De vraag is: wist Shell dat het geld bij de politici terechtkwam?

Corruptie Het grootste deel van de aankoopsom voor het Nigeriaanse olieveld OPL 245 belandde in de zakken van politici. Justitie denkt genoeg bewijs te hebben om Shell te vervolgen.

Een olie- en gasverwerkingsstation van Shell in Nigeria. In een schriftelijke reactie op vragen meldt Shell dat het nog bezig is de beschuldigingen te doorgronden.
Een olie- en gasverwerkingsstation van Shell in Nigeria. In een schriftelijke reactie op vragen meldt Shell dat het nog bezig is de beschuldigingen te doorgronden.

Shell wordt in Nederland vervolgd wegens mogelijke corruptie in Nigeria. Het olie- en gasconcern heeft vrijdagochtend bekendgemaakt dat het hierover is geïnformeerd door het Openbaar Ministerie (OM). Volgens een woordvoerder van het OM zijn er „strafbare feiten gepleegd” en is er „genoeg om te vervolgen”. De woordvoerder stelt dat het onderzoek bijna is afgerond.

De corruptiezaak draait om het Nigeriaanse olieveld OPL 245. Shell en de Italiaanse oliemaatschappij Eni betaalden in 2011 gezamenlijk 1,3 miljard dollar voor de concessies voor dat olieveld . Het grootste deel van dat geld belandde uiteindelijk in de zakken van Nigeriaanse politici en hoge ambtenaren. De vraag is in hoeverre Shell en Eni hiervan op de hoogte waren. In Italië is deze deal ook onderwerp van een rechtszaak. In Milaan zijn inmiddels twee mensen tot celstraffen veroordeeld.

In Italië loopt rond ditzelfde olieveld ook al een strafzaak tegen Shell, Eni en 16 medewerkers

Een woordvoerder van Shell zegt in een reactie dat er „onlangs” een bijeenkomst is geweest met het OM. Daarin is volgens de zegsman gesproken over vervolging van het bedrijf, „maar niet over de vervolging van individuen”. In Milaan worden wel personen vervolgd, onder wie de huidige Eni-topman, Claudio Descalzi.

In een schriftelijke reactie op vragen meldt Shell verder dat het „nog bezig [is] de beschuldigingen [van het OM, red.] te doorgronden”. Shell zegt dat het „pas onlangs een aantal documenten gekregen heeft met betrekking tot het onderzoek”.

Onwettig

In de Italiaanse rechtszaak, die al een jaar loopt, worden Eni en Shell verdacht van omkoping. Zestien medewerkers en oud-medewerkers worden eveneens vervolgd. Vier van die oud-medewerkers zijn van Shell. Een van hen is het Britse oud-directielid Malcolm Brinded.

De Italiaanse openbaar aanklager stelde dat 1,1 miljard van de 1,3 miljard dollar die voor de concessies werd betaald op onwettige wijze is terechtgekomen bij een Nigeriaanse oud-minister van olie. Vervolgens zou het geld zijn doorgesluisd naar andere Nigeriaanse politici, onder wie oud-president Goodluck Jonathan. In september zijn een Italiaan en Nigeriaan achter gesloten deuren veroordeeld.

Lees meer over de omstreden concessie voor olieveld OPL 245

Shell houdt in die zaak tot nu toe vol dat het bedrijf en zijn oud-medewerkers niets te verwijten valt. Vrijdag zei Shell dat het „te vroeg” is om vast te stellen in hoeverre de beschuldigingen in de Italiaanse en de Nederlandse zaak overeenkomen.

Het Nederlandse Openbaar Ministerie werkt al sinds 2016 mee met het onderzoek van de Italiaanse openbaar aanklager. Drie jaar geleden deed de fiscale opsporingsdienst FIOD een inval op het hoofdkantoor van Shell in Den Haag.

Die dag werd ook Ben van Beurden, sinds 2014 bestuursvoorzitter van Shell, afgeluisterd. De tapes daarvan lekten later uit. Tegen toenmalig financieel directeur Simon Henry zei Van Beurden onder meer dat er volgens hem niets duidelijk belastends was gevonden. Ook sprak hij over mails van Shell-mensen waarin gespeculeerd werd wie wat (van de opbrengst) betaald zou krijgen. Ten tijde van de overname van OPL 245 was Van Beurden actief voor de chemische tak van Shell.

Ngo’s blij met stap OM

In september 2017 deden ook vier buitenlandse ngo’s in Nederland aangifte tegen Shell, Van Beurden en drie (oud-)directeuren. Die aangifte is volgens advocaat Barbara van Straaten van advocatenkantoor Prakken d’Oliveira toegevoegd aan het toen al lopende onderzoek van het OM. Van Straaten zei vrijdag „overvallen” te zijn door de mededeling dat er een strafzaak komt. „Dat is goed nieuws.”

De vier ngo’s, uit het Verenigd Koninkrijk, Italië en Nigeria, hadden in januari nog hun zorg uitgesproken : zij vreesden dat de zaak afgedaan zou worden met een schikking. Een van de ngo’s, het Britse Global Witness, noemde de aankondiging vrijdag „een bemoedigend signaal dat geen enkel bedrijf boven de wet staat”.

Lees meer over de Italiaanse zaak

Bijna een jaar geleden deed Shell zelf aangifte tegen oud-bestuurder Peter Robinson. De Australiër zou zich volgens het concern schuldig hebben gemaakt aan corruptie in Nigeria. Robinson behoort tot de vier oud-Shell-medewerkers die in Milaan terechtstaan. Ook justitie in de VS en beurswaakhond SEC werden ingelicht.

Hier ging het wel om een ander olieveld in Nigeria dan waar de zaak in Milaan, en nu ook in Nederland, om draait. Deze corruptiezaak, uit 2011, kwam aan het rollen na een politie-inval in Robinsons huis naar aanleiding van het onderzoek naar OPL-245. Robinson heeft de aantijgingen van zijn voormalige werkgever altijd ontkend.