Plofkraken hebben veel impact, en komen steeds minder voor

Criminaliteit Plofkraken op pinautomaten gaan gepaard met grof geweld en hebben daardoor veel impact. Wel neemt het aantal plofkraken de laatste jaren af.

Een plofkraak deze maand in Amsterdam Nieuw-West. Michel van Bergen / ANP
Een plofkraak deze maand in Amsterdam Nieuw-West. Michel van Bergen / ANP

In de Heerlense wijk Heerlerbaan, aan een klein winkelplein, is de geldautomaat inmiddels vervangen door een houten gevel. Anderhalve week geleden was hier midden in de nacht een grote explosie. Een plofkraak, zo bleek al snel. De brokstukken lagen tot tientallen meters verderop, op de parkeerplaats. Winkels raakten beschadigd aan binnenmuren en plafond.

„Ik dacht aan een gasexplosie”, zegt Shelley Lenzen (63), die onderweg is naar de supermarkt om boodschappen te doen. Ook Tim (32), net terug uit de supermarkt, schrok zich rot. „Ik slaap nog steeds slecht door die harde knal.” Allebei wonen ze al jaren in Heerlerbaan, die de grens vormt tussen Heerlen en Kerkrade. Eerder, in 2015, ramde enkele meters naast de automaat een auto bij een kledingwinkel. „Toen zijn er direct betonblokken geplaatst, ook voor de automaat”, aldus Lenzen.

Patroon

De plofkraak in Heerlen past in een patroon waarbij criminelen explosieven gebruiken om geldautomaten open te breken. Ook in Amsterdam-West zorgde een reeks plofkraken de afgelopen maanden voor enorme ravages. Soms moesten omliggende woningen ontruimd worden. Criminelen gebruiken steeds meer geweld omdat de pinautomaten beter worden beveiligd. Tevergeefs vaak. De plofkraak levert vaak niets op, maar de explosie heeft wel vaak een grote impact op de buurt.

Door het gebruikte geweld en de impact van de plofkraken lijkt het probleem steeds groter te worden. Maar het aantal is het afgelopen jaar juist gedaald, blijkt uit woensdag gepubliceerde cijfers van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB). Waar criminelen in 2017 nog 65 plofkraken uitvoerden, daalde dit in 2018 naar 42, het laagste aantal sinds 2009. Vooral na 2013 is het aantal plofkraken scherp afgenomen.

Dat heeft een duidelijke reden, stelt de NVB. „Vanaf 2014 zijn de banken veel beter gaan samenwerken met politie en justitie”, zegt een woordvoerder . Zo zijn ze samen gaan kijken naar welke veiligheidsmaatregelen banken kunnen nemen. Ook grootschalige opsporing en hogere straffen zijn onderdeel van die aanpak. Zo heeft het Openbaar Ministerie in 2018 de minimum strafeis verhoogd van 15 naar 24 maanden cel.

Lees ook over hogere strafeisen van het Openbaar Ministerie voor plofkraken

Dilemma

Veiligheidsmaatregelen zijn bijvoorbeeld detectie- en inktsystemen. Detectiesystemen herkennen wanneer een explosief in de automaat wordt geplaatst en melden dit direct aan de meldkamer. Inktsystemen zorgen ervoor dat buitgemaakt geld onbruikbaar wordt. Ook wordt er gekeken naar verplaatsing of sluiting van geldautomaten. Nadeel: het aantal geldautomaten neemt af. Veiligheid is het belangrijkste, zegt een woordvoerder van ABNAmro, „maar als deze geldautomaat de enige in een wijk is, wordt eerst gekeken naar een alternatieve locatie.”

Soms is ook een alternatieve locatie echter te gevaarlijk. Drie banken verwijderden de laatste twee jaar gezamenlijk honderden automaten, onder meer vanwege de veiligheid. Per wijk wordt gekeken naar oplossingen om mensen toch geld te kunnen laten opnemen, stelt de Rabobank. Samenwerking tussen de banken moet ook leiden tot betere verspreiding van de geldautomaten. Vanaf dit jaar worden alle automaten van ING, ABNAmro en Rabobank dan ook samengevoegd in één overkoepelende automaat, de geldmaat.

De supermarktketens Jumbo en Coop haalden in 2018 alle geldautomaten uit hun winkels weg omdat criminelen steeds gewelddadiger werden.

Lees ook: de wapenwedloop tussen banken en criminelen

Ouderen

Shelley Lenzen hoopt dat de geldautomaat in Heerlen snel weer wordt teruggeplaatst. „Zelf heb ik er geen belang bij, maar voor veel ouderen in de buurt zonder auto is deze geldautomaat een noodzaak.” Onveiliger voelt ze zich er niet door. Het speelt dan ook mee dat er zich naast of boven deze geldautomaat geen woningen bevinden. „Als ik erboven zou wonen, zou ik willen dat hij direct wordt weggehaald.”