Eén burger bij een debat over 17,5 miljoen

Provinciale Statenverkiezingen De bekendheid met de Provinciale Staten is gering. Waar gaat het eigenlijk over in de statenvergadering? Op de tribune in Zuid-Holland.

De vergaderzaal in het provinciehuis van Zuid-Holland in Den Haag. Vanaf de tribune zie je vooral het plafond en betonnen palen, en met wat moeite 18 van de 55 Statenleden. De rest zit onder de tribune.
De vergaderzaal in het provinciehuis van Zuid-Holland in Den Haag. Vanaf de tribune zie je vooral het plafond en betonnen palen, en met wat moeite 18 van de 55 Statenleden. De rest zit onder de tribune. Foto David van Dam

Het gaat in de Landschapszaal van het Zuid-Hollandse Provinciehuis over 17,5 miljoen euro, bovenop een al beschikbaar gesteld bedrag van 90 miljoen. Over duurzaamheid en infrastructuur. Over een netwerk waarmee de restwarmte uit de Rotterdamse havens zou kunnen worden gebruikt voor Leidse woningen. Wat er toe kan leiden dat ook steden en dorpen daartussen en alle kassen in het Westland van warmte kunnen worden voorzien.

Op de publieke tribune zit één burger, een oud-gemeenteraadslid uit Den Haag, die inspreekt.

Een week later, als hetzelfde onderwerp wordt behandeld in de Statenvergadering, waarbij alle gedeputeerden en 55 Statenleden aanwezig zijn en er gestemd zal worden over de financiële bijdrage, zitten er vijf mensen op de tribune. Twee van hen zijn van de Randstedelijke Rekenkamer en zijn hier voor hun werk. De andere drie zijn kandidaat-Statenleden en komen sfeer proeven.

„Dat is het lot van de provincie”, zegt commissaris van de koning Jaap Smit (CDA). „Wij doen dingen waarvan men zich nooit afvraagt: ‘Wie regelt dat eigenlijk?’ Maar alle besluiten die hier worden genomen, eindigen in de achter- en voortuin van de burger.”

Bij andere bestuurslagen zou het wellicht voller zijn geweest op de tribune. Zeker als het over zo’n omvangrijk project gaat. De belangstelling is ook weleens groter: bijvoorbeeld als het over herindelingen van gemeenten gaat of over plaatsing van windmolens.

Bij de laatste Statenvergadering voor het verkiezingsreces, eind februari, zit de tribune van het Provinciehuis in Den Haag vol met inwoners uit Voorschoten en Leidschendam. Ze willen een geluidswal langs de A4 en komen inspreken. Er zijn 48 stoelen op de tribune.

Laag vertrouwen

Over het algemeen is de burger maar matig geïnteresseerd in wat de provincie doet. Waar bijna driekwart van de kiezers zegt belangstelling te hebben voor landelijke politiek, heeft maar 44 procent interesse in provinciale politiek, bleek uit een gewogen peiling van onderzoeksbureau Team Vier onder 775 kiesgerechtigden. I&O Research peilde dat het vertrouwen in de provincie lager is dan in andere bestuurslagen, en dat dat ten dele kan worden verklaard door de onbekendheid (24 procent van de 3.145 ondervraagde kiezers kende de provincie als bestuurslaag niet). En de opkomst bij de verkiezingen daalt al jaren; in 2015 stemde 47,8 procent van de kiezers .

Maar wat hoor je dan als je wél de Provinciale Staten volgt en op de tribune gaat zitten?

Lees ook: Dé Zuid-Hollander bestaat niet

Allereerst: Zuid-Holland maakt het de burger niet makkelijk. Vanaf de publieke tribune zie je vooral het plafond en betonnen palen, en met wat uitrekken 18 van de 55 Statenleden. De rest zit onder de tribune. Als het actiecomité Stop Geluidsoverlast A4 een spandoek van de tribune hangt, zien alleen de gedeputeerden dat. Maar zij zitten ver weg in de enorme, grijze zaal. Vanaf de tribune zijn hun naambordjes niet te lezen.

Wie dat opmerkt, krijgt te horen dat het straks na de verbouwing allemaal beter wordt. De zaal ziet er al twaalf jaar zo uit. Of er wordt verteld dat je de vergaderingen – zoals bij de meeste gemeenten en de Tweede Kamer – ook live kan volgen via de website. Dan zie je alleen de mensen achter het spreekgestoelte of de interruptiemicrofoon.

Ten tweede zijn niet alle Statenleden welbespraakt. Monotoon lezen sommigen voor van een papiertje, zonder op te kijken. Interrumperen gebeurt beleefd. In een debat over wat de gedeputeerden van VVD, D66, CDA en SP de afgelopen vier jaar hebben bereikt – is Zuid-Holland slimmer, schoner en sterker geworden zoals het coalitieakkoord beloofde? – zijn de Statenleden zo voorzichtig met hun kritiek dat het lijkt alsof alles goed is gegaan.

Reclamefolder

Anne Koning, de fractievoorzitter van de PvdA, zegt bijvoorbeeld dat „er weleens een knoop mag worden doorgehakt”. Ze heeft het dan over driekwart miljard euro die is gereserveerd, maar niet is uitgegeven. Zelfs de PVV, in andere volksvertegenwoordigingen vaak scherp, is hier mild. Fractievoorzitter Henk de Vree vindt de evaluatie van de gedeputeerden „een reclamefolder”: „En dat is niet negatief bedoeld.”

Er is veel consensus in de provincie, zeggen Statenleden en gedeputeerden. De staten zijn minder gepolariseerd dan parlement of gemeenten . En wat er wordt besproken, is inhoudelijk en gaat vaak over de lange termijn. In de commissievergadering Duurzaamheid gaat het over het warmtenet. In de commissie Ruimte en Leefomgeving wordt gesproken over het sociale woningaanbod, over de verrommeling van het platteland, over kantorenleegstand én tegelijkertijd de wens van gemeenten meer kantoren bij te bouwen. „Dit is een overheidslaag waar de rede en inhoud van belang zijn”, zegt gedeputeerde Floor Vermeulen (VVD). „Politiek mag af en toe ook een beetje saai zijn.” Commissaris van de koning Smit : „Ik ben wel blij dat het debat niet zo hijgerig is.”

„Er is zelden vuurwerk”, zegt Ron Hillebrand (PvdA), eerder wethouder. Dat komt ook, zegt hij, omdat er „weinig publieke belangstelling” is en journalisten zelden de Staten volgen. De controle is dus beperkt. „Een risico voor de democratie.” De verslaggever van Omroep West zit meestal in zijn eentje op de perstribune.

Op de laatste Statenvergadering voor de verkiezingen krijgen de inwoners van Voorschoten en Leidschendam hun zin: er wordt een motie aangenomen die de gedeputeerden oproept „twee jaar na dato [...] adequate geluidswering” te plaatsen. „We hebben ontiegelijk moeten lobbyen”, zegt Gerard Wisse van het actiecomité Stop Geluidsoverlast A4. Helemaal overtuigd is het actiecomité niet van de welwillendheid van de provinciale politici. „Vanaf nu blijven we ze kritisch volgen.”