Dobbelschaak in het café

Een mooi citaat dat al eens eerder in deze rubriek heeft gestaan, maar dat ik graag herhaal, ook al kwam ik er achter dat het berust op een vertaalfout: „’s Nachts geketend te liggen in een donkere put zonder het gezelschap van schaakspelers – deerniswekkend lot!”

Flann O’Brien (een pseudoniem van de Ierse schrijver Brian O’Nolan) had het in zijn wonderlijke boek At Swim-Two-Birds over chessmen, schaakstukken dus, maar in Tegengif, de vertaling van Bob den Uyl, zijn de schaakstukken schaakspelers geworden. De fortuinlijke vergissing van Den Uyl maakt het citaat vreemder en daardoor intrigerender dan de oorspronkelijke versie. Door de put zonder schaakspelers is het in mijn geheugen blijven hangen.

Het gezelschap van schaakspelers vond ik deze week bij het toernooi in het café Batavia 1920 in Amsterdam, waar het schaakspel jaarlijks terugkeert naar zijn oorsprong, de kroeg. Het gaat er informeler aan toe dan elders. Bij de toiletten hing een papier met een verzoek aan de caféklanten om na het handen wassen niet de föhn te gebruiken, omdat er binnen gehoorsafstand een schaaktoernooi aan de gang was. De keren dat ik inspecteerde hield iedereen zich aan dat verzoek.

In middeleeuwse taveernes werd het schaakspel soms beoefend met hulp van dobbelstenen die bepaalden met welk stuk er gespeeld mocht worden, en bij het naspelen van de sensationele partij hieronder denk je soms dat het daar ook zo ging. Tenminste, als je een computer laat meekijken. Dan zie je dat de spelers om de beurt gewonnen stonden. Tal van keren wisselde het vaantje van richting. De spelers hadden natuurlijk geen computer en dan is schaken soms erg moeilijk.

U kunt dit weekeinde nog komen kijken, op zaterdag- en zondagmiddag in café Batavia op de Prins Hendrikkade in Amsterdam, tegenover het Centraal Station.

Stefan Kuipers - Koen Leenhouts, Bataviatoernooi Amsterdam 2019

1. e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lc4 Lc5 4. c3 Pf6 5. d3 0-0 6. Lg5 h6 7. Lh4 Le7 8. Pbd2 d6 9. Lb3 Ph5 10. g3 g6 11. De2 Kg7 12. Lxe7 Dxe7 13. d4 Lh3 14. dxe5 Pxe5 15. 0-0-0 a5 16. Pxe5 dxe5 17. De3 b5 18. f4 Pf6 19. f5 a4 20. Lc2 Pg4 21. De2 b4 22. Pc4 Tfb8 23. Td5 bxc3 24. bxc3 Ta6 25. Thd1 Tc6 26. Lxa4 Zwart had al een sterke aanval, maar nu wordt wits stelling kritiek. 26...Txc4 27. Dxc4 Da3+ 28. Kd2 Tb2+ 29. Kd3 gxf5 30. exf5 Na 30. Td7 volgt een koningsjacht die na 30...fxe4+ 31. Kxe4 Lg2+ 32. Kd3 e4+ 33. Kd4 c5+ 34. Kd5 Pe3+ fataal voor wit afloopt.

Zie diagram

30...e4+ Eenvoudig en sterk was 30...Pf2+ 31. Ke3 Pxd1+ 32. Txd1 De7 gevolgd door 33...Dg5+ met beslissende aanval. 31. Kd4 De7 32. Dc6 Tb6 33. Dc5 Df6+ 34. Kc4 Ta6 35. Kb4 Lg2 36. Td8 Wit heeft de aanval overgenomen. 36...Tb6+ 37. Ka3 Kh7 38. Lb3 Pe5 39. Dxc7 Tc6 40. T8d6 Pc4+ 41. Kb4 Txd6 42. Dxc4 e3 43. Te1 Tb6+ Nu is zwart weer aan het roer. 44. Ka3 Dd6+ 45. Kb2 Dd2+ 46. Ka3 Dd6+ 47. Kb2 Dd2+ 48. Ka3 Tb7 49. Te2 Ta7+ 50. La4 Dd6+ 51. Kb2 Lf1 Na 51...Tb7+ 52. Lb3 Lf3 zou zwart beter staan, maar nu komt wit weer in het voordeel. 52. f6 Db8+ 53. Lb3 Lxe2 54. De4+ Kh8 55. Dxe3 Zwart gaf op, wel erg vroeg.