EU steunt én hekelt Saoedi-Arabië

Terrorisme en Mensenrechten De EU haalde Saoedi-Arabië alsnog van een lijst van landen die terrorisme financieren. Maar bij de VN in Genève gaf de EU Saoedi-Arabië er van langs.

De Saoedische kroonprins krijgt bij zijn recente bezoek aan Pakistan een afbeelding van zijn vliegtuig geëscorteerd door de Pakistaanse luchtmacht.
De Saoedische kroonprins krijgt bij zijn recente bezoek aan Pakistan een afbeelding van zijn vliegtuig geëscorteerd door de Pakistaanse luchtmacht. Foto EPA

Nederland en andere EU-landen hebben Saoedi-Arabië donderdag twee tegengestelde signalen gegeven.

Aan de ene kant weigerden ze onder zware Saoedische en Amerikaanse druk Saoedi-Arabië aan te wijzen als land dat extra gecontroleerd moet worden om financiering van terrorisme te voorkomen, al had de Europese Commissie daar op aangedrongen.

Bijna gelijktijdig gaf de EU de Saoediërs op een VN-vergadering van de Raad voor de Mensenrechten in Genève een diplomatieke draai om de oren. Samen met acht andere landen riep de voltallige EU Saoedi-Arabië dringend op tien vreedzame gevangen, volgens sommige berichten ook gemartelde vrouwenactivisten vrij te laten. Bovendien riepen ze Riad op mee te werken met een VN-onderzoek naar de moord op de Saoedische journalist Jamal Khashoggi. Het is voor het eerst sinds de Raad in 2006 werd opgezet dat Saoedi-Arabië zo’n openlijke vermaning krijgt.

In Brussel waren de EU-staten Saoedi-Arabië meer ter wille. Onder zware Saoedische en Amerikaanse druk verwierpen de EU-ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken een zwarte lijst van de Europese Commissie waarop de naam prijkt van Saoedi-Arabië, een economische en militaire zwaargewicht uit het Midden-Oosten.

Bataclan

Na de aanslag in concertzaal Bataclan in Parijs kreeg de Commissie van de lidstaten het mandaat een lijst op te stellen met landen waarmee financiële transacties door banken strenger moeten worden gecontroleerd om witwassen en terrorismefinanciering te voorkomen. In overeenstemming met het Europees Parlement werden daarop 23 landen en gebieden opgenomen, waaronder Saoedi-Arabië en onderdelen van de Verenigde Staten zoals Guam en Puerto Rico.

Dat viel slecht in Riad en Washington. In een brief aan EU-leiders schreef de Saoedische koning Salman dat de lijst de handel met de EU bedreigt. Een argument dat Saoedi-Arabië vaker hanteert als andere landen landen Riad onwelgevallige stappen willen nemen. De Amerikaanse ambassadeur bij de EU verweet de Commissie een „dogmatische houding”.

Als reden voor hun weigering stelden de ministers donderdag dat de zwarte lijst niet op een transparante wijze tot stand is gekomen en dat de betrokken landen onvoldoende zijn geraadpleegd. De verantwoordelijke eurocommissaris Vera Jourová zei donderdag „teleurgesteld” te zijn. De landen op de lijst zijn volgens Brussel wel gehoord over de maatregelen die ze nemen. Financieel deskundige Johan Langerock van hulporganisatie Oxfam Novib stelt dat vooral Frankrijk en het VK er bij de andere EU-landen op hebben aangedrongen de lijst te verwerpen. Beide landen zijn belangrijke wapenleveranciers aan Saoedi-Arabië, dat in een slepende oorlog in Jemen is verwikkeld.

In Genève liepen de zaken minder voorspoedig voor de Saoediërs. De Raad voor de Mensenrechten liet zich niet op andere gedachten brengen door Saoedische en Amerikaanse diplomaten bij zijn kritische verklaring over de gevangen vrouwen en het onderzoek naar de Khashoggi-affaire.

De machtige Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman liet vorig jaar tien vrouwen gevangen zetten die op vreedzame wijze voor meer vrouwenrechten campagne voerden. Volgens mensenrechtenorganisaties zijn sommigen van hen ook gemarteld. De Raad voor de Mensenrechten hekelde met name dat de vrouwen werden gearresteerd op grond van anti-terreurwetgeving. Ook veroordeelde ze „in de sterkst mogelijke termen” de moord op Khashoggi vorig najaar in het Saoedische consulaat in Istanbul. Algemeen wordt aangenomen dat dit gebeurde op bevel van de Saoedische kroonprins.