Sjarofiddin Gadojev werd naar eigen zeggen gebruikt om in Tadzjikistan de Islamitische Wederopstandingspartij te belasteren.

Foto Chris Keulen

‘Ik dacht dat ze me gingen vermoorden’

Tadzjiekse oppositieleider Sjarofiddin Gadojev, wonend in Kerkrade, werd naar eigen zeggen in Moskou gekidnapt. ‘In opdracht van naasten van Poetin.’

Sjarofiddin Gadojev vertelt het nogal laconiek: over de plastic zak over zijn hoofd, over de mishandelingen en doodsbedreigingen in een Tadzjiekse gevangenis.

Sjarofiddin Gadojev is een leidende figuur in de Tadzjiekse oppositie in ballingschap, maar ook een inwoner van Kerkrade en een erkende vluchteling. Op 14 februari werd hij naar eigen zeggen in Moskou ontvoerd door medewerkers van de Russische geheime dienst FSB, en op een vliegtuig naar Tadzjikistan gezet.

Op 2 maart werd hij ineens vrijgelaten en keerde hij terug naar Nederland. Nu wil hij zijn ontvoerders voor de rechter slepen. Een van hen is volgens hem een „hooggeplaatst persoon” uit de directe omgeving van de Russische president Vladimir Poetin. Met het oog op het „strafrechtelijk onderzoek” naar zijn zaak wil hij niet onthullen wie dat is. Gadojev vertelt zijn verhaal via Skype, vanuit zijn woning in Kerkrade. Wat hij te vertellen heeft grenst aan het ongelooflijke, maar mensenrechtenorganisaties nemen zijn relaas serieus. „Dit past in een patroon”, zegt Steve Swerdlow, onderzoeker voor Centraal-Azië bij Human Rights Watch. „Sinds 2019 hebben we ten minste 10 gevallen gedocumenteerd van Tadzjieken die gedwongen zijn gerepatrieerd en vastgezet.”

Tadzjikistan wordt al sinds 1992 met harde hand geregeerd door president Emomali Rahmon. In de afgelopen decennia heeft de Tadzjiekse president een persoonlijk bewind gevestigd dat wordt gekenmerkt door repressie en schaamteloze zelfverrijking. In 2015 werd de Islamitische Wederopstandingspartij van Tadzjikistan tot terroristische organisatie verklaard en verdwenen honderden partijleden in de gevangenis. In mei van dat jaar werd oppositieleider Oemarali Koevvatov in Istanbul doodgeschoten. Andere oppositieleden werden in het buitenland in opdracht van het regime opgepakt. „Tadzjikistan werkt nauw samen met andere landen in hun jacht op de oppositie in het buitenland”, zegt Steve Swerdlow. Vooral de samenwerking met de Russische diensten is innig.

Enorme achterban

Zo bezien is het nauwelijks voorstelbaar dat de 33-jarige Sjarofiddin Gadojev inging op de uitnodiging om in Moskou te komen praten met – volgens Gadojev – overheidsfunctionarissen uit de directe kring rond president Poetin. Maar, zo zegt hij, de belangen waren enorm. Moskou heeft een grote invloed in Tadzjikistan. En Rusland telt bijna twee miljoen arbeidsmigranten uit het Centraal-Aziatische land. Dat is een enorme achterban, als Moskou de Tadzjiekse oppositie zou toestaan zich te organiseren. En daar leek het op. „In 2020 zijn er zowel parlements- als presidentsverkiezingen, die van grote betekenis zullen zijn”, zegt Gadojev.

Het contact met de Russische autoriteiten werd gelegd door Nikolaj Nikolajev, een advocaat die actief is in Russische mensenrechtenkringen. Nikolajev kwam naar Europa, en sprak verschillende malen met Gadojev, en Moehiddin Kabiri, de leider van de Islamitische Wederopstandingspartij en voorzitter van de verenigde Tadzjiekse oppositie in het buitenland. Nikolajev nodigde de twee uit naar Moskou te komen. Kabiri weigerde, zo vertelt Gadojev. „Hij vertrouwde het niet.” Ook Gadojev zag het risico, maar besloot dat hij „tot het uiterste” moest gaan.

