Kamerleden bedreigd na ‘intimiderende’ Denk-filmpjes

Tweede Kamer Politieke partij Denk valt regelmatig Kamerleden aan in felle filmpjes. Vooral parlementariërs met een Turkse achtergrond voelen zich doelwit. „Het voelt alsof we monddood gemaakt moeten worden.”

Zihni Özdil (GroenLinks) in het Denk-filmpje, waarin hij ‘hypocriet’ wordt genoemd. De Arabische vertaling is ‘munafiq’: een term die door fanatieke moslims geïnterpreteerd kan worden als een vorm van afvalligheid, wat volgens islam-expert Maurits Berger op is te vatten als oproep om op te treden.
Zihni Özdil (GroenLinks) in het Denk-filmpje, waarin hij ‘hypocriet’ wordt genoemd. De Arabische vertaling is ‘munafiq’: een term die door fanatieke moslims geïnterpreteerd kan worden als een vorm van afvalligheid, wat volgens islam-expert Maurits Berger op is te vatten als oproep om op te treden.

Het debat in de Tweede Kamer over integratie is net klaar als politieke partij Denk een filmpje op haar Facebook-pagina plaatst. Die woensdagochtend 20 februari heeft Denk-voorman Tunahan Kuzu GroenLinks-Kamerlid Zihni Özdil hard aangevallen in het debat. Hij beticht hem van draaien, van zich „beter voordoen dan hij is” en noemt Özdil een „wolf in schaapskleren, en geen grijze”. Andere Kamerleden zijn verbaasd over de harde toon.

Özdil schrikt als hij die middag het filmpje op Facebook voorbij ziet komen. Hij had al een vermoeden dat er iets zou komen: de aanval van Kuzu kwam hem ingestudeerd over. Maar dit had hij niet verwacht. Het filmpje presenteert hem als „the hypocrite”. Özdil, die als academicus doceerde in onder meer religiegeschiedenis, weet direct wat daarmee bedoeld wordt. In het Arabisch wordt ‘hypocrite’ vertaald als ‘munafiq’.

Özdil hoort hierin een dog whistle: een boodschap die de gemiddelde kijker niet hoort, maar door een specifieke achterban wordt herkend. Özdil: „‘Hypocriet’ is misschien wel erger dan ‘afvallige’.” Het voelt alsof ze een schietschijf op zijn hoofd plaatsen. Arabisten bevestigen dat je de boodschap zo kúnt lezen.

‘Monddood gemaakt’

Het filmpje staat symbool voor de aanvallen van Denk op Kamerleden met een Turkse achtergrond. Sinds Tunahan Kuzu en Selçuk Öztürk zich eind 2014 van de PvdA afscheidden en hun eigen partij begonnen, deelt Denk geregeld zulke video’s op sociale media. Vaak met Kamerleden met een Turkse achtergrond in de hoofdrol.

Voor Özdil, Dilan Yesilgöz-Zegerius (VVD), Sadet Karabulut (SP) en Nevin Özütok (GroenLinks) voelt het alsof ze „monddood” gemaakt moeten worden, blijkt uit gesprekken met hen naar aanleiding van het recentste filmpje over Özdil. Ze voelen zich Nederlander en zíjn dat ook. Ze werden hier geboren, of groeiden hier op. Hun ouders kwamen ooit als immigranten naar Nederland, of als kind volgden ze hun vader hierheen.

Ze zijn eraan gewend doelwit te zijn van Denk. Voor zover je eraan kunt wennen. Na elk filmpje waarin ze een rol spelen krijgen ze bedreigingen, zowel in het Nederlands als het Turks.

Sadet Karabulut (SP) wordt door Kuzu aangesproken op wat hij de ‘Armeense kwestie’ noemt. „We zouden in moskeeën beloftes doen en die in de Kamer niet nakomen. We hebben, in tegenstelling tot Kuzu, nooit met dubbele tong gesproken.”

