Kinderrijk Urk wacht op calamiteit

Overname MC Zuiderzee

St Jansdal neemt vrijdag het failliete MC Zuiderzee in Lelystad over. Rond Lelystad zal straks acute zorg voor patiënten ontbreken.

Links: Het MC Zuiderzee in Lelystad. Foto’s rechts: de inboedel van de failliete IJsselmeerziekenhuizen wordt via een veilinghuis verkocht.
Links: Het MC Zuiderzee in Lelystad. Foto’s rechts: de inboedel van de failliete IJsselmeerziekenhuizen wordt via een veilinghuis verkocht. Foto’s Robin Utrecht en Koen van Weel/ANP

Vanuit zijn woonkamer ziet hij het rode gebouw van het MC Zuiderzee boven de huizen uittorenen. Jarenlang trakteerde die aanblik Jos Visser (73) op een mooie herinnering: in de jaren tachtig was hij zelf directeur zorg van MC Zuiderzee, het enige ziekenhuis van Lelystad. Nu het ziekenhuis in handen van een nieuwe eigenaar komt, heeft het uitzicht een andere betekenis gekregen. Hij is bezorgd. Achter hem op zijn computer komen e-mails binnen van patiënten en zorgverleners die om hulp vragen. De hernieuwde betrokkenheid van Visser bij het ziekenhuis is „nogal uit de hand gelopen”.

Na maanden voorbereiding hebben de bestuurders van Ziekenhuis St Jansdal uit Harderwijk donderdagavond de sleutels gekregen van de curatoren van het MC Zuiderzee. In de herfst werd bekend dat het St Jansdal MC Zuiderzee per 1 maart officieel overneemt, nadat de vorige eigenaar failliet was gegaan. Ondanks deze reddingsactie maken huisartsen, politici en patiënten zich zorgen over de toekomstige zorg in de regio. Want er blijft weinig over van het ziekenhuis.

St Jansdal werkte afgelopen maanden aan een afgeslankte versie van het MC Zuiderzee. Tientallen artsen zijn niet in dienst genomen door de nieuwe eigenaar. Er blijft geen spoedeisende hulp over, geen acute geboortezorg, geen mogelijkheid te overnachten. Alleen wat poliklinieken.

„Het is triest om te zien hoe het ziekenhuis afgelopen maanden tot op het bot is uitgekleed”, zegt Visser. Samen met andere oud-medewerkers van MC Zuiderzee begon hij Stichting Behoud Ziekenhuis Lelystad, om vragen van ongeruste patiënten te beantwoorden.

Visser laat een greep uit de lijst klachten zien. Een patiënt schrijft: „Ik heb maar één long en ik heb het vaak benauwd. Daardoor loop ik in het ziekenhuis bij de longarts. Maar kennelijk is de longarts vertrokken, en ik heb geen enkele informatie van het ziekenhuis of van de arts gekregen over hoe het verder moet. Die onzekerheid maakt een mens moedeloos.”

Een verloskundige stuurt: „Zwangeren gaan niet naar de nodige controles bij de gynaecoloog in het ziekenhuis vanwege de reiskosten. Dit levert in een aantal gevallen direct gevaar op voor de baby.”

De vader van een patiënt met een longembolie schrijft: „Mijn dochter heeft het heel erg zwaar gehad. Het Gelderse ziekenhuis was bijna een uur reizen en we moesten daarna zes uur wachten op een beschikbaar bed. We vinden het onacceptabel dat Lelystad geen ziekenhuis heeft.”

Zo gaat het nog negentig meldingen door.

Zo’n overname door het St Jansdal klinkt nobel, zegt Lenneke van Montfort, huisarts met een praktijk in Lelystad. Maar hóé het gaat, daar wordt ze „echt niet blij van”. De pijn ligt vooral in het verdwijnen van de acute zorg. Er blijft een spoedpost over, maar niet voor levensbedreigende aandoeningen. „’s Avonds en in het weekend kunnen we straks alleen nog maar patiënten met simpele botbreuken naar MC Zuiderzee sturen”, zegt Van Montfort. „We kunnen niet eens een hartfilmpje laten maken.”

In februari bleek uit onderzoek van de gemeente Lelystad dat de ambulances lang bezig zijn om patiënten naar een ziekenhuis te brengen. De gemiddelde totale ritduur voor een ambulance is in Lelystad opgelopen tot ruim vijftig minuten. Vanuit Urk duurt het gemiddeld een uur voordat de patiënt in een ziekenhuis is. Verantwoordelijk wethouder Elly van Wageningen van de ChristenUnie schreef aan de gemeenteraad dat het verdwijnen van de volwaardige spoedeisende hulp „problemen, ernstige knelpunten en onveilige situaties” oplevert. „Het ontbreken van acute zorg voor kinderen in de directe omgeving is voor Lelystad, als ook de omliggende gemeenten, onacceptabel. Urk is vrij kinderrijk”, zegt Van Montfort. „Het is wachten op een calamiteit.”

