Jim weet zeker dat de aarde plat is

Vanuit Princeton, New Jersey, schrijft over wat haar opvalt. Vandaag: het went nooit om te praten met complotdenkers.
Illustratie Eliane Gerrits

‘De waarheid zal wel ergens in het midden liggen”, zei mijn moeder vroeger als mijn broer en ik vol overgave twee totaal tegenovergestelde meningen aan het verdedigen waren. Wij vonden dat de grootste dooddoener ooit. Een van de twee had gelijk en we waren er allebei op uit om dat te krijgen. Nu realiseer ik me dat mijn moeder dat zei om van het geruzie af te zijn.

Jim, een automonteur, is een vriendelijke jongeman met wie ik goed overweg kan. Totdat hij tegen me begint over zijn complottheorieën. Zo is hij ervan overtuigd dat de aarde plat is en dat er een koepel omheen zit. Hij probeert me altijd uit te lokken met hem in discussie te gaan. Dan kan hij bewijzen dat er voor elk argument dat ik aanvoer een tegenargument is. Het is een discussie die ik altijd verlies.

Jim gelooft nog meer niet. Nog nooit heeft een man een voet op de maan gezet en 9/11 is in scène gezet door de Amerikaanse regering. De meeste van zijn collega’s geloven wel in één van deze theorieën, maar Jim omarmt ze állemaal. Ook klimaatverandering is bedacht, om ons te belazeren. Hij heeft geen enkel vertrouwen in de overheid, omdat die je dingen op de mouw speldt. Maar hij vertrouwt Trump, omdat die ook in samenzweringen gelooft. Dat maakt hem een van hen.

„Maar Jim”, zeg ik, „jij bent toch naar school geweest. Daar heb je toch bewijs gezien dat de aarde rond is.”

„Toen geloofde ik dat allemaal nog”, zegt hij. „Ik slikte het voor zoete koek. Nu zie ik dat het mind control is. Het is makkelijk mensen te manipuleren. Wij zijn geïndoctrineerd, om ons arm en dom te houden. Maar dom ben ik niet meer.”

Het went nooit met mensen te praten die geloven in complottheorieën. En dat zijn er nogal wat. Zo geloven miljoenen dat de aarde wordt bestierd door buitenaardse reptielen die zich onder ons hebben gemengd, zoals Queen Elizabeth en de Clintons. Zo’n 66 miljoen Amerikanen geloven dat ruimtewezens in New Mexico zijn geland. En mensen denken massaal dat Elvis en John F. Kennedy nog leven.

Het is eigenlijk erg gemakkelijk. Alles wat je officieel hoort en ziet, klopt niet. „Je wordt continu belazerd”, vat Jim het samen. „Allemaal fake news.”

Maar wat opende zijn ogen?

„Het was de film The Truman Show. Het idee dat alles nep is, een grote farce. En dat wij zo onnozel zijn erin te trappen.”

Vorige week stuurde hij me de link van de documentaire Behind the Curve, over mensen zoals hij die geloven dat de aarde plat is. „Kijk daar nu toch eens naar”, zegt hij, „dat is goed voor je algemene ontwikkeling. We zijn echt geen idioten. Of vind je mij soms een idioot? Kunnen we eens echt discussiëren daarna.”

„En?”, vraagt hij. „Wat vind je ervan?”

„Goede documentaire”, zeg ik, „met respect gemaakt.”

„Dat de aarde plat is, bedoel ik natuurlijk”, zegt hij. „Wat vind je daarvan?”

Om me ervan af te maken, mompel ik dat de waarheid wel ergens in het midden zal liggen.

„Precies”, glundert hij. „Je bent al halverwege.”

Reacties naar pdejong@ias.edu Van Pia de Jong is onlangs verschenen Pia’s Amerika, met illustraties van Eliane Gerrits, Prometheus, €19,99