Waarom pubers wakker liggen door hun smartphone

Vijf vragen over blauw licht Naar je beeldscherm turen voor het slapengaan heeft negatieve gevolgen voor de nachtrust, zo blijkt uit onderzoek van het RIVM. Dat komt vooral door blauw licht.

Door het blauwe licht van de smartphone slapen pubers korter en slechter.
Door het blauwe licht van de smartphone slapen pubers korter en slechter. Peter de Krom

Pubers die dagelijks kort voor het slapen met smartphone of tablet in de weer zijn, slapen gemiddeld een half uur korter. Ze hebben iets meer slaapklachten. Dat meldde het RIVM gisteren na onderzoek bij 1.350 kinderen en pubers . Pubers die niet met smartphone of tablet bezig zijn, maar televisie kijken slapen overigens langer.

De klachten namen af bij kinderen die een week lang níet op hun schermpje keken, in het uur voor het slapengaan, of als ze een bril met oranje glazen droegen, waardoor het blauwe licht van het scherm hun ogen niet bereikt.

1 Dus blauw licht van de schermpjes zorgt ervoor dat je slechter slaapt?

Dat is erg waarschijnlijk. Blauw licht verzet de ingebouwde biologische klok in de hersenen, waardoor mensen in principe wat wakkerder blijven en slechter slapen. Maar behalve het blauwige licht kan een schermgebruiker ook korter en slechter slapen doordat hij domweg langer met telefoon of tablet bezig is. Of doordat het onderwerp waar hij mee bezig is zo hectisch of boeiend is dat hem dat nog lang uit de slaap houdt. Die drie mogelijkheden houden de RIVM-onderzoekers open.

Lees ook: ‘Sociale media zijn slecht voor gezondheid, kinderen, relaties en democratie’

2 Waar komt dat blauwe licht vandaan?

Uit alle beeldschermen en schermpjes die zelf licht uitstralen. Vooral nu dat licht vooral door leds wordt uitgezonden en er zelfs in bed smartphones en tablets worden gebruikt. Die lijken al een eeuwigheid in gebruik, maar de eerste iPhone stamt bijvoorbeeld uit 2007 en de eerste iPad was in 2010 te koop.

Light emitting diodes (leds) verzorgen tegenwoordig vrijwel al het achtergrondlicht in de schermen van smartphones, laptops, tabletten en tv’s. De afgelopen tien jaar is vrijwel iedereen ze gaan gebruiken.

Twee jaar geleden publiceerde het RIVM al een rapport over schermgebruik en blauw licht door volwassenen. In de onderzoeksgroep keek maar 1 op de 10 volwassenen in het uur voor het naar bed gaan nooit naar tv of computer- of tablet- of smartphonescherm. Volwassenen hadden trouwens veel minder last dan pubers als ze vlak voor het slapengaan nog naar een scherm keken: 9 minuten minder slaap.

De onderzoekers sluiten niet uit dat dat kwam doordat volwassenen veel vaker tv keken. Witte schermen, met facebookberichten, apps, mails en pdf’s, hebben veel meer blauw licht dan tv-schermen. Wie een spelletje speelt kijkt ook vaak naar een relatief donker scherm dat weinig blauw licht uitstraalt. Het RIVM heeft het gemeten.

Lees ook de column van Ben Tiggelaar: Zo kom je los van je smartphone

3 Zit er zoveel blauw licht in het led-licht van computerschermen?

Ja, dat wel. Wit licht is samengesteld uit licht van alle kleuren van de regenboog. In daglicht komen alle kleuren ongeveer even intens voor. ‘Wit’ ledlicht komt meestal van een led die van zichzelf tamelijk blauw licht geeft. Op die led worden stoffen aangebracht die blauw licht opnemen en daar andere kleuren van maken – meer groen en rood. Dat geeft een redelijk witte indruk, maar het is wel blauwwit. In lamplicht zitten vanouds veel meer rode en gele lichtcomponenten. De led-lampen die tegenwoordig veel huis- en slaapkamers verlichten zijn meestal aangepast om ‘warm’ (lees: meer roodachtig) licht te verspreiden.

4 Wat doet dat blauwe licht dan met onze biologische klok?

In de avond stijgt het gehalte van het hormoon melatonine in de pijnappelklier, diep in de hersenen, bovenaan de hersenstam. Dat hormoon maakt slaperig. ‘s Morgens om een uur of acht is het melatoninegehalte weer heel laag. Tijd om wakker te worden. Die biologische klok is gekoppeld aan het daglicht door lichtgevoelige zenuwcellen in het netvlies. Daarin zit een een lichtgevoelig eiwit (melanopsine) dat vooral reageert op blauw-groen licht, bijna niet op geel en rood. Worden die zenuwcellen geprikkeld, dan daalt het melatoninegehalte en blijft het slaperige gevoel uit. Dat is het mechanisme waardoor blauw licht ‘s avonds de slaap verstoort. De vraag is altijd hoe sterk de invloed ervan is, temidden van stress, vreugde, opwinding veroorzaakt door werk, vrienden en gezin, die via de schermpjes tot ons komt.

5 Wat is er te doen tegen slaaptekort door blauw licht?

Goede slaaphygiëne houdt in dat je op tijd stopt met het turen op led-schermpjes. Wie dat niet kan: er zijn apps met filters die blauw licht tegenhouden en het tot de helft reduceren. Moderne apparaatjes met OLED-schermen kunnen dat weer beter regelen dan smartphones met LED-schermen. Een oranje bril werkt ook. Het RIVM heeft dat gemeten.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.