Zo nabij, maar zoveel onbegrip

cultuur Vreemd dat cultuurverschil zo weinig aandacht kreeg.

Krap drie uur met de trein of een half uur met het vliegtuig. Maar weinig West-Europese culturen zijn zó verschillend als de Nederlandse en de Franse. Alleen al daarom is het „raadselachtig” dat het veertien jaar geduurd heeft voordat bij Air France-KLM grondig naar cultuurverschillen en onderlinge vooroordelen is gekeken. Dat zei de bekende Franse organisatiesocioloog Philippe d’Iribarne eind 2017 toen zijn samen met de Tilburgse professor Niels Noorderhaven geschreven rapport over de interculturele botsingen bij de vliegmaatschappij uitlekte.

Voor Nederlandse doeners is een compromis, hoe bescheiden ook, de beste uitkomst. Als de sfeer in de groep maar goed blijft. Ze volgen de regels en gaan recht op hun doel af om een zo goed mogelijk resultaat te halen. Voor Franse denkers komt het in de praktijk pas goed als de theorie sluitend is. Expertise en de ‘juistheid’ van een oplossing staan voorop en dat leidt nu eenmaal af en toe tot conflicten. Specifieke kennis geeft eergevoel en gezag. Maar verwar hiërarchie niet met slaafs volgen: rebellie hoort bij een hofcultuur.

„De Fransen hebben vaak een simplistisch idee van de Nederlanders, die alleen zouden denken aan geld, en klaar staan om het gevecht aan te gaan, voor niemand bang, als ze hun inkomen maar kunnen verhogen”, schreven de onderzoekers na interviews met 47 managers bij Air France en KLM. De Nederlanders hebben vaak „een simplistisch idee van de Fransen als sterk onderworpen aan hiërarchische structuren, gehoorzamend aan politieke overwegingen”.

Het culturele onbegrip heeft volgens D’Iribarne, in 1989 auteur van de bekende studie La Logique de l’Honneur over Frans eergevoel, bijgedragen aan de verstoorde verhoudingen tussen personeel van Air France en KLM. Voor de regelmatige politieke aanvaringen geldt iets soortgelijks. Nederlanders hebben het gevoel volledig in hun recht te staan als ze juridisch gedekt zijn, als ze de procedures gevolgd hebben. Dat gold, in 2016, toen het Rijksmuseum in Frankrijk twee Rembrandt-schilderijen wilde kopen en dat gold deze week toen aandelen in Air France-KLM verworven werden. De Fransen waren in hun eer aangetast omdat basale omgangsvormen niet waren gerespecteerd.

D’Iribarne: „Door de verzuiling spreken Nederlanders over belangen. Een Franse politicus zal dat nooit doen. Het gaat om waarden en principes. Die Franse pretentie kan voor anderen soms ridicuul overkomen, maar de stijl van de oplossing telt hier evenzeer als de toepasbaarheid.”