Kolencentrale Hemweg versneld dicht door Urgenda-vonnis

Klimaatdoelen Het kabinet stapt af van het voornemen de Hemwegcentrale nog tot eind 2024 open te laten. Dat is niet langer houdbaar omdat de CO2-uitstoot volgens het Urgenda-vonnis in 2020 25 procent lager moet zijn dan in 1990. Maar daarvoor is nog meer nodig.

De Hemwegcentrale van Nuon in Amsterdam.
De Hemwegcentrale van Nuon in Amsterdam. Foto Bram van de Biezen

Na drie jaar van politieke discussie hakt het kabinet de knoop door: de kolencentrale aan de Amsterdamse Hemweg gaat volgend jaar al dicht. Dat bevestigden Haagse bronnen donderdag na berichtgeving van RTL Nieuws .

Tot nog toe stond het kabinet op het standpunt dat de centrale tot eind 2024 open zou kunnen blijven. Versnelde sluiting van de centrale moet het kabinet helpen te voldoen aan de gerechtelijke uitspraak in de Urgenda-zaak.

Het kabinet zou het besluit vrijdag na de ministerraad bekend maken. Om vervroegde sluiting van de Amsterdamse centrale mogelijk te maken, zal het kabinet nog dit jaar een wetswijziging moeten doorvoeren.

Vanwege de gerechtelijke uitspraak uit 2015 in een zaak die de Stichting Urgenda aanspande, moet Nederland in het jaar 2020 25 procent minder CO2 uitstoten dan in 1990. Het kabinet ging tegen dat vonnis in hoger beroep, maar het gerechtshof bevestigde de Urgenda-uitspraak afgelopen najaar.

Acuut probleem

Daardoor ontstond voor het kabinet een acuut probleem. Zonder een groot pakket met extra klimaatmaatregelen wordt het ‘Urgenda-doel’ niet gehaald, oordeelde het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in januari. In 2017 was de CO2-uitstoot pas met 13 procent afgenomen. Cijfers over 2018 zijn nog niet bekend.

In januari benadrukte premier Rutte nog eens dat het kabinet aan de rechterlijke eis wil voldoen. „Het doel is om het [Urgenda-]doel te halen.” Het PBL becijferde toen dat Nederland voor de deadline van 2020 nog maatregelen moet nemen om 9 miljoen ton CO2 (of andere broeikasgassen) te besparen.

Daarvoor zal het kabinet keihard moeten ingrijpen. Slechts een beperkt deel van die besparing wordt bereikt als de Hemwegcentrale dicht gaat: de Nederlandse CO2-uitstoot vermindert naar schatting met zo’n 2 à 3 miljoen ton. Het precieze effect is niet bij voorbaat te bepalen.

Dat tot sluiting van de Hemwegcentrale wordt besloten vanwege de Urgenda-zaak is geen verrassing. Nog in 2017 zei toenmalig minister Henk Kamp (Economische Zaken, VVD) dat sluiting van de Hemweg „in beeld komt” als de uitstoot van broeikasgassen onvoldoende naar beneden zou gaan. Er werd toen zelfs al met centrale-eigenaar Nuon onderhandeld over sluiting. Nuon (onderdeel van het Zweedse energiebedrijf Vattenfall) vroeg 55 miljoen euro, voor een afvloeiingsregeling voor de circa tweehonderd werknemers.

Het huidige kabinet liet dat plan echter los. Het schreef een wetsvoorstel waarin werd afgesproken om drie van de vijf Nederlandse kolencentrales pas in 2030 te sluiten, of ze te verplichten een andere brandstof te stoken dan steenkool. Voor de Hemwegcentrale en de Amercentrale in Geertruidenberg (Noord-Brabant) zou dat eind 2024 gebeuren. Dat wetsvoorstel is nog niet in de Kamer behandeld; het zou dus moeten worden aangepast.

De kosten zijn onduidelijk

Een woordvoerder van Nuon zegt nog niet officieel te hebben vernomen dat de centrale vervroegd sluit. „Onze enige houvast is het wetsvoorstel waarin een overgangsperiode voor de Hemwegcentrale staat tot eind 2024. We vinden het heel vervelend dat onze medewerkers dit nu uit de pers moeten horen.”

Dat Nuon genoegen zal nemen met het oorspronkelijke bod van 55 miljoen euro, is verre van zeker. Hoeveel de vervroegde sluiting van de Hemwegcentrale de schatkist gaat kosten, is nog onduidelijk. Nuon loopt inkomsten mis nu de centrale eerder dicht gaat. Het bedrijf zal die derving mogelijk op de staat willen verhalen.

Om te voldoen aan het Urgenda-doel moet het kabinet nog meer maatregelen nemen, zoals het verlagen van de maximumsnelheid of – zoals GroenLinks in januari voorstelde – het sluiten van nog meer kolencentrales. Volgens Haagse bronnen is het sluiten van andere centrales, waarvoor ook een wetswijziging nodig zou zijn, vrijdag niet aan de orde.

In april zou het kabinet met „nadere berichten” komen over de maatregelen die het neemt vanwege Urgenda.

Aanvulling 7 maart: Haagse bronnen melden dat er vrijdag geen besluit genomen wordt over het sluiten van andere kolencentrales dan de Hemwegcentrale. Dat is hier toegevoegd.