Maar het filmpje waarin Özdil een „hypocrite” wordt genoemd ging een grens over, vinden ze. Yesilgöz-Zegerius: „Je weet dat deze beelden en termen aanslaan bij een deel van de achterban. Die horen: het is een hypocriet, dus in islamitische termen iemand die minder is dan minder. Het is heel doelbewust mensen ophitsen tegen een Nederlands Kamerlid. Ze kopiëren een intimidatiepolitiek die in Turkije sterk geworteld is naar Nederland.”

Lees ook: Hoe Denk met ‘trollen’ politieke tegenstanders monddood probeert te maken

Waarom zij en niet Kamerleden zónder migratieachtergrond? Karabulut: „We voldoen niet aan hun conservatieve, nationalistische normen. En ze verwijten ons dat we twee gezichten hebben. We zouden in moskeeën beloftes doen aan een Turkse achterban en die in de Tweede Kamer niet nakomen. Nou, we hebben, in tegenstelling tot Kuzu en Öztürk, nooit met dubbele tong gesproken.”

Iedereen heeft eigen voorbeelden. Als integratiewoordvoerder dacht Karabulut soms tijdens debatten: ah, ze maken nu een filmpje over mij. Toen GroenLinkser Özütok in 2012 op de Turkse boot tijdens de Amsterdam Pride zou staan, werd ze gebeld door Kuzu – toen nog een PvdA-raadslid in Rotterdam. „Hij vertelde me dat hij uit zijn achterban veel negatieve reacties hoorde daarover. Dat ik een beetje moest oppassen.” Ze vroeg hem hoe hij daarop reageerde, verdedigde hij Özütoks deelname? „Hij zei toen: ‘je weet hoe ingewikkeld dat ligt bij ons in de Turkse gemeenschap’.” Later, zegt ze, realiseerde ze zich hoe intimiderend het telefoontje overkwam.

Één keer werden ze als groep aangevallen. Het was nadat de gehele Tweede Kamer, op Denk na, vóór erkenning van de Armeense genocide stemde. Die avond, eind februari vorig jaar, verscheen Denk-leider Kuzu op de Turkse tv-zender A Haber. Hij riep „Turkse burgers in Nederland” op om Nederlandse politici met een Turkse achtergrond zich uit te laten spreken over de kwestie. Ze moesten „kleur bekennen”.

Denk-Kamerlid Tunahan Kuzu op de Turkse tv-zender A Haber over Nederlandse politici die voor erkenning van de Armeense genocide stemden. Hij riep „Turkse burgers in Nederland” op om Nederlandse politici met een Turkse achtergrond zich uit te laten spreken over de kwestie. Ze moesten „kleur bekennen”.

„We zijn verraders van het Turkse nationalisme. Dat is de subtekst van alles wat Kuzu doet”, zegt Özdil. „Op die manier maken ze van ons een vijand van hun achterban. Wat is nou een mooiere vijand dan een verrader?”

Een paar dagen later stonden ze, met ook SP’er Cem Lacin (die niet wilde meewerken aan dit verhaal), pontificaal in Sabah, de grootste pro-Erdogan-krant van Turkije. De kop: „Landverraders”.

Een paar dagen later stonden ze, met ook SP’er Cem Lacin (die niet wilde meewerken aan dit verhaal), pontificaal in Sabah, de grootste pro-Erdogan-krant van Turkije. De kop: „Landverraders”.

Allemaal kregen ze daarna duizenden haatmails, intimidaties en bedreigingen. Özdil werd op straat aangesproken: hoe durfde hij ‘z’n land’ te bevuilen? Özütok: „Ik kreeg berichten hoe ik het in m’n hoofd gehaald had voor de motie te stemmen, ik ben toch Turks?”

Yesilgöz-Zegerius zegt sinds de krantenkop niet meer alleen in bepaalde wijken van Amsterdam te lopen, uit angst voor intimidaties. Ook reist ze niet meer naar Turkije, „dat is het risico niet waard”. Nadat Özütok vorig jaar af was gereisd om haar vader te bezoeken, vroegen andere politici met een Turkse achtergrond, ook van buiten de Kamer: hoe had ze dat gedaan?

