Met hun Chinese flirt verzwakken de Italianen het Europese front

Geopolitiek De EU en de VS zijn ontstemd over de Italiaanse samenwerking met de Chinezen. Zij worden juist steeds argwanender over de Chinese bedoelingen.

Het Italiaanse cruiseschip Costa Venezia richt zich op Chinese toeristen. De maximaal 5.260 Chinese passagiers kunnen onder meer genieten van het nagebouwde San Marcoplein in Venetië.
Het Italiaanse cruiseschip Costa Venezia richt zich op Chinese toeristen. De maximaal 5.260 Chinese passagiers kunnen onder meer genieten van het nagebouwde San Marcoplein in Venetië. Foto Miguel Medina/AFP

China staat op het punt een pikante diplomatieke slag te slaan. Italië wil als eerste mede-oprichter van de Europese Unie en als eerste lid van de G7-groep van belangrijke westerse industriestaten de internationaal omstreden ‘Nieuwe Zijderoute’ van China formeel ondersteunen.

De Italianen verzwakken daarmee het Europese front, juist in een tijd van verhoogde waakzaamheid in het Westen over de Chinese economische expansie. Tegelijk laat Rome zien niet aan de leiband te willen lopen van Washington, dat onophoudelijk waarschuwt voor de Chinese bedoelingen.

Europa is een van de slagvelden in het mondiale gevecht tussen de opkomende macht China en de gevestigde grootmacht VS. In die strijd lijkt China weer een trofee binnen te halen, nadat het eerder al van zich deed spreken met investeringen in Griekenland en Portugal en een charmeoffensief in Oost-Europa en op de Balkan.

De Italiaanse staatssecretaris voor economische ontwikkeling, Michele Geraci, zei in een vraaggesprek met de Financial Times dat Italië en China een memorandum of understanding willen tekenen, waarin Italië officieel het internationale infrastructuurproject Belt and Road Initiative (BRI) verwelkomt. Geraci zei te hopen dat de onderhandelingen zijn afgerond als de Chinese president Xi Jinping eind deze maand een bezoek brengt aan Italië.

Lees ook waarom Italië met China wil samenwerken

Tientallen landen

BRI is een immens project waarbij China infrastructuur ontwikkelt in tientallen landen in Azië, Afrika en Europa. De projecten zijn omstreden omdat de landen waar ze gerealiseerd worden vaak schulden moeten maken en daardoor afhankelijk worden van China. De VS en een aantal Europese landen zien BRI dan ook vooral als een manier van China om aan invloed te winnen, als een Chinees Paard van Troje. China onderstreept dat de projecten de Chinese economie dienen.

China probeert landen en internationale organisaties te overreden Chinese initiatieven te steunen. Vaak nemen de Chinezen daarbij genoegen met een memorandum of understanding waarin de partner lippendienst bewijst aan het Chinese initiatief. Dat lijkt niet opzienbarend te zijn, zegt Maaike Okano-Heijmans van denktank Clingendael, maar China werkt zo in de hele wereld systematisch aan zijn geloofwaardigheid.

Inmiddels hebben zo’n 120 tot 150 landen zo’n goedkeurende verklaring over de BRI getekend. De Britse premier May weigerde vorig jaar die stap te zetten. Japan was terughoudend en wilde graag iets in ruil voor een steunverklaring. De Japanners vroegen China de Japans-Amerikaanse tegenhanger van de Nieuwe Zijderoute, de Free and Open Indo Pacific strategie (FOIP), te ondersteunen. Toen de Chinezen daarvan afzagen onthield Japan zich van steun aan de BRI.

Reputatie beschadigd

De Italiaanse steunbetuiging zal in Brussel niet goed vallen, zegt Okano-Heijmans, die onderzoek doet naar de relatie tussen Azië en de EU. Het wordt voor Brussel moeilijker eendrachtig tegen China op te treden. Eerder tekende Italië al een akkoord met China over samenwerking in derde landen.

De VS reageerden meteen op de Italiaans-Chinese toenadering. We vrezen dat Italië hiermee zijn mondiale reputatie op den duur beschadigt, zei een woordvoerder van de Nationale Veiligheidsraad in het Witte Huis tegen de Financial Times. Hij vroeg zich ook af of de samenwerking wel tot banen in Italië zal leiden.

Werd tot voor kort nog vol bewondering gekeken naar de Chinese economische groei, tegenwoordig is er meer oog voor de politiek-strategische nadelen van Chinese economische expansie.

In Washington wordt zelfs gesproken over een Koude-Oorlog-achtige mobilisatie tegen China. Zo wordt de vraag opgeroepen of Chinezen nog wel op Amerikaanse universiteiten mogen studeren. Ook ter discussie staat hoeveel zaken men wil doen met technologiereus Huawei. Amerikaanse diplomaten, onder wie de ambassadeur in Nederland, proberen bondgenoten ervan te weerhouden met Huawei in zee te gaan voor de ontwikkeling van de nieuwe generatie internet.

Ook in Europa staat China ter discussie. China heeft bijvoorbeeld via rederij Cosco een meerderheidsbelang in de Griekse haven van Piraeus. Toen de EU onlangs ijverde voor een resolutie tegen China in de Mensenrechtenraad van de VN onthield Griekenland zich van stemming.

Strengere controles

Ook de Chinese toenadering tot Oost-Europese landen wordt in West-Europa met zorg gadegeslagen. Zo richtte China het 16+1-overleg op, waar naast China 11 oostelijke EU-lidstaten en 5 Balkanlanden aan deelnemen. Formeel is het een economisch samenwerkingsverband dat zich richt op hightech, infrastructuur en groene technologie. Het secretariaat van het overleg valt onder het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken.

De verhoogde waakzaamheid jegens China vertaalt zich in Europa in strengere controles op Chinese investeringen. Dinsdag werd in de EU afgesproken buitenlandse (lees: Chinese) investeringen in de toekomst systematischer tegen het licht te houden.

Maar ook zonder screening lopen de Chinese investeringen in Europa snel achteruit, becijferde onderzoeksinstituut Merics in een woensdag verschenen rapport. Vorig jaar investeerde China 17,3 miljard dollar in Europa, dat is 40 procent minder dan in 2017 en nog maar de helft van de investeringen in 2016.