Het is de bedoeling van het St Jansdal om alle poliklinieken open te houden. Wel zullen de poli’s minder vaak open zijn. „De afgelopen maanden zijn de wachttijden al enorm opgelopen”, zegt Van Montfort. „Voor een afspraak op de kno- en neurologie-afdeling moeten patiënten 49 dagen wachten.” Een woordvoerder van het St Jansdal legt uit dat op dit moment de wachttijden van de verschillende locaties worden samengevoegd, om ze terug te dringen. „Dat is een puzzel en we moeten zoeken naar een goede balans.”

Patiënten uit de regio rond Lelystad wijken niet alleen uit naar het Gelderse Harderwijk, maar ook naar ziekenhuizen zoals die in Sneek, Almere en Zwolle. De druk op deze omliggende ziekenhuizen wordt groter.

Zo ziet het Flevoziekenhuis in Almere een toename van patiënten. Nu komt het voor dat pas met Lelystadse zwangeren kennis wordt gemaakt op het moment dat ze bevallen, terwijl het ziekenhuis ze liever eerder al zou begeleiden. Daarom opent het ziekenhuis uit Almere een polikliniek in een sportcentrum in Lelystad. Het ziekenhuis heeft met de zorgverzekeraars afgesproken dat de zorg voor alle extra patiënten ook aanvullend vergoed wordt. Ook het Isalaziekenhuis in Zwolle krijgt het drukker, maar voorlopig lijkt het er niet op dat zorgverzekeraar Zilveren Kruis het budgetplafond voor 2019 verhoogt. Dat zou betekenen dat de extra toestroom moet worden opgevangen zonder extra geld.

Aanbod langzaam uitbouwen

Na het uitkleden van het MC Zuiderzee wil St Jansdal kijken of het aanbod van het ziekenhuis weer geleidelijk kan worden uitgebouwd, zoals met kortdurende opname en uitbouw van de spoedpoli. Maar het St Jansdal is een klein ziekenhuis, bovendien niet helemaal stabiel. In 2017 draaide het nog 4,2 miljoen verlies. Dat werd volgens het ziekenhuis mede veroorzaakt door de invoering van een nieuw ICT-systeem. Vorig jaar was het weer uit de rode cijfers. Het St Jansdal heeft 14 miljoen euro geleend van de Rabobank voor de overname van de activiteiten in Lelystad, zoals de aanschaf van het gebouw, de investering in ICT en apparatuur en voor een verbouwing. Het pand kampt met veel achterstallig onderhoud. Voor betere beeldherkenningsapparatuur ging het ziekenhuis in december een twaalfjarige samenwerking aan met Siemens Healthineers.

Voor een duurzame oplossing voor de Flevolandse zorg kijkt men naar het ministerie van Volksgezondheid. Dat heeft oud-ziekenhuisdirecteur Bas Leerink de opdracht gegeven om als ‘toekomstverkenner’ met Flevolandse zorgaanbieders te overleggen. In de zomer presenteert Leerink ‘een visie op de zorg in Flevoland vanaf 2020’.

Met de bus en een stuk lopen

„Wij huisartsen willen graag 24-uursspoedzorg en dat mensen opgenomen kunnen worden”, zegt Van Montfort. „Veel patiënten in Lelystad zijn arm, kwetsbaar en hebben beperkte middelen om te reizen. Het Flevoziekenhuis is redelijk te bereiken, maar om bij het ziekenhuis in Harderwijk te komen, moeten mensen met de bus en een stuk lopen. Ik hoor in de spreekkamer familie zeggen dat ze minder vaak patiënten opzoeken.”

Het MC Zuiderzee heeft het lang zwaar gehad voordat de vorige eigenaar, de Stichting IJsselmeerziekenhuizen, failliet ging. Het kampte eigenlijk al sinds de start met een tekort aan patiënten. Tijdens en in de jaren na de opening van het ziekenhuis was Visser er directeur zorg. „Volgens de ontwerpers van de stad zou Lelystad snel doorgroeien naar 100.000 inwoners. We plaatsten 365 bedden. Maar ik denk dat er nooit meer dan 110 bedden bezet waren.”

Grappig genoeg klopte Visser destijds aan bij het St Jansdal. „Van: kunnen we dit samendoen, dan staan we sterker. Ze vonden de cultuurverschillen tussen Harderwijk en Lelystad te groot.”