Özdil ging pas eind vorig jaar weer. „Ik had bewust een petje op, maar toen ik het vliegveld uitliep, werd ik aangesproken door twee Turks-Nederlandse jongens. Ze grapten dat het jammer was dat ik niet was opgepakt.”

Het steekt de vier Kamerleden dat Kuzu nooit iets van zich heeft laten horen tegen ze, nooit een sms stuurde. Yesilgöz-Zegerius: „Ik ben verdorie een Nederlandse parlementariër, dit raakt me in mijn werk. Dat raakt ook de democratie. Dat wéten ze, toch gaan ze door.” Özütok: „Hij komt niet op voor bedreigde collega’s. Dat stoort me het meest: hij weet heel goed wat hij doet.”

Lees ook: Een Denk-stad heeft vaak ook een Denk-wijk

Presidium Kamer spreekt Denk aan

De donderdagochtend na publicatie van het filmpje zoekt Kamervoorzitter Khadija Arib Özdil op. Ze weet hoe hard de filmpjes kunnen aankomen. Ook zij is soms doelwit: ze heeft een Marokkaanse achtergrond. Drie jaar terug viel Denk haar in een filmpje aan omdat ze tijdens de ramadan de Kamer geen vrij wilde geven. In de meer dan duizend reacties op het filmpje werd Arib gehekeld: was ze wel een echte moslim?

Sinds Denk filmpjes maakt, zijn parlementaire normen veranderd, zien ervaren Kamerleden. Andere partijen en politici gaan verder. Persoonlijke aanvallen via sociale media zijn normaler geworden.

In het bestuur van de Tweede Kamer, het Presidium, is al meermaals met zorgen over de methoden van Denk gesproken. Elkaar hard aanvallen om ideeën: dat hoort erbij. Maar de filmpjes van Denk gaan verder en raken de persoonlijkheid en identiteit van Kamerleden, die vervolgens met bedreigingen en intimidaties te maken krijgen.

Denk is door het Presidium al meermaals aangesproken op de aanvallen. Kamervoorzitter Khadija Arib heeft Denk-Kamerleden al vaker tot de orde geroepen, zowel publiekelijk als intern. Veel maakte dat niet uit. Een paar dagen later kwam er weer een nieuw filmpje. Maar er iets aan doen is lastig. De filmpjes verbieden kan niet.

Dus ook niet het ‘hypocriet’-filmpje dat over Zihni Özdil werd gemaakt. Na afloop van het integratiedebat, in de trein terug naar huis, bekeek hij het filmpje nog eens, nu met geluid. „Ik voelde me heel naar, op een manier die ik nog nooit gevoeld had. Misselijk. Het kwartje viel: dit is de manier waarop Kuzu politiek voert. Er hoeft maar één iemand het te zien en te denken: ik ga er iets mee doen. Als één van ons vijf iets overkomt, is Kuzu verantwoordelijk.”

De Leidse arabist Maurits Berger herkent de dubbele boodschap van het filmpje. „Hypocriet, ‘munafiq’, is een term voor degenen die zich in de tijd van de profeet Mohammed als moslim gedroegen om bij de groep van de profeet te horen, maar eigenlijk geen overtuigde moslims waren.”

Religieuze fanatiekelingen zijn de term volgens Berger gaan zien als een vorm van afvalligheid. „Volgens de standaard-theologie van de islam geldt hiervoor een juridische procedure. Maar de extremere types geven zichzelf de bevoegdheid om de beschuldiging en de voltrekking van de doodstraf in eigen hand te nemen.” Iemand een ‘munafiq’ noemen is volgens hem in deze tijd daarom „zeer zorgelijk”: „Het kan mogelijk worden opgevat als een oproep op te treden tegen de beschuldigde.”

Dit bericht is vrijdag om 11:30 bijgewerkt met een reactie van Denk. Zie hieronder.