Opinie

    • Tom-Jan Meeus

Als gevechten het winnen van ideeën

Campagnes draaien om debatten en ideeën. En hoewel we weten dat verkiezingsdebatten zelden nog tot een zinvolle uitwisseling van ideeën leiden, hebben media meer aandacht voor debatten dan voor ideeën. Liever een gevecht dan visie. Liever ruzie dan argumentatie.

Als de voortekenen niet bedriegen, kunnen de liefhebbers van het genre donderdagavond hun hart ophalen: RTL4 houdt het eerste landelijke televisiedebat voor de Statenverkiezingen, en in enkele partijen kon je deze week merken dat er een groot verlangen is om er eens goed in te kleunen.

Toch kun je vragen hebben over de waarde. Je weet nooit of politici die vaardig debatteren ook vaardige politici zijn.

Intussen is de politieke ideeënontwikkeling best bijzonder. Nieuwe leiders, nieuwe voorkeuren. Waar veel partijen jarenlang ‘het populisme’ als gevaar aanwezen, geven zij nu de voorkeur aan een andere vijand: het bedrijfsleven.

Neem recente lezingen van D66-leider Rob Jetten (deze week) en CDA-minister van Financiën Wopke Hoekstra (vorige maand). Allebei kaartten ze de wanverhouding tussen inkomens van CEO’s en ‘de gemiddelde werknemer’ aan. Jetten zei dat de CEO’s van de grootste beursfondsen 83 keer zoveel verdienen. Hoekstra dat de gemiddelde werknemer 171 jaar moet werken om het jaarsalaris van een CEO te verdienen. Ze wilden maar zeggen: dit kan zo niet langer. VVD-voorman Mark Rutte draagt nu een soortgelijk sentiment uit. Toen het AD laatst de betaalbaarheid van het klimaatbeleid aansneed, zette hij één aspect „vanuit de VVD scherp neer”: „Ik wil dat de bedrijven gaan meebetalen.”

Jetten en Hoekstra gaan verder: in hun beider lezingen sluimert een verlangen verhoudingen om te draaien: meer maatschappelijke flexibiliteit voor CEO’s, minder flexarbeid voor de gemiddelde werknemer. Een „nieuw maatschappelijk evenwicht” volgens Hoekstra. Jetten wil „de vaste baan weer bereikbaar maken voor werknemer én werkgever”, en laakt het verlies aan zekerheid over hypotheek of huurhuis bij gewone mensen. Het past bij de zekerheid die PvdA-voorman Lodewijk Asscher propageert, en de verminderde marktwerking in de zorg die vicepremier Hugo de Jonge (ook CDA) vorige week opperde.

Geen van allen zaken die snel zijn te veranderen, maar wel signalen dat een nieuwe consensus ontluikt over een politiek die zich meer aan de zijde van gewone mensen schaart, en het bedrijfsleven liever op afstand houdt.

Maar je zult altijd heftige debatten houden over migratie, klimaat, Zwarte Piet of de publieke sector, zoals donderdagavond in het eerste campagnedebat op RTL4 zal blijken.

Het zou alleen zomaar kunnen dat van die ontluikende nieuwe consensus uiteindelijk meer invloed uitgaat.

Tom-Jan Meeus ( t.meeus@nrc.nl ; @tomjanmeeus ) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.