwoordelijke bestuurslid Dorothee van Vredenburch NN al per 1 oktober verlaten „om haar carrière buiten het bedrijf te vervolgen”. De patstelling in de top van de Centrale Ondernemingsraad blijft.

En dus is het eind januari van dit jaar opnieuw hommeles, deze keer rondom de herbenoeming van werknemerscommissaris Hélène M. Vletter-van Dort. Zij is tevens president-commissaris bij truskantoor Intertrust en hoogleraar financieel recht & governance aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Maar ze staat eerder aan de kant van het bestuur van NN, dan aan die van de werknemers – vermoedt Post. Zo mailt hij een interview uit Het Financieele Dagblad rond, waarin Vletter de in haar ogen benepen manier hekelt waarop Nederland met succesvolle bestuurders van banken en verzekeraars omgaat. Ze spreekt zich in het artikel uit tegen politieke bemoeienis met topsalarissen en breekt een lans voor de „hoogwaardige adviesindustrie” op de Amsterdamse Zuidas.

Is deze geharnaste corporate lady, die zich „als een soort Napoleon” voor een duur appartementencomplex in New York laat fotograferen, wel geschikt om in de raad van commissarissen de werknemersbelangen te verdedigen, wil Post van de COR-leden weten. En wat zou zij eigenlijk vinden van het nieuwe functiehuis, dat voor veel werknemers zo nadelig uitpakt?

Voor hij die discussie op gang kan brengen, is zij al herbenoemd in een slecht bezochte COR-vergadering. De herbenoeming is – tegen het reglement in – door voorzitter Vonk niet geagendeerd, waardoor veel leden van niets weten.

Het is het zoveelste voorbeeld, mailt Post hierna rond: „Hierdoor is hen (wederom) het recht ontnomen om hun stem, mening en input te geven.”

Reageren? Onderzoek@nrc.nl