Foto David van Dam

‘Een blije partner maakt een blije expat’

Interview Met haar bedrijf helpt Jacqueline van Haaften partners van expats. „Ik ben blij dat ik heb besloten niet ‘de vrouw van’ te worden.”

Bij veel stellen ligt de vraag tegenwoordig op tafel: wiens carrière gaat voor? Blijf je hier zodat de één promotie kan maken, of verhuis je zodat de ander aan een nieuwe baan kan beginnen?

Tot niet eens zo heel lang geleden werd die vraag vrijwel altijd in het voordeel van de man beslecht: zíjn carrière. Want de vrouw, die hád helemaal geen carrière, of moest die opzij zetten zodra er kinderen kwamen.

Helemaal in de expatwereld, die gezien de aard van het expat-zijn (een bedrijf zendt één werknemer uit) nogal vatbaar was voor traditionele rolpatronen. Je kent het cliché: vrouw aan het zwembad, man verdient de centen.

Jacqueline van Haaften (60) leerde die wereld kennen in het Singapore van begin jaren negentig. Daar lagen de meeste partners inderdaad aan het zwembad, of anders stonden ze op de tennisbaan of in de Hollandsche club, koffie te drinken. En daar vroeg ze zich in eerste instantie wel even af waarom ze haar man, die in het Aziatische land een paar jaar voor Nedlloyd ging werken, ook alweer achterna was gereisd. „Charmant aan het zwembad liggen, is niks voor mij.”

Nu is Van Haaften eigenaar van Global Connection, een bedrijf dat de partners van werknemers die naar het buitenland worden uitgezonden, begeleidt. In haar ruime woning in het Zuid-Hollandse Reeuwijk vertelt Van Haaften over haar loopbaan; we zitten in de uitbouw die uitkijkt op haar tuin. Ze veert op als ze over die tropenjaren vertelt.

Leukere moeder

Van Haaften begon haar carrière bij Randstad, werkte vijf dagen in de week als vestigingsmanager voor het uitzendbureau. Ze was destijds een van de weinige voltijds werkende moeders binnen het bedrijf. „Ik ben blijven werken omdat ik dacht dat ik dan een leukere moeder zou zijn. Met een baan en een kind had ik bovendien altijd iets om naar uit te kijken: om aan mijn werk te beginnen, of om dat mooie mannetje ’s avonds weer op te halen.”

Na een half jaar zou ze haar man volgen naar Singapore, maar ze twijfelde of ze haar baan hier wel moest opgeven voor een ongewisse carrière in het buitenland. Twee brieven schreef Van Haaften nadat hij al vertrokken was, vertelt ze. Brief nummer één: een ontslagbrief aan haar werkgever. Brief nummer twee: een brief aan haar geliefde. „Het leven als alleenstaande, fulltime-werkende moeder ging me eigenlijk best goed af. Ik schreef Leo, mijn man, dat ik van hem hield, maar dat ik in Nederland zou blijven. We moesten elkaar dan maar om-en-om in de vakanties opzoeken, en zouden na drie jaar wel verder zien.”

Van Haaften deed uiteindelijk de eerste brief op de bus.

„Ik wilde altijd al ontzettend graag naar het buitenland.” Bovendien: „Je weegt het bekende af tegen het onbekende. Dat kan helemaal niet, je hebt er niks aan.” Later in het gesprek zal ze het nog eens herhalen: „Zorgen maken is de verkeerde kant op fantaseren. Je moet niet te veel vasthouden aan zekerheden, maar léven.” Met terugwerkende kracht pakte het goed uit dat mantra te volgen, maar het eerste jaar was behoorlijk eenzaam, zegt Van Haaften. Het duurde lang voordat ze een vergunning kreeg om te werken, andere expatpartners vonden haar een „vreemde eend” omdat ze die werkvergunning überhaupt wilde. „Maar als je echt leert luisteren naar jezelf, ben je niet zo snel onder de indruk van anderen.” Ze vond uiteindelijk werk bij een Chinees communicatiebureau.

Het was op de tweede plek waar het stel heen verhuisde, het Caraïbische eiland St. Lucia, dat Van Haaften zich begon te interesseren voor het ondersteunen van expatpartners. „Singapore bleek expats voor dummies. Het allermakkelijkste land in Azië. We hadden daar een amah [een hulp in het huishouden, red.] die voor onze baby zorgde; ik kwam aan en ze pakte hem al uit mijn handen. Ik was vrij om te gaan waar ik wilde.”

St.Lucia, een eiland van zo’n 606 vierkante kilometer groot, nog geen 200.000 inwoners, is daarentegen een plek waar je „ontzettend getrouwd of verschrikkelijk gescheiden van terug komt”, zegt Van Haaften.

Op het eiland was ze vooral veel tijd kwijt aan het regelen van praktische zaken. „Het gewone leven daar was veel veeleisender dan verwacht.” Wat begon met het uitwisselen van tips – van een voorganger kreeg ze bijvoorbeeld het advies om alvast kinderschoenen in grotere maten mee te nemen omdat die op het eiland niet te krijgen waren – mondde uit in het bedrijf in partner support. Overigens vanuit Nederland, waar de familie inmiddels weer was teruggekeerd.

Realistische verwachtingen

Er werken nu 40 mensen vanuit verschillende landen voor het bedrijf; zij sturen onder meer de lokale coaches aan, multinationals als Heineken en Ikea zijn klant. Van Haaften: „Een partner die zich goed voelt, heeft een positief effect op de expat.” En dat is weer goed voor werk en werkgever.

Partners van expats zijn vaak hoogopgeleid en gemotiveerd om aan de slag te gaan, maar kunnen in Nederland moeilijk een baan op niveau vinden. ‘In India was ik top of my class’

Het bedrijf helpt partners, vooral buiten Nederland overigens, op praktisch gebied. Bijvoorbeeld door gesprekken met ze te voeren, soms al voor de definitieve beslissing over het vertrek is genomen. „Wat weet je van het land? Randvoorwaarden maken het leven dat je leidt mogelijk. Die kun je niet zomaar exporteren. We helpen mensen realistische verwachtingen te hebben als ze ergens heen gaan.”

En de mogelijkheden worden doorgenomen: „Wat is voor jou belangrijk: geld, identiteit, status, kennis, sociale contacten? We helpen bedenken: wat als het speelveld anders is, je buiten je comfortzone komt? Waar krijg je nog meer energie van?” Vervolgens zoekt het bedrijf mee naar een baan, studie of andere „zinvolle tijdsbesteding”.

Vergeet daarbij niet, vervolgt Van Haaften: „Expatpartners doen dat alles in een heel veilige omgeving. In de zekerheid dat je een plek hebt om te slapen. Dat is het prachtige van meegaan met je partner: dat je in zekerheid kunt uitproberen wat je leuk vindt, wat bij je past.”

Dat „ontwerpen van je eigen leven” is de leidende draad in het bedrijf, en ook in het leven van Van Haaften. „Het is goed om plannen te maken, dat heb ik altijd gedaan, al kun je niet alles uitstippelen.” Iets wat ze, onverwacht, onlangs in haar eigen leven ondervond – anderhalf jaar geleden overleed haar man. „Ik ben niet veranderd door het verlies, ik ben nog mezelf. Ik ben blij dat ik indertijd heb besloten om niet ‘de vrouw van’ te worden. Zo heb ik mijn identiteit behouden, dat helpt nu enorm.”