Opinie

    • Carolien Roelants

Vrouwenactivisten zijn slechte moeders of heksen

Strijd voor mensenrechten is riskant, maar speciaal voor vrouwen, zo las Carolien Roelants in een nieuw VN-rapport. Die worden extra vervolgd.

U weet, de mensenrechten zijn op de terugtocht, en activisten worden harder aangepakt. Maar ik ga het vandaag aanscherpen: speciaal vrouwelijke activisten. In de opmaat naar vrouwendag op 8 maart komt het ene na het andere rapport uit met vrouwen als onderwerp, de meeste vrij somber. Ik probeer meestal verjaarsjournalistiek te vermijden: geen column over Scrabble op Wereld Scrabble Dag (13 april) of apen op Wereld Apendag (14 december). Maar het is nog geen 8 maart en het onderwerp zit me hoog, gezien onder andere de situatie van Saoedische vrouwenactivisten.

In zijn jaarrapport aan de VN-Mensenrechtenraad schreef de Speciale Rapporteur inzake Mensenrechtenstrijders vorige week dat vrouwen die voor rechten vechten vaak als eersten worden aangepakt. Ik citeer: „in veel landen worden vrouwen die zich inzetten voor mensenrechten gestigmatiseerd en uitgemaakt voor slechte moeders, terroristen of heksen, tot zwijgen gebracht en weggehouden van besluitvorming en ze kunnen zelfs worden gedood.” Tegenwerking komt niet alleen van de autoriteiten maar ook van de media en zelfs van de kant van hun familie.

In landen waar de mensenrechten nog veel strijd nodig hebben, lopen alle activisten gevaar, zowel mannen als vrouwen. Maar vrouwen lopen nog eens extra risico’s als gevolg van diep gewortelde ideeën en normen over wie vrouwen zijn en hoe ze zich moeten gedragen, schrijft de Speciale Rapporteur, de Fransman Michel Forst. De vrouw primair als hoeder van het gezin; achter het aanrecht hoort ze! Dus worden vrouwen soms veroordeeld voor dezelfde acties waarvoor mannen worden geprezen.

In dit verband viel me de open brief op tegen de erosie van vrouwenrechten die is geschreven door meer dan dertig vrouwelijke (ex-)leiders. The Guardian (van 28 februari) sprak met een van hen, de vroegere Argentijnse minister van Buitenlandse Zaken Susana Malcorra, die „een machotype sterke man” als deel van het probleem aanwijst.

Het idee voor de brief drong zich vorig jaar op tijdens de openingszitting van de VN-Assemblee. Malcorra, de Nieuw-Zeelandse ex-premier Helen Clark en voormalig Unesco-directeur Irina Bokova ontdekten daar hun gemeenschappelijke vrees dat populisme en neergang van multilateralisme hard-bevochten vrouwenrechten weer uithollen. Zie het rapport Poland: Women’s Rights Activists Targeted dat Human Rights Watch vorige maand publiceerde. Kijk uit, waarschuwt Malcorra: „anders worden we als de kikker in koud water dat begint warmer te worden en die zich plotseling in kokend water terugvindt”.

In het Midden-Oosten bevinden zich zoals bekend nauwelijks populistische leiders – het zijn ouderwetse autocraten die mannelijke en vrouwelijke activisten allemaal genadeloos vervolgen. Kijk maar eens hoe vol de Egyptische gevangenissen zitten.

Alleen de Saoedische kroonprins springt er in hun gezelschap uit als een typische populist. Hij haalt dj Tiësto naar het koninkrijk, evenals Amerikaanse showworstelaars en Italiaans voetbal, en bouwt een gigantische entertainment city. Veel Saoedische jongeren vinden hem daarom ge-wel-dig. Maar intussen heeft hij de vrouwenbeweging de nek omgedraaid, die tot dan werd gedoogd. Voor het eerst zijn er berichten over foltering van vrouwenactivisten in de Saoedische gevangenis. De benoeming van een vrouw als Saoedische ambassadeur in Washington doet daar niets aan af. Die is niet meer dan prima public relations.

Carolien Roelants is Midden-Oostenexpert en scheidt op deze plaats elke week de feiten van de hypes.

    • Carolien Roelants