Amerikaans hitte-alarm komt vaak te laat

Zomersterfte Een hitteplan moet ouderen en kwetsbare groepen extra beschermen tegen hoge temperaturen. Maar de preventie is niet perfect.

Bewoners van verzorgingshuis Spathodea in Zeist houden hun hoofd en voeten koel tijdens de tropische hitte.
Bewoners van verzorgingshuis Spathodea in Zeist houden hun hoofd en voeten koel tijdens de tropische hitte. Foto ANP/Bart Maat

Tijdens warme dagen beginnen de ziekenhuisopnamen al te stijgen voordat er een hittebeschermingsplan in werking is. Dat blijkt uit Amerikaans onderzoek. Sommige staten treffen pas hittebeschermingsmaatregelen als de ziekenhuisopnamen al flink zijn gestegen. Het kan beter, concluderen de onderzoekers. De hittebelasting waarbij een hitteplan in werking treedt hoeft overigens niet overal gelijk te zijn. Het gaat erom wat mensen gewend zijn. In de koele noordelijke staten kunnen mensen minder goed tegen de hitte. Maar de criteria voor hitte-alarm lopen nu wel erg uiteen.

Dat constateren Amerikaanse onderzoekers die van ruim 50 miljoen ziekenhuisopnamen de diagnose, de datum en de hittebelasting op die dag koppelden. Het waren gegevens uit de jaren 2003 tot 2012, uit 22 Amerikaanse staten. Een publicatie erover verscheen maandag in de PNAS. Zuid-oostelijke staten als Florida geven een hitte-alarm als er een hitte-index is van 38 tot 44°C. De hitte-index is een gevoelstemperatuur voor warm weer, gebaseerd op temperatuur en luchtvochtigheid. Een temperatuur van 28°C bij een luchtvochtigheid van 95 procent geeft bijvoorbeeld een hitte-index van 38°C. Dat hitte-alarm in Florida wordt van kracht als de ziekenhuisopnamen oplopen. Maar staten in het centrale deel van de VS (Indiana, Kentucky) slaan pas alarm bij een hitte-index van 42°C, terwijl de opnamepiek rond de 35°C ligt.

Als het hitteplan van kracht is overlijden meer mensen dan in de week ervoor

In Nederland stelt het RIVM, in overleg met het KNMI, sinds 2007 het Nationaal Hitteplan in werking als de komende vier dagen een maximumtemperatuur van 27°C of meer wordt verwacht.

Boven de 21°C loopt het aantal mensen dat in Nederland op de spoedeisende hulp belandt overigens al bescheiden op. Dat blijkt uit een publicatie die vorig jaar verscheen, overigens over opnamen in de jaren 2002 tot 2007. Bij 27°C lag het aantal opnamen ongeveer 5 procent hoger. Wordt het warmer, dan stijgt dat flink door, tot wel 30 procent meer opnamen van 65-plussers met hartziekten bij een temperatuur van 34°C.

Het Nationaal Hitteplan is sinds 2007 vrijwel ieder jaar een- of tweemaal geactiveerd, soms alleen in zuidelijke of oostelijke provincies. Daar kan het warmer zijn dan aan zee.

Of het Nationaal Hitteplan voldoet, is moeilijk te zeggen. Vanaf 2013 is het, voor zover valt na te gaan, zeven keer van kracht geweest. Tegen de effectiviteit pleit dat zes van de zeven keer, in de week dat het plan van kracht was, duidelijk meer mensen overleden dan in de week daarvoor. Dat blijkt uit de CBS-cijfers van wekelijkse sterfte. In Hitteplanweken overleden er 100 tot 250 mensen meer dan in de week ervoor.

In de zomer overlijden in Nederland overigens altijd beduidend minder mensen (ongeveer 2.500 tot 2.750 per week) dan in januari en februari (3.000 tot 4.000 per week).