Onderzoek naar misbruik bij Jehovah’s moet inzicht geven in patroon

Misbruik De Universiteit Utrecht begint het onderzoek naar seksueel misbruik onder Jehovah’s Getuigen met een digitaal contactpunt.

De Koninkrijkszaal van de Jehova's Getuigen op de Heilooerdijk.
De Koninkrijkszaal van de Jehova's Getuigen op de Heilooerdijk. Foto Olaf Kraak

De Universiteit Utrecht heeft woensdag op de eigen site een elektronisch contactpunt geopend voor slachtoffers van seksueel misbruik bij Jehovah’s Getuigen. Dit contactpunt wordt gebruikt voor een onderzoek in opdracht van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Omdat veel seksueel misbruik binnenskamers bleef bij de Jehovah’s Getuigen had de Tweede Kamer vorig jaar via een motie van Michiel van Nispen (SP) verzocht om een algemeen onderzoek.

Kees van den Bos, hoogleraar sociale psychologie en empirische rechtswetenschap aan de Universiteit Utrecht, voert samen met universitair docent Hilke Grootelaar en onder een begeleidingscommissie van het ministerie het onderzoek uit. „We willen diverse kanten van het misbruik goed in kaart kunnen brengen. Het gaat om wat we over dergelijke zaken kunnen leren en hoe je kunt verankeren dat ze goed worden afgehandeld en hoe we dit in de toekomst kunnen voorkomen”, zegt Van den Bos.

Het is hetzelfde soort speurwerk als werd verricht door het onderzoek van de commissie-Deetman naar het misbruik in de Rooms-Katholieke Kerk. Zelf was Van den Bos betrokken bij een dergelijk onderzoek over pestgedrag bij landmacht, luchtmacht en marine. „Net als nu hebben we toen zo goed mogelijk geprobeerd de ervaringen van slachtoffers in kaart te brengen over hoe meldingen werden afgehandeld. Het luistert nauw hoe en in welke volgorde je het doet”, zegt Van den Bos.

Het onderzoek heeft geen strafrechtelijke doeleinden. „Het kan zijn dat mensen – na met ons in contact te zijn getreden – een strafrechtelijke aangifte doen, maar dat is niet onze taak. We hopen dat zoveel mogelijk mensen met ons in contact treden, zodat we een goed beeld krijgen van seksueel misbruik en de afhandeling daarvan bij de gemeenschap van Jehovah’s Getuigen”, zegt Van den Bos.

Het onderzoek zou volgens de motie van Kamerlid Van Nispen inzicht moeten bieden in het onderliggende patroon, de kerkregels en gebruiken en structuren die invloed hebben op de aangiftebereidheid. Ook onderzoeken uit het buitenland worden geïnventariseerd. Uiteindelijk zouden er aanbevelingen uit moeten voortkomen.

Omdat het seksuele misbruik ver teruggaat in de tijd, kunnen verkeerde herinneringen ook een rol spelen. „We proberen van slachtoffers zo concreet mogelijke beschrijvingen te krijgen. Ze zullen niet altijd gemakkelijk te verifiëren zijn. Dat is een beperking. In ons theoretisch kader zullen wij daar ruime aandacht aan besteden”, zegt Van den Bos.

Voor individuele behandeling van slachtoffers van misbruik bij Jehovah’s Getuigen is er het meldpunt Reclaimed Voices. Vorig jaar waren daar al ruim 300 meldingen binnengekomen.

Interne berechting

Het Openbaar Ministerie vervolgt nu negen gevallen van misbruik. Verdachten van intern gerapporteerd misbruik werden intern berecht door rechterlijke comités van de Jehovah’s Getuigen. Uit een door RTL Nieuws gepubliceerde interne brief uit 2017 blijkt dat de verdachten bestraft worden met uitsluiting van de gemeenschap als er geen sprake is van berouw. In andere gevallen krijgen ze een terechtwijzing, mogelijk met verlies van voorrechten. Die terechtwijzing wordt aan de gemeente gemeld zonder dat erbij wordt verteld waarom.

Slachtoffers zouden er wel duidelijk over moeten worden geïnformeerd dat ze het recht hebben om aangifte te doen bij de „wereldlijke autoriteiten”, aldus de brief. De kerk laat het initiatief aan de slachtoffers. Volgens Reclaimed Voices komt het vaak niet eens tot een terechtwijzing omdat een tweede getuige ontbreekt.

Volgens onderzoek van RTL zijn er tientallen, mogelijk honderden verslagen van zaken van kindermisbruik voor de rechterlijke comités opgeslagen. Het bestuur van de kerk wilde de informatie daarover niet overdragen aan het Openbaar Ministerie. Eind vorig jaar deed justitie invallen in twee kerkgebouwen en het hoofdkantoor in Emmen en in vier woningen om de dossiers van deze zaken op te sporen.