EU-rechters: studies over omstreden glyfosaat moeten openbaar

De onderzoeken in kwestie gaan over de mogelijke kankerverwekkendheid van het spul, beter bekend onder de merknaam Roundup.

Glyfosaat werd ontwikkeld door het Amerikaanse bedrijf Monsanto, dat het middel op de markt bracht onder de merknaam Roundup.
Glyfosaat werd ontwikkeld door het Amerikaanse bedrijf Monsanto, dat het middel op de markt bracht onder de merknaam Roundup. Foto Charles Platiau/Reuters

Twee onderzoeken over de mogelijke kankerverwekkendheid van de omstreden onkruidverdelger glyfosaat moeten door de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) openbaar worden gemaakt. Dat hebben Europese rechters in Luxemburg donderdag bepaald. De EFSA had eerder nog geweigerd inzage te geven in de studies, tot onvrede van tegenstanders van glyfosaat.

De rapportages zetten de EFSA er in 2015 toe aan te verklaren dat glyfosaat “waarschijnlijk niet kankerverwekkend is”. Onder meer die conclusie was er twee jaar later de oorzaak van dat de Europese lidstaten de toestemming voor het gebruik van glyfosaat met vijf jaar verlengden.

Tegenstanders van glyfosaat wilden weten wat er in de onderzoeken staat, omdat zij ervan overtuigd zijn dat het spul juist wél kanker kan veroorzaken. Daarbij weten ze zich onder meer gesteund door onderzoek van het kankerinstituut IARC, dat in 2015 vaststelde dat glyfosaat - beter bekend onder de merknaam Roundup - kankerverwekkend is.

Commerciële belangen

De EFSA wees verzoeken tot openbaarmaking van de studies tot nu toe telkens af. Volgens de organisatie zou publicatie van de onderzoeksresultaten de commerciële belangen schenden van bedrijven die glyfosaat verkopen, zoals de Duitse chemiereus Bayer.

Het Gerecht van de Europese Unie denkt er anders over. Het openbaar belang weegt het zwaarst, oordeelden de rechters donderdag in een zaak die onder meer was aangespannen door Groene Europarlementariërs. Europese burgers moeten niet alleen te weten kunnen komen welke chemische stoffen er allemaal in het milieu belanden, maar ook “wat daarvan de gevolgen zijn”, staat te lezen in het vonnis.

Dat de onderzoeken openbaar moeten worden, is volgens de Franse Groene Europarlementariër Michèle Rivasi een “historische overwinning”. “Dit oordeel zet de gebruikelijke neiging op haar kop om de belangen van bedrijven voorrang te geven boven het algemeen belang.” Haar Belgische collega Bart Staes spreekt van een “belangrijke overwinning in de strijd voor meer transparantie”.

Lees ook dit stuk uit 2017 over de onkruidverdelger: Heeft glyfosaat nog wel toekomst?

‘Belangrijk besluit’

De EFSA zegt de uitspraak te verwelkomen. “Het besluit van het Gerecht is belangrijk”, zei een woordvoerder volgens persbureau Reuters, “omdat het een leidraad vormt voor de EFSA en andere organisaties die moeten omgaan met Europese richtlijnen over openbare toegang tot documenten.” De EFSA heeft twee maanden de tijd om in beroep gegaan tegen de rechterlijke uitspraak.

Glyfosaat werd in de jaren zeventig in de Verenigde Staten ontwikkeld door Monsanto, dat vorig jaar is overgenomen door Bayer. Het patent op de stof is inmiddels verlopen. Ook andere chemiebedrijven produceren de onkruidverdelger nu.