Recensie

Recensie Muziek

Goudzoekers opera van John Adams is sfeervol maar mist focus

Opera Forward Festival Van componist en Erasmusprijswinnaar John Adams ging een opera over de goldrush, ‘Girls of the Golden West’, in Europese première. Die bevat grootse scènes van Californië rond 1850.

Girls of the Golden West: een opera over seks, drank, geweld en racisme en meer tijdens de goldrush
Girls of the Golden West: een opera over seks, drank, geweld en racisme en meer tijdens de goldrush Petrovsky & Ramone

Tonen dat opera springlevend en actueel is, en ook voor jonge makers en bezoekers interessant – dat is het streven van het Opera Forward Festival van De Nationale Opera, succesvol geesteskind van voormalig directeur Pierre Audi.

Op de vierde festivaleditie gaan deze week vier grotere en vijf kleine talent-operaatjes in première, waarvan de Europese première van John Adams’ opera Girls of the Golden West (2017) donderdag wel de eerste, maar waarschijnlijk niet de beste was.

Opera’s over hedendaagse onderwerpen zijn, helaas en verbazingwekkend, relatief zeldzaam. Adams (72) is met Nixon in China (1987), The Death of Klinghoffer (1991) en Doctor Atomic (2005), alle in samenwerking met regisseur Peter Sellars, de tot oeuvre geworden uitzondering op die regel.

Voor hun vierde samenwerkingsopera deden Adams en Sellars wel een stap terug in de tijd. Girls of the Golden West graaft naar de historische wortels van beider thuisstaat Californië. De opera toont een reeks scènes uit het Wilde Westen anno 1850, een ruwe samenscholing van goudzoekers, hoeren, indianen, Chilenen, Chinezen en Mexicanen (tot de Goldrush was Californië Mexico). Veelzeggend is de laatste scène van de opera, waarin het Mexicaanse meisje Josefa (prachtrol van J’Nai Bridges) wordt veroordeeld tot de strop, ook al is het kraakhelder dat ze haar witte aanrander doodstak uit noodweer. Trumps grensmuur heeft een diep fundament, en alle gevoelens erover ook.

Drank, seks, geweld en racisme

Peter Sellars stelde het libretto samen uit historische bronnen; vooral de brieven van doktersvrouw Louise Clappe, in de opera Dame Shirley genaamd, bleken in de trefzekere beschrijvingen van seks, geweld, drank en racisme een goudmijn.

Maar niet alleen aan de consciëntieuze samenstelling van het libretto voel je dat Girls of the Golden West dé opera had kunnen zijn over het Californië van toen als zinnebeeld van nu. Alle ingrediënten – liefde, seks, geweld, humor, drank, gokken, hoelameisjes, natuurevocatie en weemoed – gingen royaal de pan in. Alleen de vlam bleef uit.

Het voornaamste bezwaar vormt het gebrek aan focus in het libretto. Hoerenbezoek, gokpartij, feest op Independence Day; vele zijpaden verstrooien het zicht op de hoofdpersonages. Zo rijgen de scènes zich aaneen als melodieën in een medley, niet als hoofdstukken die nieuwsgierig maken naar het vervolg.

Een ander bezwaar is dat de muziek enkele grootse scènes bevat, waarin John Adams zich toont op zijn allerbest. Zo’n hoogtepunt is de epiloog van Dame Shirley (prachtig vloeibaar gezongen door Julia Bullock): een instant klassieker waarin Adams’ liefde voor Californië de noten doet gloeien, en die je nog heel vaak als concertaria hoopt terug te horen.

Uitstekend Rotterdams Phil

Maar zulke ijzersterke scènes maken ook duidelijk dat de partituur als geheel, hoewel alert gespeeld door het uitstekende Rotterdams Philharmonisch Orkest onder Grant Gershon, niet overal even urgent is, en de typerend-swingende antimetriek soms wat sjabloonmatig aandoet.

Het decor is in principe eenvoudig, maar bevat leuke vondsten. Een roterend landschapspanorama, door handtrappers aangedreven, maakt anachronistisch zichtbaar hoe gelukszoekers vaak lang reisden voor ze Californië bereikten. Mooi ook: de doorgezaagde sequoia van eeuwen oud als symbool van het rücksichtsloze goudzoekersopportunisme. Sterke rollen zijn er van Paul Appleby als de ruwe blanke mijnman Joe en Davóne Tines als innemende voerman Ned, werkelijk prachtig in zíjn lange monoloog.
Maar een geslaagde opera is Girls of the Golden West ondanks alles niet geworden.