‘Deze meid gaf onze afdeling een cursus leven in een week’

Redacteur Margot Poll signaleert welke boeken er ook nog zijn verschenen en kiest er steeds zes om kort te bespreken.

1. Jon Fosse: Melancholie I

De Noorse schrijver Jon Fosse (1959) is in Nederland vooral bekend als toneelschrijver. Verschillende gezelschappen spelen stukken van hem. In 1995 schreef Fosse het indrukwekkende Melancholie I , dat nu in vertaling is verschenen. Een beklemmende maar ook fascinerende, fictieve monoloog van de Noorse landschapsschilder Lars Hertervig (1830-1902) die in 1853 van Stavanger naar Düsseldorf werd gestuurd om zijn talent aan de kunstacademie te ontwikkelen. Dat loopt anders en Fosse laat zien hoe eenzaamheid kan overgaan in waanzin. Hertervig ziet mensen veranderen in zwarte en witte kleren die hem proberen te smoren. Fosse verbeeldt de schizofrenie door elke gedachte, elke wens, elke zin eigenlijk, eindeloos te herhalen en te vervormen. Het verhaal beslaat nog geen etmaal en vanaf het begin is het spannend of en hoe de schilder de dag doorkomt. Als lezer moet je mee en al raak je bijna verstrikt in die eindeloze herhalingen, je wil dat ene woord, die ene verandering, niet missen. In het voorwoord wordt Jon Fosse geciteerd uit een interview met het Roemeense tijdschrift Scena.ro waarin hij zegt ‘geen realistische maar eerder een mythische schrijver te zijn’. Met Melancholie 1 schreef hij een mythisch kunstenaarsportret waarbij Hertervig uiteindelijk in het gesticht belandt. De schilder mag daar niet meer schilderen omdat hij ‘te veel en te vaak’ aan zichzelf zit en daar word je volgens de dokter ziek van.

Deze week werd bekend dat Melancholie 1 op de longlist van de Europese Literatuurprijs staat.

Oorspronkelijke titel Melancholia I. Vertaald uit het Noors door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven. Oevers, 320 blz. € 18,95.

2. Samuel Vermeulen: Prins van Liefde

Ook in Prins van Liefde van jurist en historicus Samuel Vermeulen speelt schizofrenie een grote rol. De ouders van Vermeulen waren Sannyasins, volgelingen van de Indiase goeroe Bhagwan en verbleven in de jaren tachtig in Poona of woonden in een Nederlandse commune. Vermeulen gaat terug naar zijn kindertijd in zowel India als in Nederland en geeft een verbijsterend beeld zonder opsmuk van zijn schizofrene moeder. Zij onthult vele jaren en opnames later aan hem Maria Magdalena te zijn zonder te weten dat zijn vader, van wie zij al lang gescheiden is, hem enige tijd daarvoor had gezegd Jezus II te zijn. In deze wereld vol waan en werkelijkheid houdt Vermeulen zich staande: verblijft in een streng pleeggezin, studeert in Nijmegen, wordt lid van een studentenvereniging met alle ontgroeningen van dien, wordt aangenomen in Cambridge en bouwt zijn leven op in Amsterdam. Prins van Liefde is soms op het randje van te persoonlijk, maar het is knap hoe een zoon van twee verknipte ouders zijn eigen weg weet te vinden zonder zijn ouders totaal aan hun lot over te laten.

Lebowski. 253 blz. € 21,99

3. Paulette Jiles: Vaste grond

De Amerikaanse schrijfster en dichteres Paulette Jiles baseert Vaste grond op de geschiedenis van ontvoerde kinderen op de grens van het indianenterritorium in Texas in de negentiende eeuw. Zij verbleven jaren lang bij de indianen en na hun bevrijding verlangden ze terug naar het indianenleven. In de historische roman Vaste grond reist de 71-jarige Kapitein Jefferson Kyle Kid in de winter van 1870 langs dorpen in Noord-Texas als voorlezer van het wereldnieuws. Met kranten in een waterdichte portefeuille en een net pak in de koffer, bezoekt hij afgelegen dorpen en leest een uur lang berichten uit de krant voor tien cent per persoon. Totdat hij in Wichita Falls het verzoek krijgt een totaal verwilderd meisje van tien jaar terug te brengen naar haar familie in het zuiden van Texas. En dan begint een meeslepende tocht van 700 km door het wilde westen van Texas met achtervolgingen als ware het een klassieke western. Totdat het meisje begrijpt dat de Kapiden , zoals zij Kapitein Kid noemt, haar gaat verlaten.

