Reportage

Hoe wint groentetaartje ’t van friet?

Gezond station Voor Utrecht Centraal staat tijdelijk een foodcar met fruit- en groentetaartjes: een gezond experiment in een ongezonde omgeving.

Gezonde taartjes moeten op het Utrechtse Jaarbeursplein een gezond alternatief bieden voor het vooral ongezonde aanbod in het Centraal Station.
Gezonde taartjes moeten op het Utrechtse Jaarbeursplein een gezond alternatief bieden voor het vooral ongezonde aanbod in het Centraal Station. Foto Bram Petraeus

In de hal van station Utrecht Centraal, onderweg naar het Jaarbeursplein, lonkt een kaasbroodje voor 99 cent. Een gevulde koek voor 1,30. Een dubbele cheeseburger met friet, kipnuggets en frisdrank voor 4,90. Bij Albert Heijn moet je langs een muur van paaseitjes voordat je het fruit ziet.

Deze verleidingen moeten reizigers dus allemaal weerstaan voordat ze tegen de Vespacar aanlopen waar groente- en fruittaartjes worden aangeboden. Deze maandag nog gratis, en daarna voor 2,50 euro per stuk. Het is een experiment van gezondheidspsychologen van de Universiteit Utrecht, die onderzoeken of reizigers tot een gezonde snack te verleiden zijn. „En of er iets te doen is aan de tegenstelling in de hoofden van mensen: ongezond is lekker, gezond niet”, zegt hoogleraar Denise de Ridder.

Bij de frisgekleurde foodcar op het plein voor het station willen de onderzoekers de komende maanden ook een groep reizigers werven die in een app gaan bijhouden wat ze op het station of elders hebben gesnackt, om zo te kunnen volgen hoe hun gedrag verandert als ze zich bewust zijn van gezondere opties.

Student Maxime Hofstede (24) probeert een taartje met appel-rozijnenvulling, dat met nauwelijks vet en zout en zonder toegevoegde suiker volgens de normen van het Voedingscentrum voor gezonde snack mag doorgaan. „De bodem is een beetje droog, maar de vulling is lekker zoet”, zegt Hofstede. In haar tas zat al een spinazie-feta-rol. Ze koopt bijna altijd wat als ze op het station is, de verleiding is haast niet te weerstaan.

Het bleek ook uit het vooronderzoek van De Ridder en haar collega’s: het overgrote deel van de 161 ondervraagden kocht weleens iets te eten op het station, tegelijkertijd noemt driekwart het aanbod ongezond. Fruit en groente zijn wel te koop, maar als je het neerlegt, kopen mensen het nóg niet – hoorde De Ridder eerder van de NS. Zij weet dat gezond een prominente plek moet hebben, „vóór de chocola”. Maar dan nog: het fastfoodaanbod in Utrecht is in vijf jaar bijna verdubbeld, volgens horeca-adviseurs Spronsen & Partners. Boks daar maar eens tegenop, met salades of appelpartjes. Wil je een beeld krijgen van de „obesogene omgeving”, dan hoef je alleen maar een rondje door het centrum en het station van Utrecht te lopen. „Als de verleidingen zo groot zijn, is het oneerlijk van mensen te verwachten dat ze zelf een gezonde keuze maken.”

Appelflap of gezond taartje

Een carnavalsvierder eet patat. „Even een bodempje leggen.” Een muzikant rent het station uit met een chocoladecroissant. „Even een snelle snack, omdat ik haast heb.” Een appelflap-minnende ambtenaar twijfelt, net als veel andere proevers, of hij het gezonde taartje 2,50 euro waard vindt. Hij gokte dat het 1 euro zou kosten. Meer proevers zeggen: „Je wilt eigenlijk eerst weten of het lekker is.” Bij een kroket of stroopwafel – ongezond – ga je daarvan uit. Bij een gezonde snack moet je daarvan eerst overtuigd worden.

Die taak is aan District Koffie en Brood, een lokale bakker die met de onderzoekers en het Voedingscentrum de taartjes ontwikkelde. „Suiker mis je niet in het appel-rozijnentaartje en groenten kun je met kruiden op smaak brengen. In plaats van boter gebruiken we margarine, en in plaats van bloem kozen we volkorenmeel. Door één ingrediënt te vervangen door iets gezonders, kun je een groot verschil maken”, zegt Cees Oortwijn, van de bakkerij. Beide taartjes bevatten minder dan 200 kilocalorieën (kcal). Ter vergelijking: in een gevulde koek zitten 323 kcal, een patatje mayo telt zo’n 600 kcal.

Het aanbod van ketens als Burger King, Smullers en The Döner Company laat zien wat ook uit internationaal onderzoek blijkt: een tussendoortje is al snel een maaltijd. Snacks maken naar schatting ruim een kwart van de energie-inname uit. We snacken steeds meer, de porties worden groter. Niet vreemd dat vaak een verband met obesitas wordt gelegd.

De Belgische Dagmar Van der Voort (37) en haar man proeven samen één gratis appeltaartje. Ze zijn zonder iets te kopen de stationshal doorgekomen – ze snacken zelden buiten de deur. „We verbazen ons over het enorme aanbod en de variatie”, zegt Van der Voort. „Veel groter dan bij ons. Het zit denk ik niet zo in onze cultuur om onderweg te eten.”