Opinie

    • Maxim Februari

Een wereld zonder bedenkelijk beeld

Het is een mooi woord: uploadfilter. U, o, a, i, e: alle enkele klinkers van het alfabet zitten erin. Daarmee is alles ook meteen gezegd, want zo’n uploadfilter is verder een lastig ingrediënt voor gezellige conversatie. O, nee, niet over uploadfilters beginnen, hoor ik u zuchten. En toch moet het. In het vervolg moet uw hart tekeergaan van internetfilters. Uw bloed moet koken van uploads en content. Als de lente komt en u ziet jonge moeders achter kinderwagens in het park wandelen, dan moet een kreet in u losbreken. ‘Weg met de uploadfilters!’

Iemand stuurde me zojuist een linkje. Door daarop te klikken belandde ik op YouTube en kreeg ik een fragment te zien uit de film Network van scenarioschrijver Paddy Chayefsky. Een razende satire uit 1976, waarin media op jacht zijn naar lezers en kijkers, waarin alles draait om cijfers, aantallen, rangordes, lijstjes. Om kijkers te trekken creëert het televisienetwerk zelfs een eigen realityshowvoor terroristen. Nieuwslezer Howard Beale draait door, begint de waarheid te vertellen en wordt immens populair als boze man in een amusementsprogramma.

In het fragment dat ik zag, krijgt deze Howard Beale van een omroepbaas in een minutenlange tirade te horen dat hij ouderwets is. Hij denkt nog in termen van naties en volkeren, maar er zijn geen naties en volkeren meer. Geen Russen, geen Arabieren, geen derde werelden. Er is alleen één groot systeem van systemen. Eén groot dollardomein. ‘Jij loeit nog over Amerika en democratie. Er is geen Amerika. Er is geen democratie. Er is alleen maar IBM en ITT en A T & T en DuPont, Dow, Union Carbide en Exxon. Dat zijn de naties van de wereld tegenwoordig.’

Dit 46 jaar oude fragment, schreef de informatiedeskundige die het me stuurde, valt goed te gebruiken als samenvatting van het veelbesproken boek dat Shoshana Zuboff recent publiceerde over surveillance kapitalisme. Over de reductie van menselijk gedrag tot verhandelbare informatie. En over wat ik ‘de privatisering van alles’ ben gaan noemen. The world is a business, Mr. Beale!

Lees ook de recensie van Zuboffs boek: Het hongerige monster van het surveillancekapitalisme

Mooi. Nu kunnen we daar eeuwig over schrijven en lezen. Decennia na de opkomst van het internet kunnen we voorzichtig onze intellectuele teen in intellectuele debatten steken om afstandelijk na te denken over de richting die ons denken moet nemen. Maar we kunnen ook eindelijk eens wat gaan doen. En daarom demonstreerden dit weekend duizenden Duitsers in Berlijn tegen uploadfilters. ‘Wir sind keine Bots’, riepen ze.

De filters, die geen ironie kunnen herkennen, zullen voor het gemak maar zo veel mogelijk verbieden

Dit protest heeft alles te maken met een wetsvoorstel waarover het Europees Parlement eind deze maand stemt. De wet belooft kunstenaars en schrijvers te beschermen. Platforms en websites worden verantwoordelijk voor ‘uploads’: ze moeten vooraf controleren of die geen inbreuk maken op het auteursrecht. Maar bij al die miljarden beelden en geluiden die worden geüpload – plaatjes in tweets, muziekfragmenten in films - kan dat vooraf controleren alleen automatisch gebeuren. En daar komen de filters om de hoek. Ze staan niet in de wet, maar zonder filters gaat zoiets niet.

En met de filters groeit de macht van de bedrijven. Want wie gaat die filters maken? De grote platforms. Ze zullen ze doorverkopen aan de kleine. The world is a business, Mr. Beale! Maar belangrijker nog, ze verwerven meer macht over communicatie tussen mensen onderling. De kunstmatig intelligente filters – die geen ironie van ernst kunnen onderscheiden, geen satire van echt, geen parodie van oorspronkelijke tekst – zullen voor het gemak gewoon maar zoveel mogelijk communicatie verbieden.

De privatisering van alles: er is geen publieke infrastructuur en dus heersen ondernemingen over alle domeinen. Duitsland stevent af op uploadfilters, en intussen bewaart de Duitse politie bij gebrek aan eigen servers alle gevoelige opnames van haar bodycams op de servers van Amazon. Er is geen Duitsland meer, geen Nederland, geen Europa, er is alleen nog Amazon, SoundCloud. ‘We leven niet langer in een wereld van naties en ideologieën, Mister Beale.’

Nu is ook een wet in de maak om platforms verantwoordelijk te maken voor het uploaden van terroristische inhoud. En wie zal dan bepalen wat terrorisme is? Google? WhatsApp? En daarna de volgende filter, en nog meer filters. Tot er geen bedenkelijke teksten of beelden meer over zijn. ‘En onze kinderen, Mister Beale, zullen een perfecte wereld beërven waarin geen oorlog en honger meer is, geen onderdrukking of wreedheid – één overkoepelende en oecumenische holding.’

Tijd om te beseffen dat je je dromen van vrijheid, gelijkheid en broederschap vanaf nu moet gaan bevechten op private uploadfilters. Klinkt niet leuk, maar is wel zo.

Maxim Februari is jurist en schrijver, www.maximfebruari.nl.