Oorspronkelijke titel News of the World. Vertaald uit het Engels door Jetty Huisman. Mozaïek, 224 blz. € 19,99

4. George Saunders: Vos 8. Een furhaal

Op een dag liep Vos 8 langs een huis waar hij stemmen hoorde en dat bracht hem elke avond terug naar een plek onder het raam waar een kind werd voorgelezen en zo leerde Vos 8 de taal van de mens – natuurlijk op zijn ‘vossies’. En precies in die taal schreef voormalig Bookerprize winnaar George Saunders het knappe, vermakelijke en zeker ook maatschappelijk relevante Vos 8 . Het schrijversduo Robbert-Jan Henkes en Erik Bindervoet durfde het aan dat Engelse vossies in het Nederlands te vertalen en gaven Vos 8 de prachtige ondertitel Een furhaal mee. In dat verhaal worden de vossen opgeschrikt door de bouw van VosZichtStaete, een groot winkelcentrum waarvoor alle bossen worden gekapt. Vos 8 smeedt een plan, maar dat wordt door ut Groeps Beraat afgekeurd en Vos 8 mijmert: ‘heel aas hat me ligtullukke reep u tasie as droomur me ingehaalt.’ De plannen worden gewijzigd. Alleen al om de taalvondsten, geoorloofde taalfouten dus, een genot om te lezen. Natuurlijk blijft de vraag hoe het Vossies van Saunders in het Nederlands eenzelfde lading kreeg. Henkes en Bindervoet desgevraagd: „We hebben minstens zes verschillende versies uitgeprobeerd. Het grootste probleem was tegelijkertijd de oplossing, namelijk dat je niet consequent kunt zijn. En ook niet hoefde te zijn. En zelfs niet mocht zijn. Soms ging het er zo gek uit zien dat het niet meer of bijna helemaal niet te lezen was en dan schakelden we een tandje terug.”

Oorsponkelijke titel: Fox 8. Vertaald uit het Engels door Robbert-Jan Henkes en Erik Bindervoet. De Geus, 56 blz. € 12,50

Op donderdag 14 maart (17 uur) spreken Bindervoet en Henkes in Athenaeum Boekhandel & Nieuwscentrum (Spui 14-16) over Vos 8.

5. Louis Aragon: De Hollandse reis

De Franse schrijver en dichter Louis Aragon (1897-1982) was in de zomer van 1963 een maand met zijn geliefde Elsa Triolet (1896-1970) in Nederland. De dichtbundel Le voyage de Hollande verscheen een jaar later en refereert naar plaatsen waar hij geweest is, maar op de achtergrond bezingt hij vooral zijn liefde voor Elsa. Hij was onder andere in Wassenaar (Geen bos of geen gaarden/ Voor mij heeft zij de waarde/ van een paradijs op aarde), in Amsterdam (Dan zie je door een deur/ Die naar niets open staat/ Opeens het stille water staan/ Kalm beeld van een graveur/ Van pastorale dagen) en op ‘Eierland’ Texel (In dit mentaal gebied dat op de grens der aarde lijkt/ en slechts door helikopters wordt bereikt). Maar het mooiste zijn de gedichten waarin hij als Eeuwig blindemannetje zijn weg zoekt door het labyrint waar hij steeds door zichzelf ‘wordt opgedreven’. In die verzen zou je ook de twijfel en de kwelling van de ideologisch verblinde Aragon zelf kunnen lezen.

Oorspronkelijke titel Le voyage de Hollande. Vertaald uit het Frans door Katelijne De Vuyst. Vleugels, 128 blz. € 23,50

6. Ellen de Visser: Die ene patiënt

Wetenschapsjournalist Ellen de Visser begon in 2017 de serie Die ene patiënt in de Volkskrant waar zij steeds een arts of verpleegkundige interviewde over de patiënt die hem of haar het meest is bij gebleven. De vraaggesprekken zijn nu gebundeld in het gelijknamige boek. Artsen leren van patiënten dat hun ‘artsenlogica’ enorm kan afwijken van de belevingswereld van de patiënt of zijn familie. Of zoals internist in opleiding Annelies van Vuren zegt over een 17-jarige patiënt bij wie het einde nabij is: „Deze meid gaf onze afdeling een cursus leven in een week.” Veel empathie en medeleven maar ook de waarschuwing van gynaecoloog Mieke Kerkhof dat je als arts niet tè aardig moet zijn: „Je kunt best veel overhebben voor je patiënten, maar houd wel je grenzen in de gaten.” Zij was zelf te ‘aardig’ geweest voor een psychiatrische patiënt die haar, na te zijn overgeplaatst, hinderlijk begon te stalken.

Ambo/Anthos 236 blz. € 16,99