Wie gaat die mooie 5G-dromen betalen?

Telecom 5G, de nieuwe generatie mobiele netwerken, is klaar voor gebruik. Hoe kan een krimpende telecommarkt de 5G-hype waarmaken? Iemand moet die gedroomde vierde industriële revolutie betalen.

Beeld Studio NRC

De 5G-telefoons zijn klaar, de 5G-antennes zijn klaar, de 5G-frequenties zijn bijna beschikbaar. Laat die nieuwe generatie supersnelle, allesverbindende, alomtegenwoordige mobiele netwerken nu maar komen.

De telecomwereld maakt dit jaar een belangrijke sprong in mobiele technologie. MWC, de grootste telecombeurs ter wereld die afgelopen week in Barcelona plaatsvond, voelde daarom verwachtingsvol, als de avond voor een verjaardagsfeestje: 5G is geen experiment meer maar wordt nu eindelijk aangelegd.

Het was Nick Read, de nieuwe topman van Vodafone, die de zonnige stemming moest bederven. „De telecombranche heeft een slechte reputatie die amper boven die van de tabaksindustrie uitstijgt. We zijn protectionistisch, niet in staat om onszelf te reguleren en niet geneigd om samen te werken.”

Deze eigenschappen maken invoering van 5G er niet makkelijker op. Vodafone zoekt namelijk andere providers om samen de investeringen op te hoesten die nodig zijn voor de invoering van 5G. Anders komt die beloofde digitalisering van onze fysieke wereld – met slimme steden, zelfdenkende fabrieken en robotauto’s, om maar wat te noemen – er niet.

De investeringen beperken zich niet tot het ophangen van nieuwe antennes. Ook de achterliggende vaste infrastructuur moet verbeterd worden, net als de straalverbindingen waarmee een groot aantal zendmasten nog aan het netwerk ‘hangt’.

Samenwerkingen, zoals Vodafone die voorstelt, zijn een manier om de versplinterde Europese telecommarkt rendabel te houden. Ook het koppelen van vaste en mobiele netwerken (VodafoneZiggo) of fusies tussen mobiele netten onderling (zoals T-Mobile en Tele2 in Nederland) moeten de effectiviteit verbeteren.

De Europese providers hameren in Barcelona opnieuw op een ‘eerlijke’ veiling van 5G-frequenties: ze vrezen dat zij de staatskas spekken via duurbetaalde licenties die door de overheden geveild worden. Zo bracht de Italiaanse 5G-veiling eind vorig jaar 6,5 miljard euro op. Ter vergelijking: in Nederland leverde de veiling van 4G-frequenties, zeven jaar geleden, 3,8 miljard euro op.

Vertrouwen we China?

Geld is één van factoren die de 5G-hype tempert. Er zijn meer struikelblokken, zoals de vraag of Chinese bedrijven te vertrouwen zijn. De invoering van 5G lijkt de wereld in twee kampen te verdelen: providers die geen Chinese apparatuur in hun netwerk mogen gebruiken, en zij die dat wel mogen. Dat is het gevolg van het publiciteitsoffensief dat de VS voert tegen ZTE en met name Huawei, de grootste netwerkleverancier.

Er is geen concrete aanwijzing dat de Chinese overheid via Huawei-apparatuur spioneert. Wel bestaat de angst dat zoiets in de toekomst zou kunnen gebeuren. Volgens Peter Zhou, de baas van Huawei’s mobiele divisie, is er geen wet die zijn bedrijf verplicht om data te overhandigen aan de Chinese overheid. Hij belooft „zwart-op-witgarantie.”

Lees ook: Hoe kan Huawei ons vertrouwen winnen?

Het gaat om vertrouwen, niet om technologie. Bijna alle elektronica bevat onderdelen die in China geproduceerd of geassembleerd zijn. Zo laten Nokia en Ericsson ook een deel van hun apparatuur in China produceren. Het valt niet uit te sluiten dat er ergens in die productielijnen met hardware gesjoemeld wordt.

Bij 5G-apparatuur draait het vooral om software, zeggen ze bij Ericsson. Die wordt onder streng beveiligde omstandigheden ontwikkeld in Zweden. Huawei, op zijn beurt, belooft Europese overheden inzage in de software.

Providers proberen de discussie over China niet aan te wakkeren; een verbod op Huawei en ZTE kost ze tijd en geld. Partijen als KPN of Deutsche Telekom willen keuze uit zoveel mogelijk netwerkaanbieders om de prijzen scherp te houden.

Mariya Gabriel, de EU-commissaris van digitale economie en samenleving, beloofde tijdens een toespraak op MWC dat er snel een gezamenlijk Europees standpunt over Chinese apparatuur komt: „Ik weet dat deze kwestie onrust veroorzaakt in de telecomwereld.”

Ondanks druk van de Verenigde Staten lijken zowel Groot-Brittannië als Duitsland het gebruik van Chinese apparatuur een aanvaardbaar risico te vinden. De Duitse overheid wil, zo meldde zakenkrant Handelsblatt, strengere eisen stellen aan de netwerkleveranciers en zal Huawei daarbij niet bij voorbaat uitsluiten.

Nederland komt later dit voorjaar met een China-strategie. De netwerken van KPN en T-Mobile bestaan voor een belangrijk deel uit spullen van ZTE en Huawei. Het ‘ontchinezen’ van deze netwerken lijkt onrealistisch en onbetaalbaar. Een verbod op Chinese apparatuur kan ook een vals gevoel van veiligheid creëren. Dat Chinese hackers in het Westen spioneren, lijdt geen twijfel. Maar zij beperken hun inbraakpogingen niet tot computers en telefoons die via Chinese apparatuur zijn verbonden.

