Nederland roept ambassadeur terug uit Iran

Diplomatie De diplomatieke spanningen zijn ontstaan na de moordaanslagen op Iraanse dissidenten op Europese bodem de afgelopen jaren.

De Iraanse ambassade in Den Haag.
De Iraanse ambassade in Den Haag. Foto Bart Maat/ANP

De diplomatieke ruzie tussen Nederland en Iran is verder geëscaleerd. Het kabinet besloot maandag om de Nederlandse ambassadeur in Teheran „terug te roepen voor consultaties” , na de uitzetting van twee Nederlandse diplomaten. De spanningen zijn ontstaan naar aanleiding van moordaanslagen op Iraanse dissidenten op Europese bodem in de afgelopen jaren.

Nederland zette in de zomer van 2018 twee Iraanse ambassademedewerkers uit, vanwege naar wat later bleek „sterke aanwijzingen” dat Iran achter in ieder geval twee liquidaties in Nederland zit. Nu blijkt dat Iran als reactie op 20 februari twee Nederlandse ambassademedewerkers tot persona non grata heeft verklaard. Diezelfde dag nog is de Iraanse ambassadeur in Den Haag op het ministerie van Buitenlandse Zaken ontboden. Minister Stef Blok (VVD) noemt de uitzetting in een brief aan de Tweede Kamer „onacceptabel” en „negatief voor de ontwikkeling van de bilaterale relatie”.

De twee uitgezette Nederlanders zijn maandag teruggekeerd naar Nederland. Blok: „Voor henzelf, hun gezin en het team dat ze achterlaten is zo’n plotseling vertrek ingrijpend. Ze worden goed opgevangen.” Behalve Nederland hebben ook andere EU-landen te maken gehad met ongewenste inmenging door Iran. Twee mislukte aanslagen in 2018 in Denemarken en Frankrijk worden ook toegeschreven aan het Iraanse regime. Begin januari werden in EU-verband sancties ingesteld tegen het land.

Lees ook: EU straft Iran, maar niet te hard

Moordaanslagen

Inlichtingendienst AIVD denkt dat Iran achter de moord zit op Ahmad Mola Nissi, in november 2017. Hij werd op klaarlichte dag voor zijn woning in het Haagse Bezuidenhout van dichtbij doodgeschoten. Nissi was de leider van ASMLA, de beweging van de Arabische minderheid in het zuidwesten van Iran die streeft naar een eigen staat. Iran zou ook achter de moord zitten op Mohammad Samadi, in Almere ondergedoken als elektricien Ali Motamed. Samadi was in Iran bij verstek veroordeeld wegens een grote aanslag in 1981, waarbij 73 mensen omkwamen.

De aanslagen hebben een schaduw geworpen over internationale afspraken die in 2015 werden gemaakt over de afbouw van het Iraanse atoomprogramma, in ruil voor meer handel. Voor de EU was deze ‘Iran-deal’ een belangrijk diplomatiek succes. Er is Europese landen veel aan gelegen, ook om economische redenen, om het akkoord te redden. De VS besloten er vorig jaar juist uit te stappen. Een van de argumenten daarvoor waren de „heimelijke moordoperaties” waaraan Iran zich schuldig zou maken.

Welke stappen er zijn op de diplomatieke escalatieladder? Oud-topdiplomaat Jaap de Hoop Scheffer legt uit: Diplomatie escaleert stap voor stap