Nieuwe ronde bankensteun op komst

ECB-vergadering De groei en de inflatie in Europa zijn lager dan verwacht. Wat kan de ECB doen om de Europese economie te helpen?

Naar verwachting zal de Europese Centrale Bank – het hoofdkantoor zit in Frankfurt – de Europese groeiverwachting naar beneden bijstellen.
Naar verwachting zal de Europese Centrale Bank – het hoofdkantoor zit in Frankfurt – de Europese groeiverwachting naar beneden bijstellen. Foto Felix Schmitt

Komt er een nieuwe ronde bankensteun in Europa aan? Het antwoord op die vraag zal waarschijnlijk komende donderdag na de traditionele vergadering van de Europese Centrale Bank (ECB) moeten komen.

De Europese economie heeft het moeilijk. Tegenvallende groeicijfers domineren het beeld, zoals dinsdag bleek bij de verlaging van de Nederlandse groeiprognose door het Centraal Planbureau. Analisten verwachten dat ook de ECB donderdag de Europese groeiverwachting naar beneden bijstelt. Ook de verwachte inflatie, een van de belangrijkste richtsnoeren voor ECB-beleid, is vermoedelijk iets lager dan verwacht. Geen reden voor acute paniek, wel voor toenemende zorgen.

Sinds de crisis van 2008 en 2009 heeft de ECB een heel arsenaal aan middelen ingezet om de economie erbovenop te helpen. De bekendste twee zijn de rente (al jaren op 0 procent) en de kwantitatieve verruiming, ook wel het aanzetten van de geldpers genoemd. De rente staat nog steeds op 0 en de verwachting is dat dat nog wel even zo blijft. Met het geldverruimingsprogramma (de facto het opkopen van staats- en bedrijfsobligaties met nieuw gecreëerd geld) is de ECB gestopt, althans er wordt geen geld meer bijgedrukt. Aflopende obligaties worden wel vervangen. De totale hulp van bijna 2.900 miljard euro blijft daarmee op het huidige niveau.

Blik op TLTRO’s

Toch kan de Europese economie wel weer wat hulp gebruiken, luidt de analyse van economen, bankiers en de ECB zelf. Daarom kijkt iedereen sinds een maand of twee naar een derde grote steunmaatregel die de ECB sinds 2014 inzet: de targeted long-term refinancing operation (TLTRO), ofwel gerichte langetermijnherfinanciering van banken. Deze maatregel, die zowel in 2014 als in 2016 werd opengesteld, heeft een looptijd van vier jaar. De laatste leningsronde begint dus in 2020 af te lopen.

TLTRO’s zijn leningen die een bank vraagt bij de ECB en die het voor banken minder risicovol maken om zelf geld uit te lenen. Een bank die geld uitleent, doet dat normaal gesproken voor een lange periode.

De ECB leent aan banken om economie te stimuleren

Om dat risico af te dekken, moet een bank op de kapitaalmarkt geld aantrekken. Dat geld heeft vaak een veel kortere looptijd dan de lening die ertegenover staat, waarmee een risico voor de banken ontstaat. De ECB biedt met de TLTRO’s banken de mogelijkheid voor een langere periode (vier jaar) tegen extreem gunstige voorwaarden die risico’s af te dekken.

De ECB doet dit omdat via de bankleningen aan ondernemingen de economie gestimuleerd wordt. Sinds 2014 hebben banken voor 770 miljard euro aan dergelijke leningen afgenomen bij de ECB, waarvan nog zo’n 720 miljard uitstaat.

Het merendeel van die leningen is gegaan naar banken in landen die het economisch zwaar hebben, zoals in Italië en Spanje, die volgens persbureau Reuters samen 56 procent van het uitstaande TLTRO-bedrag leenden. Banken in relatief gezonde landen als Duitsland en Nederland maken veel minder gebruik van de faciliteit.

Tegenvallende groei

Nu de economische groei tegenvalt, en ook de inflatie achter dreigt te blijven bij het door de ECB gewenste niveau, moet er wat gebeuren. Vooral ook omdat als de ECB niets doet, banken op korte termijn zelf een alternatief voor de ECB-steun moeten zien te vinden. Dat lijkt met name voor Italiaanse banken onhaalbaar.

Analisten van onder meer ING en ABN Amro verwachten dan ook dat ECB-president Mario Draghi komende donderdag zal hinten op het heropenen van het TLTRO-loket. Niet direct, maar via een aankondiging dat „de relevante comités” van zijn bank gevraagd zullen worden om de opties voor bankensteun te verkennen.

Daarmee zou op zijn vroegst in april de daadwerkelijke steun toegezegd kunnen worden. Ruim op tijd voor de banken die nu fors geleend hebben via het TLTRO-loket en die hun leningen vanaf volgend jaar moeten terugbetalen aan de ECB.