Wachten op het supersnelle netwerk

Zuid-Korea en de Verenigde Staten zijn al bezig met de aanleg van 5G-netwerken. In Europa lopen de Finnen voorop; in Nederland moeten de eerste frequenties nog geveild worden.

De veiling van de 700 MHz frequentieband, bestemd voor 5G, vindt begin 2020 plaats. T-Mobile Nederland, dat net gefuseerd is met Tele2, belooft eind 2020 een landelijk dekkend 5G-netwerk via 700 MHz. Deze lagere frequentieband heeft een goed bereik maar biedt niet de spectaculaire snelheid (tot 10 gigabit per seconde) waar 5G om bekendstaat. 200 megabit per seconde is in theorie haalbaar – dat is vergelijkbaar met de snelheden van het huidige 4G-netwerk. T-Mobile wil de 700 MHz band vooralsnog gebruiken als een extra duwtje in de rug voor het bestaande 4G-netwerk, door bandbreedtes te ‘stapelen’.

Lees ook: Stilte graag, de geheime dienst wil afluisteren.

Ook de responstijd van de 5G-verbinding zal niet meteen een merkbare verbetering ten opzichte van 4G bieden. Het verschil voor gebruikers zal pas echt voelbaar zijn als de 3,5 GHz-frequenties beschikbaar zijn. Die worden in Nederland niet geveild voor 2022.

Het afluisterstation van de veiligheidsdiensten in het Friese Burum, dat het gebruik van 3,5 GHz ten noorden van de lijn Amsterdam-Zwolle tegenhoudt, moet wijken voor 5G. Landelijke dekking van de 3,5 GHz band zou volgens het meest optimistische scenario van Agentschap Telecom pas in 2028 een feit zijn. Nederland is dus zeker geen koploper met de invoering van de supersnelle netwerken.

Geen opleving door 5G-smartphones

Op MWC Barcelona lieten grote fabrikanten als Samsung, Huawei en Oppo weten dat ze voor de zomer toestellen gereed hebben die 5G ondersteunen. Daarmee verbreekt de telecomindustrie de traditie van 3G en 4G, netwerktechnologieën die geïntroduceerd werden op het moment dat de toestellen er nog niet voor geschikt waren. Toch is het onwaarschijnlijk dat de introductie van 5G de verzadigde telefoonmarkt nieuw leven inblaast. De smartphone veranderde van een luxeproduct in een gebruiksvoorwerp dat niet meer elke twee jaar vervangen hoeft te worden. Consumenten doen veel langer met hun telefoons of kopen oudere, refurbished modellen voor minder geld.

Om de gemiddelde verkoopprijs toch hoog te houden presenteerden fabrikanten in Barcelona exotische modellen (opvouwbaar, inklapbaar, met vijf of zes lenzen per toestel). De meest extreme varianten kosten meer dan 2.000 euro. Alles mag sinds de iPhone X de 1.000 euro-grens doorbrak

Tegenover die exorbitante prijzen staat de verwachting dat de meeste consumenten pas zullen upgraden naar 5G als hun huidige toestel aan vervanging toe is en het 5G-netwerk daadwerkelijk iets extra’s te bieden heeft.

Meer van hetzelfde is niet genoeg

In de eerste fase van 5G ligt de nadruk op verbeterd mobiel breedband. Oftewel meer van hetzelfde: snelle verbindingen voor smartphonegebruikers. Dat levert providers geen extra inkomsten op, zoals ook de invoering van 4G de omzet van telecomsector niet liet groeien. Het dataverbruik neemt met 50 procent per jaar toe maar de data-inflatie is nog sneller.

Amerikaanse providers proberen geld te verdienen aan entertainment. Verizon en AT&T kochten mediabedrijven om te concurreren met Netflix, Amazon, Google en Apple – de techsector bouwt een eigen media-aanbod.

In de gefragmenteerde Europese markt ligt integratie van providers en tv-aanbieders minder voor de hand. Er is nog een verschil: in de VS veranderen telecombedrijven in databoeren die locatiegegevens van gebruikers oogsten en uitventen aan anderen. Europese providers moeten aan strengere privacyregels voldoen. Al zitten ze op een schat aan data, doorverkopen is geen optie.

De grootste waardevermeerdering van 5G, hopen Europese telecomproviders, zit ’m in hoogwaardige diensten voor het bedrijfsleven. Daarvan zijn op de MWC-beurs talloze voorbeelden te zien, maar daadwerkelijke contracten zijn nog niet afgesloten. Het struikelblok blijft de investering in het netwerk. Voor veeleisende toepassingen – een gerobotiseerde fabriek of communicatie tussen voertuigen – zal het mobiele netwerk ter plekke opgewaardeerd moeten worden met extra rekenkracht.

De telecomsector vertrouwt erop dat zulke diensten zich vanzelf zullen ontwikkelen, zodra het netwerk er eenmaal ligt. Zoals 3G en 4G de smartphone-industrie en de app-economie voorbrachten, zal 5G nieuwe industriële markten aanboren. Dat gaat minder snel, en beduidend minder revolutionair, dan de meeste 5G-presentaties tot nu toe beloofden. Ook dat hoort bij het volwassen worden van de nieuwe generatie mobiele netwerken.