Gekwelde geest Blumenfeld was een tovenaar met kleur

Fotografie Modefotograaf Erwin Blumenfeld (1897-1969) kende een leven vol ongeluk. De weergave van kleur op zijn foto’s is adembenemend. Ze zijn nu te zien bij Foam in Amsterdam.

‘Rage for Color’, Look, 1958.
Rage for Color’, Look, 1958. Foto The Estate of Erwin Blumenfield

Een vrolijke fluiter was de modefotograaf Erwin Blumenfeld (Berlijn, 1897 – Rome, 1969) bepaald niet – wat gezien zijn levensloop niet verwonderlijk is. Het menselijk bestaan zag hij als „de laagste vorm van zijn” en zijn leven lang is hij achtervolgd door zelfmoordgedachten. Voorbestemd om zijn vader op te volgen in de verkoop van vrouwenmode begon hij op 16-jarige leeftijd aan een stage bij Moses & Schlochauer, een kledingzaak in Berlijn. Toen zijn vader in datzelfde jaar overleed aan syfilis was de familie financieel en sociaal geruïneerd. In 1918 ontvluchtte Blumenfeld het Franse oorlogsfront naar Amsterdam, waar hij zich vestigde met zijn vrouw Lena Citroen, een nicht van de schilder Paul Citroen. In 1923 opende hij in de Kalverstraat een zaak voor handtassen, The Fox Leather Company. Maar zijn werkelijke belangstelling lag bij de fotografie, en dat specifiek van vrouwen. Voyeurisme en seks dreven hem naar de kunsten en naar de fotografie, schreef hij in zijn memoires, en hij noemde zich een fetisjist van tepels en lingerie. Nadat zijn tassenwinkel in 1935 failliet was gegaan, huurde Blumenfeld een studio in Parijs en maakte zijn eerste portfolio voor het modetijdschrift Vogue.

Variant van deze foto werd gepubliceerd in de Amerikaanse Vogue, 1950. The Estate of Erwin Blumenfield

Goed betaalde modefotograaf

Op de vlucht voor het nazisme emigreerde Blumenfeld in 1941 met zijn gezin via een Frans interneringskamp in Marokko naar New York. Hij wilde de beroemdste fotograaf van vrouwen worden en dat lukte hem vrijwel onmiddellijk, dat wil zeggen, als modefotograaf. In 1943 was hij een van de bestbetaalde modefotografen ter wereld en opende hij een fotostudio aan Central Park. Maar Blumenfeld verafschuwde de modewereld, deze „fair of vanity”, en hij verafschuwde Amerika evenzeer. Manhattan beschouwde hij als een Sodom, hij haatte het ennui van het culturele establishment in New York en hij haatte de Amerikaanse vulgariteit en gebrek aan cultuur.

Het was zijn diepste ambitie om een autonome kunstenaar en fotograaf te zijn. Maar Blumenfeld slaagde er niet in een eigen signatuur te ontwikkelen of zich als kunstenaar te positioneren. Aan de ene kant voelde hij zich verwant met avant-gardes als Dada, aan de andere kant lag zijn liefde bij het andere uiterste, de renaissance en het classicisme. De fotograaf Blumenfeld werd verscheurd door het verlangen naar creatieve onafhankelijkheid en de noodzaak om opdrachten aan te nemen. Iedere gepubliceerde foto in Vogue of Harper’s Bazaar was voor hem een concessie.

Vervaagde negatieven

De kleindochter van Blumenfeld erfde een archief van 700 kleurennegatieven. De kleuren waren goeddeels vervaagd, het merendeel van de negatieven is in het museum Nicéphore Niépce in Chalon-sur-Saone digitaal gereconstrueerd. Een deel van de foto’s is nu te zien in Foam in Amsterdam . Blumenfeld was waarlijk een tovenaar met kleur. Kodachrome, een film met de drie secondaire kleuren geel, magenta en cyaan, was in 1936 in Amerika geïntroduceerd. Vanaf het vroegste begin is Blumenfeld aan de slag gegaan met kleurenfilters, gekleurde lampen in de studio en gekleurd geribbeld glas. Hij koos voor een modereportage zelf zijn modellen en bepaalde zelf de context van de reportage.

Het adembenemend smaragdgroen van een satijnen avondjurk en de kleuren van huid, lipstick en blond haar zijn de enige kleuren tegen een raster van verlichte wolkenkrabbers op een zwarte achtergrond. Een model in een jas van zwarte astrakan met een witwollen hoedje draagt felrode leren handschoenen. Er zijn veel foto’s van roodgelakte nagels en bloedrood gestifte lippen met witte sigarettenrook.

Een kleurenfoto uit 1953 toont een model vier keer in hetzelfde jasje, halftransparant over elkaar geprojecteerd in groen, bruinrood, roze en okergeel. En dan zijn er de fotografische experimenten, drie keer hetzelfde profiel in rood, wit en blauw oplichtend tegen zwart, naakte modellen achter gekleurde blinderingen of glas, gezichten en profil en frontaal over elkaar heen. De ervaring van schoonheid heeft de gekwelde geest van Blumenfeld misschien toch troost bezorgd.