Opinie

    • Kees Vendrik
    • Linda van Goor

Laat banken niet wegkomen met groenwassen

De financiële sector moet van zijn investeringen in fossiele projecten af en geen goede sier maken met verwaterde definities van duurzaamheid, schrijven en .

Illustratie Rik van Schagen

Doet de EU nog wel het juiste? Die vraag wierp premier Rutte onlangs op in zijn Churchill-lezing in Zürich. Een goede vraag. Vorig jaar lanceerde de Europese Commissie onder de naam ‘Sustainable Finance’ een actieplan om de Europese financiële sector op een duurzaam spoor te krijgen. Het laatste nieuws hierover uit Brussel stelt ons niet gerust. Het risico bestaat dat investeringen in fossiele projecten niet worden aangepakt.

Het idee achter dit Europese actieplan is veelbelovend. Ook de financiers – banken, pensioenfondsen, verzekeraars en vermogensbeheerders – moeten in actie komen voor beheersing van klimaatverandering (het Akkoord van Parijs) en de duurzame ontwikkelingsdoelen van de VN (de Sustainable Development Goals). Met goede financiële spelregels kunnen zij worden gestimuleerd de maatschappelijke impact van alle financieringen en beleggingen goed te wegen en daarover transparant met klant en samenleving te communiceren.

Lees ook: De vijftig tinten groen van het duurzame beleggen

In discussies over ‘sustainable finance’ leeft soms het misverstand dat het klimaat wordt gered met méér duurzame financiering. Wat ons betreft gaat een goed, werkzaam Europees plan in de eerste plaats echter over het verminderen van niet-duurzame financieringen.

Een duurzame energievoorziening vraagt zeker omvangrijke investeringen in bijvoorbeeld elektriciteitsopwekking uit duurzame bronnen als zon en wind. Met goed overheidsbeleid (zoals stevige CO2-beprijzing) zullen ondernemers, burgers en hun financiers hier meer en meer instappen. Duurzaamheid is ‘hot’ en een beetje financier laat die kans niet aan zich voorbij gaan.

Afbouwen fossiele investeringen

Willen we echter het ultieme doel van ‘Parijs’ binnen bereik houden (de mondiale temperatuurstijging blijft beneden 1,5 graad), dan zullen financiers vooral de bestaande fossiele projecten en portefeuilles moeten afbouwen. Het merendeel van bestaande fossiele voorraden olie, gas en kolen moet in de grond blijven. Dat gaat niet vanzelf. Het risico bestaat dat financiers en de fossiele bedrijven te lang wachten met de duurzame transitie.

Het Nederlandse ontwerp-klimaatakkoord geeft hier gelukkig het goede voorbeeld. De Nederlandse financiële sector wil zich committeren aan het meten en reduceren van de CO2-uitstoot die met financieringen en beleggingen gepaard gaan. Echter, in Brussel staat het Europees Parlement momenteel onder druk om het actieplan voor een duurzame financiële sector te beperken tot duurzame financieringen. Fossiele financiering blijft zo buiten schot.

Twee voorbeelden. Paul Tang, Europarlementariër voor de PvdA, heeft een prijzenswaardige poging gedaan door met steun van het Parlement een stevig rapport neer te leggen over het informeren van beleggers over de impact van hun investeringen (disclosure, is de Engelse term). Onder druk van een aantal Europese lidstaten dreigt deze algehele verplichting te worden beperkt tot financiële producten die als ‘duurzaam’ worden verkocht. Dat betekent dat er juist alleen extra regels komen voor de groene koplopers. Dat zet geen enkele druk op fossiele financieringen.

Definieer duurzaam

Een tweede kwestie is het vaststellen van een definitie van (niet) duurzame activiteiten, de zogenoemde taxonomie. Dit ‘woordenboek’ kan als handvat dienen voor financiële wetgeving, toezicht en rating van portefeuilles. Denk bijvoorbeeld aan een bank die geld heeft geleend aan een vastgoedonderneming met onduurzame kantoren als onderpand. Dat onderpand zal vermoedelijk in waarde dalen als de duurzaamheidseisen de komende jaren toenemen. De toezichthouder zal vragen om dat risico te beheersen. Uitkomst kan dan zijn dat de bank zelf in actie komt en met de vastgoedonderneming de kredietvoorwaarden vernieuwt. Een goede definitie van (on)duurzame activiteiten geeft hier alle spelers duidelijkheid.

Het Parlement bespreekt momenteel definitievoorstellen onder leiding van onder meer co-rapporteur Bas Eickhout (GroenLinks), gesteund door actieve ‘schaduw-rapporteurs’ als Gerben-Jan Gerbrandy (D66). Ook hier wordt druk uitgeoefend om de taxonomie te beperken tot de definitie van wat ‘duurzaam’ is, en fossiele financiering buiten beeld te laten.

In het huidige actieplan zit bovendien het risico van ‘greenwashing’, groenwassen: dat financieringen duurzamer lijken dan ze daadwerkelijk zijn. Zo circuleert het idee om kerncentrales en beleggingsportefeuilles met 50 procent financiering van olie- en gasprojecten ook als ‘duurzaam’ aan te merken. Het nieuwe Belgische kwaliteitslabel voor financiële producten en diensten hanteert een soortgelijke grens (60 procent).

Goede sier

Zo verwatert de definitie van ‘duurzaam’. De uitkomst kan zijn dat er straks geen enkele euro verplaatst wordt van de fossiele naar een werkelijk duurzame economie, de risico’s voor de financiële instellingen zelf niet goed in beeld zijn, maar dat in rapportages en reclames financiële instellingen wel goede sier maken met een groeiend aandeel ‘duurzame’ financieringen die dat in de praktijk niet zijn.

De belangen zijn hier groot. In de financiële sector circuleren nu diverse (licht)groene labels, „minstens vijftig tinten groen”, aldus de Groningse hoogleraar duurzaam bankieren Bert Scholtens ( NRC, 9/2). De onderhandelingen in Brussel worden gedomineerd door de vraag welke private labels straks kunnen rekenen op officiële erkenning uit Brussel. De wezenlijke vraag hoe de financiële sector kan bijdragen aan werkelijke verduurzaming raakt buiten beeld.

De ambitie van Europa om leiderschap te tonen in de duurzame transitie van economie en samenleving is hiermee niet gediend. De financiële sector loopt het risico dat wankel publieksvertrouwen wordt ondermijnd door het plakken van ‘officiële’ groene stickers op bestaande financieringen en beleggingen. In de strijd tegen onbeheerste klimaatverandering brengt dat ons niet verder. Wij gaan ervan uit dat leidende politici en CEO’s van grote financiële instellingen daadwerkelijk klimaatverandering willen aanpakken. Dan is het tijd om dat nu te laten zien in Brussel.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.