Musea voor volkenkunde willen ruimhartig koloniale roofkunst teruggeven

Nieuwe regels Musea gaan voortaan zelf op zoek naar roofkunst in de collectie, in plaats van dat ze wachten op claims.

Een van de 139 Benin-bronzen die bij een Britse strafexpeditie (1897) zijn meegenomen uit Benin en nu in de collectie van het Rijksmuseum voor Volkenkunde Leiden.
Een van de 139 Benin-bronzen die bij een Britse strafexpeditie (1897) zijn meegenomen uit Benin en nu in de collectie van het Rijksmuseum voor Volkenkunde Leiden. Foto Rijksmuseum voor Volkenkunde Leiden/CC

Het Nationaal Museum van Wereldculturen (NMVW) heeft nieuwe spelregels opgesteld voor het terugvragen van koloniale roofkunst. De beoogde consequentie is een ruimhartige teruggave van objecten uit de rijkscollectie aan herkomstlanden. Het museum, in 2014 ontstaan door een fusie van het Tropenmuseum in Amsterdam, het Museum Volkenkunde in Leiden en het Afrika Museum in Nijmegen, beheert de nationale volkenkundige collectie en publiceerde donderdagmorgen het nieuwe beleid.

Het museum wacht claims niet af en gaat ook zelf op zoek naar roofkunst in de collectie, zegt directeur Stijn Schoonderwoerd. „We weten dat een deel van onze collectie is verworven in de koloniale periode, een periode van grote machtsverschillen en onrecht.” Het museum is niet alleen bereid roofkunst te restitueren, maar ook objecten die voor het herkomstland van groot nationaal, cultureel of maatschappelijk belang zijn.

Lees ook het uitgebreide interview met Stijn Schoonderwoerd: ‘Het gaat om de erkenning dat het koloniale kunstobject van hen is’

Het museum bezit 375.000 voorwerpen, waarvan sommige vier eeuwen oud zijn. Als de oorspronkelijke eigenaar onvrijwillig afstand heeft gedaan van een object, doet het er niet toe hoe lang geleden dat is gebeurd, zegt Schoonderwoerd. „Als we vandaag de dag op basis van internationale verdragen zeggen dat uit Syrië gestolen objecten niet in onze collectie thuishoren, waarom zou dat principe dan niet gelden voor objecten die honderd jaar geleden zijn geroofd?”

Dit beeld wordt teruggeclaimd door Nigeria.

Museum Volkenkunde Leiden

Het museum beoordeelt de claims en brengt daar, na toetsing door een commissie met externe deskundigen, advies over uit aan de minister van Cultuur. Omdat het rijkseigendommen zijn, beslist de minister uiteindelijk wat er moet gebeuren.

Bij teruggave stelt het museum geen eisen aan de wijze waarop de terugvragende partij het object beheert. „Dat is niet meer aan ons”, aldus Schoonderwoerd.

In de restitutieregels van het museum staat nadrukkelijk dat ze niet gelden voor andere nationale collecties. Schoonderwoerd verwacht dat zijn aanpak uiteindelijk voor de hele museumsector gaat gelden.

Schoonderwoerd is ook directeur van het Wereldmuseum in Rotterdam. Omdat de 85.000 collectiestukken van dat museum gemeente-eigendom zijn, heeft daar het college van B&W uiteindelijk het laatste woord bij claims.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.

    • Arjen Ribbens