Carnaval in Rio is dit jaar een feestelijk protest tegen de rechtse president

Carnaval in Rio de Janeiro In reactie op de ultrarechtse president Bolsonaro was het beroemdste carnavalsfeest ter wereld dit jaar erg politiek gekleurd.

epa07414508 Members of the samba school of the Grupo Especial Estacao Primeira de Mangueira take part in the traditional carnival parade at Marques de Sapucai sambadrome in Rio de Janeiro, Brazil, early 05 March 2019. The samba schools of the Rio de Janeiro Special Groups begin their parades on Sunday at the sambadrome, considered the main attraction of the carnival in Brazil and the greatest outdoor show in the world. EPA/Marcelo Chello
epa07414508 Members of the samba school of the Grupo Especial Estacao Primeira de Mangueira take part in the traditional carnival parade at Marques de Sapucai sambadrome in Rio de Janeiro, Brazil, early 05 March 2019. The samba schools of the Rio de Janeiro Special Groups begin their parades on Sunday at the sambadrome, considered the main attraction of the carnival in Brazil and the greatest outdoor show in the world. EPA/Marcelo Chello Marcelo Chello

Op de praalwagens dansen sambadanseressen in kleding van verschillende oorspronkelijke, inheemse bevolkingsgroepen van Brazilië. Het indrukwekkende verhaal van de Afro-Braziliaanse vrijheidsstrijder Zumbi wordt uitgebeeld. De laatste dictatuur van Brazilië (1964-1985) staat centraal. En er wordt een ode gebracht aan Marielle Franco, het zwarte vrouwelijke raadslid dat een jaar geleden werd doodgeschoten: een moord waarvoor nog niemand is berecht.

Sambaschool Mangueira, die woensdag als winnaar uit de bus kwam van het beroemde carnaval van Rio, schudde de carnaval vierende Brazilianen met haar duidelijke maatschappijkritische boodschap goed wakker. Met een spectaculaire show van zeventig minuten toonde Mangueira de geschiedenis van Brazilië vanuit het perspectief van de meest gemarginaliseerde groepen in het land: de inheemsen, de zwarte Brazilianen en de armen.

„Dit is de geschiedenis die we niet op school leren en die verborgen wordt gehouden, maar het is de échte geschiedenis van ons land. Voor mij is dit carnaval geen show maar een protestmars”, zei Mônica Benici, de weduwe van Franco die een T-shirt droeg met ‘vecht zoals Marielle’.

Dansers van sambaschool Mangueira zwaaien met vlaggen waarop het vermoorde raadslid Marielle Franco is afgebeeld. Foto Pilar Olivares/Reuters

Dat carnaval om meer gaat dan mooi versierde wagens en schaars geklede sambadanseressen was dit jaar veel duidelijker dan voorgaande jaren in Brazilië: het feest werd in het hele land aangegrepen voor een waar volksprotest. Zowel in de verschillende parades als bij de honderden straatfeesten, de zogeheten blocos, heerste een sterk onderliggend activisme en werd de ultrarechtse president Jair Bolsonaro, die nu twee maanden regeert, en zijn conservatieve entourage veelvuldig op de hak genomen. „Weg met Crivella, kom niet aan mijn carnaval”, staat er geschreven op de veren hoofdtooi van een groep feestvierende vrouwen van een bloco bij het strand van Copacabana. Marcelo Crivella is de evangelische burgemeester van Rio die dit jaar weigerde het carnaval te openen, zoals de traditie voorschrijft. Als aanhanger van de invloedrijke pinksterkerk Assembleia de Deus die carnaval verderfelijk vindt, liet hij de overdracht van de stadssleutel over aan de lokale VVV, wat veel kritiek opleverde.

Bolsonaro toonde zijn afkeer van carnaval met een pikant Twitter-filmpje

Ook de conservatieve Bolsonaro, die niets van carnaval moet hebben, veroorzaakte commotie nadat hij een pikant filmpje op zijn Twitter-account plaatste, waarop een halfnaakte man in het feestgedruis dansend zijn anus openhoudt, terwijl een andere man over hem heen plast. „We moeten de waarheid onder ogen zien, dit is carnaval”, aldus Bolsonaro die veel woedende reacties kreeg op zijn suggestie dat dit representatief is voor carnaval.

Carnaval is een van de belangrijkste culturele uitingen van de nationale identiteit. Dat ze dit jaar een tegenreactie is op de conservatieve wind die met Bolsonaro opstak, is feitelijk een terugkeer naar de oorsprong van het feest, zeggen de kenners.

„Carnaval is ook ontstaan als verzets- en volksbeweging van de armen in de jaren dertig van de vorige eeuw, na de afschaffing van de slavernij”, zegt Tia Suluca (90), een van de oudste deelneemsters van Mangueira, terwijl ze statig op een praalwagen de oma van de zwarte strijder Zumbi uitbeeldt. „Tijdens het carnavalsfeest daalden de armen de bergen rond Rio af waar ze woonden, en mengden ze zich verkleed tussen de rijken. Een keer per jaar waren arm en rijk gelijk en voelden mensen zich vrij om achter de maskers kritiek te uiten.”