Op 29 november reisde Gadojev voor het eerst naar de Russische hoofdstad. In een villa buiten Moskou sprak hij een uur met de „hooggeplaatste persoon”. Deze liet weten dat er zou worden gewerkt aan de officiële erkenning van de Tadzjiekse oppositie. De verdere contacten zouden lopen via een zekere ‘Maksim’. Eenmaal terug in Nederland werd Gadojev aangespoord om nogmaals naar Moskou te komen, maar dit maal mét Kabiri. „Het was allemaal bedrog”, zo zegt Gadojev.

Op 13 februari vertrok Gadojev opnieuw naar Moskou – alleen. Voor zijn vertrek nam hij een videoboodschap op. „Als ik op de staatstelevisie verschijn (…) en zeg dat ik vrijwillig ben teruggekeerd, dan moet u dat niet geloven”, waarschuwde hij.

Op 14 februari werd Gadojev opgehaald in zijn Moskouse hotel door ‘Maksim’ voor een bespreking. Na een uur rijden vroegen ze de oppositieleider over te stappen in een wit busje. Daar werd hij gegrepen. Een achttal potige mannen boeide hem, plakten zijn mond af en trokken een plastic zak over zijn hoofd. „Ik dacht: ze rijden me de stad uit om me ergens in het bos te vermoorden.” FSB-officieren zetten hem – nog steeds met een zak over zijn hoofd – in de businessclass van een vlucht naar Doesjanbe. Toen hij tegenstribbelde werd hij mishandeld door zijn bewakers, én door de stewards van de Tadzjiekse luchtvaarmaatschappij Somon Air.

Op het vliegveld van Doesjanbe ging het slaan en schoppen door. Gadojev kreeg te horen dat hij drie opties had: executie, levenslang of meewerken met de autoriteiten. Gadojev koos voor optie drie. In de dagen daarna zond de Tadzjiekse tv verschillende items uit waarin Gadojev de hoofdrol speelde. De tv toonde hoe de oppositieleider zich ‘vrijwillig’ meldde bij de politie. Voor de camera’s beschuldigde Gadojev de Islamitische Wederopstandingspartij van het voorbereiden van aanslagen vanuit een trainingskamp in Iran.

Volgens Gadojev geloofde niemand de toneelstukjes die hij moest opvoeren. Vooral niet nadat op 20 februari zijn video-boodschap online kwam. Mensenrechtenorganisaties trokken aan de bel, de Nederlandse en Duitse regering meldden zich. Op 2 maart werd Gadojev op een vlucht naar Frankfurt gezet. Het hoofd van de Tadzjiekse geheime dienst vroeg hem nog wel om niets te zeggen van zijn ontvoering. Als hij zou terugkeren zou hij 2 miljoen dollar krijgen, zo vertelt Gadojev: de beloning voor een baan als politieke ‘oppositieleider’, maar dan in dienst van de Tadzjiekse KGB. Gadojev heeft het briefje nog dat hem in de hand werd gedrukt. ‘Ik wil mijn dank uitspreken voor de leiding van mijn land’, stond er op. ‘Als ik mijn werk in Nederland heb afgerond zal ik terugkeren naar Tadzjikistan.’

Maar daar denkt Gadojev niet aan. Zijn vrouw heeft inmiddels aangifte gedaan. Wat Gadojev betreft zal het strafrechtelijk onderzoek zich ook richten op de Russische regeringsfunctionarissen die hem in de val hebben gelokt – politieke figuren uit de directe omgeving van Poetin.

Hij kan moeilijk anders, zegt Gadojev. „Moeten we soms onze ogen sluiten hiervoor? De verantwoordelijken moeten worden bestraft.”

Lees ook: ‘Uitgezette asielzoeker kreeg levenslang in Bahrein’