Voor het eerst in 12 jaar weer patiënt vrij van hiv na stamcelbehandeling

Een Brit is inmiddels achttien maanden vrij van het virus. Een wondermiddel voor alle hiv-patiënten is de behandeling echter niet.

Speldjes met daarop namen van mensen die zijn overleden aan aids.
Speldjes met daarop namen van mensen die zijn overleden aan aids. Foto Roslan Rahman/AFP

Twaalf jaar nadat voor het eerst een hiv-patiënt dankzij een stamceltransplantatie genas van zijn ziekte, lijkt het erop dat dezelfde behandeling opnieuw succes gehad heeft bij een andere man. Deze Brit is inmiddels achttien maanden virusvrij. Dat melden het UMC Utrecht en het internationale onderzoeksteam IciStem dinsdag.

De hiv-patiënt kreeg kanker en werd daarvoor behandeld met een stamceltransplantatie. Hij kreeg cellen van een donor die een zeldzame resistentie heeft tegen het virus. Na de behandeling - die hem overigens genas van zijn kanker - bouwde de patiënt zijn dosis aidsremmers af. Dat is inmiddels anderhalf jaar geleden. Sindsdien waren er in zijn bloed “slechts flarden genetisch materiaal van hiv terug te vinden, maar geen nieuwe virusdeeltjes”, aldus het UMC Utrecht.

De man is nog niet definitief genezen, waarschuwt hiv-bioloog Ravindra Gupta tegenover persbureau Reuters. Hij zit bij het team dat de Britse patiënt behandelt. “Hij is praktisch genezen, zijn ziekte is in remissie. Maar het is nog te vroeg om te zeggen dat hij genezen is.” De afgelopen jaren leek het virus bij andere mensen dankzij de behandeling verdreven, om later alsnog terug te komen.

Een Duitse patiënt die ook kanker kreeg en dezelfde behandeling onderging als de Brit, is volgens het UMC Utrecht inmiddels drieënhalve maand gestopt met aidsremmers slikken. Bij hem lijkt het virus ook uit zijn bloed verdwenen.

De eerste persoon die ooit via een stamceltransplantatie van zijn hiv-besmetting af kwam, was de Amerikaan Timothy Ray Brown. Hij onderging de behandeling in 2007 in Duitsland, en staat ook wel bekend als The Berlin Patient. Twaalf jaar later is hij nog altijd hiv-vrij.

Geen wondermiddel

Ondanks het succes bij de Brit is stamceltransplantatie geen wondermiddel dat voor alle hiv-patiënten ingezet kan worden. De behandeling is duur en complex. Het risico is bovendien groot: 10 tot 20 procent van de patiënten overlijdt. Daarom wordt de behandeling alleen geprobeerd bij mensen die vanwege een levensbedreigende vorm van bloedkanker toch al een risicovolle stamceltransplantatie moeten krijgen.

Desondanks spreekt viroloog Annemarie Wensing in The New York Times van een hoopvolle ontwikkeling. “Dit zal mensen inspireren dat genezing van hiv toch geen utopie is. Het is te realiseren”, aldus Wensing, werkzaam in het UMC in Utrecht en in Europees verband onderzoeker van stamceltransplantaties voor hiv-patiënten. Bloedkankeronderzoeker Keith Jerome zegt tegen persbureau AP dat het nieuws aantoont dat de genezing van Brown geen toevalstreffer was.

Wereldwijd zijn bijna 37 miljoen mensen besmet met hiv, dat dodelijk is wanneer het zich ontwikkelt tot aids. Sinds begin jaren tachtig zijn er rond de 35 miljoen mensen aan overleden. De meeste patiënten slikken dagelijks medicijnen waarmee het virus onder controle wordt gehouden. Hiv breekt het afweersysteem waarmee het lichaam virussen en bacteriën tegenhoudt af.