Of de Japanse deeltjesversneller er komt blijft nog even onzeker

Deeltjesfysica De Japanse ILC moet bevindingen van de grote deeltjesversneller in Genève gaan uitpluizen. Er kunnen higgsdeeltjes mee onderzocht worden.

Een artist’s impression van de Japanse deeltjesversneller ILC.
Een artist’s impression van de Japanse deeltjesversneller ILC. Foto Rey. Hori

„Een krachtige misschien”, dat beschrijft volgens deeltjesfysicus Peter Kluit het best de strekking van de persconferentie over de bouw van de International Linear Collider (ILC), een deeltjesversneller in Japan. Met andere deeltjesfysici van het Nederlandse onderzoeksinstituut Nikhef volgde Kluit donderdagochtend de persconferentie via een videoverbinding.

Er heerst lichte teleurstelling. De onderzoekers hoopten dat de Japanse overheid officieel groen licht zou geven voor de bouw. Het Japanse ministerie is positief, maar wil eerst nog verder onderhandelen met de internationale gemeenschap over de voorwaarden.

De ILC wordt de volgende grote deeltjesversneller na de Large Hadron Collider (LHC) bij CERN in Genève. Het wordt een precisiemachine die bevindingen van de LHC gaat uitpluizen. Zo moet de ILC een higgsfabriek worden, waarin higgsdeeltjes, die in 2012 door de LHC ontdekt werden, in detail onderzocht kunnen worden.

Schonere botsingen

De ILC zal bestaan uit twee lineaire versnellers die tegenover elkaar staan. In de ene wordt een bundel elektronen versneld en in de andere de positief geladen antideeltjes (positronen). In het midden botsen die frontaal op elkaar. Hierbij ontstaan nieuwe deeltjes, waaronder higgs-deeltjes. Deze botsingen zijn ‘schoner’ dan de botsingen van waterstofkernen in de LHC, omdat elektronen en positronen, in tegenstelling tot waterstofatomen, niet opgebouwd zijn uit kleinere deeltjes. De metingen zijn daardoor preciezer.

Een jaar na de higgsontdekking werd het eerste ontwerp voor een lineaire versneller gepresenteerd. In de onderhandelingen is het plan flink afgeslankt; de ILC wordt twintig kilometer lang in plaats van dertig, waarmee de kosten zijn gehalveerd. „Het is niet gek dat het al lang duurt”, zegt Kluit, die betrokken is bij de ILC. „Slechts eens in de 30 jaar wordt er besloten om zo’n groot natuurkunde-experiment te bouwen.”

De Japanse versneller moet een fabriek worden voor higgsdeeltjes

De fysici en technici zijn er nu klaar voor. Het ontwerp is af en er zijn twee locaties in Japan die aan alle huisvestingseisen voldoen. Het wachten is nu op de overheid.

Als het aan Kluit ligt, voert Europa de druk op. „We moeten niet langer afwachten. Het lijkt mij goed om tegen Japan te zeggen: als jullie het niet doen, dan bouwen we de machine in Europa. Dan spelen we het hard, maar misschien is dat nu wijs.”

    • Dorine Schenk