Bouteflika moet elite Algerije redden

Abdelaziz Bouteflika President Algerije

De fragiele Algerijnse president Bouteflika negeert de massale protesten en stelt zich opnieuw verkiesbaar.

Boven: protest tegen Bouteflika in Marseille. Onder: De president brengt zijn stem uit bij verkiezingen in 2017
Boven: protest tegen Bouteflika in Marseille. Onder: De president brengt zijn stem uit bij verkiezingen in 2017 Foto’s Gérard Julien/AFP, Ryad Kramdi/AFP

Werd de campagne voor een vijfde termijn van de Algerijnse president Abdelaziz Bouteflika (82) zondag vanuit een Zwitsers ziekenhuis gelanceerd? Vorige week werd het bejaarde staatshoofd, die na een beroerte in 2013 in precaire gezondheid verkeert, nog in een Geneefs ziekenhuis gesignaleerd. En het bezoek daar liep volgens verschillende bronnen uit.

Of Bouteflika de verklaring waarmee zijn campagnemanager zijn kandidatuur op de Algerijnse staatstelevisie aankondigde zelf had geschreven was evenmin duidelijk. Aan ambitie ontbrak het daarin overigens niet: „Ik ben vastbesloten: als God het wil en de Algerijnse bevolking mij haar vertrouwen schenkt, zal ik de uitdaging opnemen om het regime te hervormen”, klonk het daarin ferm. Van de kandidaat zelf intussen echter geen spoor.

Met zijn hernieuwde kandidatuur negeerde Bouteflika - of degene die achter de verklaring zit - volledig de boodschap van de honderdduizenden betogers, die inmiddels al anderhalve week her en der in Algerije de straat op gaan. Zij eisen een einde aan het al twintig jaar durende Bouteflika-tijdperk. Volgens hen mag de aan een rolstoel gekluisterde president, die hoogst zelden meer in het openbaar verschijnt en hoge bezoekers uit het buitenland wegens gezondheidsperikelen vaak moet afzeggen, op 18 april niet opnieuw worden gekozen.

Of Bouteflika zelf nog wilsbekwaam is of niet, duidelijk is dat de gevestigde orde niet wil tornen aan de status-quo waarvan ze zelf al jaren profiteert. Zonder een spoor van ironie verklaarde de Algerijnse ambassadeur in Parijs maandag desgevraagd dat Bouteflika ondanks zijn fysieke ongemak „nog even scherp van geest is als toen hij twintig was”.

Lange tijd kon Bouteflika op veel krediet rekenen bij de bevolking

Vooral de entourage van Bouteflika heeft veel te verliezen. Hoewel het regime daar zelf niets over loslaat, is het al jaren een publiek geheim dat er een kliek om de president zit die grote staatscontracten toekent aan bevriende zakenlui. Een spin in dit web is Bouteflika’s jongere broer Saïd, die al jaren als zijn adviseur optreedt. Hij zou ook zelf presidentiële ambities koesteren maar zijn diepe impopulariteit vormt daarbij een obstakel.

Ook de legertop eet volop mee uit de staatsruif. De eveneens hoog bejaarde legerchef Ahmed Gaïd Salah (79), net als Bouteflika een oudgediende uit de onafhankelijkheidsstrijd tegen Frankrijk, werd al in 2007 „de meest corrupte functionaris in het militair apparaat” genoemd in een Amerikaans diplomatiek telegram, dat via WikiLeaks uitlekte.

Een oude bekende van de Bouteflika-clan is verder de 54-jarige zakenman Ali Haddad, wiens bedrijf sinds het aantreden van de president in 1999 een hoge vlucht heeft genomen. Het ene grote overheidscontract na het andere hengelde hij binnen, waardoor ETRHB Haddad Groupe uitgroeide tot het grootste concern van het land. Haddad is nu miljardair. Ook de Bouteflika’s zouden rijk zijn geworden van deze deals.

Lange tijd kon Bouteflika zelf op veel krediet rekenen bij de bevolking. Dat was vooral te danken aan de behendige wijze waarop hij de vrede wist te herstellen na de gewelddadige jaren 90. In die periode bond het seculiere leger de strijd aan met moslimfundamentalisten die de verkiezingen van 1991 hadden gewonnen. De strijd kostte aan tenminste 100.000 mensen het leven en het establishment trok, gesteund door het Westen, aan het langste eind.

Die bloedige strijd putte het land volledig uit. Bouteflika wist via onder meer een amnestie voor fundamentalistische leiders de angel uit het conflict te halen. Hij zorgde ook voor economisch herstel, mede dankzij de steeds rianter wordende olie- en gasinkomsten, goed voor zo’n 95 procent van de Algerijnse uitvoer. Er werden grote infrastructurele projecten gestart en via staatssubsidies honderdduizenden banen geschapen voor jongeren. „Bouteflika belichaamt de weer hervonden orde en de veiligheid van daarna”, zei de Franse historica Karima Dirèche dit weekeinde in een vraaggesprek met Le Monde.

Bouteflika brengt zijn stem uit bij verkiezingen in 2017. Foto Ryad Kramdi/AFP

Vooral de oudere generatie waardeerde Bouteflika bovendien omdat hij al in de eerste jaren na de onafhankelijkheid zijn sporen had verdiend. Niet alleen vocht hij mee met het nationale bevrijdingsfront FLN tegen de Fransen, onder de eerste president Ben Bella was hij in 1962, zelf nog maar halverwege de twintig, al minister van jeugd en sport. Een jaar later was hij al even minister van Buitenlandse Zaken. Hij betoonde zich ook toen al een politiek overlever. Toen minister van Defensie Houari Boumédienne een militaire staatsgreep pleegde tegen Ben Bella, sloot Bouteflika zich bij hem aan. Na beschuldigingen van corruptie verdween hij enige jaren uit de openbaarheid maar eind jaren 80 was hij terug in de partijtop van het FLN.

In 1999 kwam Bouteflika's kans als redder van het vaderland, met steun van het machtige leger. Tot 2014 verliep alles voorspoedig maar na het inzakken van de olieprijs liep de Algerijnse economie vast. Ruim een kwart van de jongeren is inmiddels werkloos in een land waar bijna 70 procent van de bevolking jonger dan 30 jaar is. Het zijn ook de jongeren die voorop lopen in de demonstraties. Zij hebben geen boodschap aan Bouteflika's prestaties uit het verleden maar kijken naar de toekomst. Tegen het persbureau AFP verwoordde de 22-jarige werkloze Karim het zo: ,,Hij (Bouteflika) beschouwt ons als een stelletje klootzakken. Maar men heeft 'nee' gezegd. Het is 'nee'. ‘Men’ is de bevolking. Dat zijn 42 miljoen personen.”