Opinie

    • Rosanne Hertzberger

Wetenschap is vervuld van identiteitsdenken

Ik zag een tweetje voorbij komen van Science Magazine : „Hoe heeft jouw unieke identiteit bijgedragen aan jouw wetenschappelijke werk?” Zo ziet u maar, ook de wetenschap is vervuld van identiteitspolitiek.

Ik dacht er even over na: ik ben vrouw en bestudeer vaginale bacteriën, maar mijn vrouw-zijn had weinig te maken met mijn onderwerpskeuze. Op een congres in Kaapstad was de zaal ongeveer voor de helft gevuld met mensen zonder vagina. Een Aziatisch-Amerikaanse onderzoeker presenteerde er belangrijke resultaten over HIV-besmettingen bij jonge Afrikaanse vrouwen. Een Australische meneer vertelde ons over verschillende risicofactoren bij vroeggeboorte.

Er zijn uitstekende urologen en prostaatkanker-onderzoekers die zelf geen prostaat hebben. En toch zetten deze mensen al hun tijd en energie in om de zorg en de uitkomsten voor patiënten te verbeteren.

Dat is het mooie van studeren, van onderzoek. Het doet er niet toe wie je bent, maar wat je weet en wat je kan. Maar hoe lang blijft dat zo? De identiteitspolitiek sluipt door alle kieren en gaten naar binnen. Recht van spreken is steeds vaker afhankelijk van huidskleur, geslacht, geaardheid, geloof.

Afgelopen week zag ik daar weer een voorbeeld van. Radioprogramma Dit Is De Dag had een item over demografie: hebben we meer baby’s nodig, en zo ja, hoe krijgen we een nieuwe generatie dan in vredesnaam aan het baren? Wat volgde was een debat tussen twee experts op het gebied van demografie.

Er kwam direct commentaar. Hoe durven deze mensen zich bezig te houden met vragen over voortplanting terwijl ze zelf geen baarmoeder hebben? Toevallig waren beide deelnemers aan het gesprek man. Alleen is het natuurlijk doodzonde om hen tot hun geslacht te reduceren. Het zijn deskundigen. En net als witte mensen veel kunnen weten van de politiek in Rwanda, kunnen moslims expert zijn over de vroege katholieke kerk en mannen over baarmoeders.

Sterker nog, het is een verspilling van kennis en kunde als mensen alleen nog recht van spreken hebben als ze zelf toevallig tot de groep behoren waar het over gaat. En het zou dramatische gevolgen hebben voor de diepgang van het debat.

Identiteit geeft te vaak autoriteit, ervaring wordt te vaak verward met expertise. Het grote misverstand is bijvoorbeeld dat vrouwen verstand hebben van kinderen krijgen of zwangerschap. Dat hebben ze niet, tenzij ze verloskundige of gynaecoloog zijn. Veruit de meeste vrouwen weten alleen iets van hun eigen zwangerschap, en in veel gevallen weten ze zelfs daar weinig van.

Je ziet het terug in de journalistiek, waar de schrijver steeds nadrukkelijker in beeld is en het woordje ‘ik’ steeds vaker terug komt, ook als het volstrekt irrelevant is.

Zelfs in de fictie is de auteur niet weg te slaan uit zijn eigen boeken. Hoe vaak zijn de persoonskenmerken en ervaringen van de hoofdpersoon een exacte kopie van de schrijver? Dat krijg je in een cultuur waar eigen ervaring het belangrijkste verhaal is.

Dit alles neemt natuurlijk niet weg dat we te weinig van vrouwen en sommige minderheden horen, maar dat is een apart probleem. Een groter probleem, want het is vaak het resultaat van discriminatie. Maar het verdrietige gevolg van identiteitspolitiek is dat wanneer de missende stem dan eindelijk mag spreken, er maar één verwachting is: een eigen ervaring. Moslims moeten over islam praten, transmensen over trans zijn, en gehandicapten over gehandicapt zijn, terwijl ze stuk voor stuk waarschijnlijk meer verstand hebben van andere zaken.

Ik zal eerlijk bekennen dat ik me er zelf ook schuldig aan maak. Ik heb me veel te vaak laten meeslepen door giftig modieus gedachtegoed zoals het identiteitsdenken. Ook ik zet mijn eigen ervaring, als vrouw, als moeder, als wetenschapper, als dertiger, te pas en te onpas in. In een column moet het zo nu en dan kunnen, maar ook daar is het deels effectbejag.

Hoe stoppen we hier mee? Hoe dichten we de kieren en gaten? Herhaal duizend keer: „Eigen ervaring is irrelevant” en „Jouw identiteit is geen argument”. Helpt u mij er ook aan herinneren, alstublieft?

Rosanne Hertzberger is microbioloog.