Universiteit besteedde onterecht 669.000 euro aan campus in China

Hoger onderwijs Rijksuniversiteit Groningen mocht geen publiek geld stoppen in een campus in China. Nu blijkt: er is publiek geld gebruikt.

Studenten in China. Een Groningse campus in Yantai kwam er niet.
Studenten in China. Een Groningse campus in Yantai kwam er niet. Foto Rijksuniversiteit Groningen

De Rijksuniversiteit Groningen (RUG) heeft in 2017 haar mislukte avonturen rond het stichten van een Groningse campus in het Chinese Yantai deels met publiek geld gefinancierd, terwijl dat niet mocht. Ook is de begeleiding vanuit de RUG tekortgeschoten, waardoor medewerkers van de universiteit die bezig waren met de Chinese activiteiten, niet wisten hoe ze hun uren moesten registreren. Door de gebrekkige urenregistratie leek het Chinese project goedkoper dan het was.

Dat blijkt uit een donderdag gepresenteerd rapport van onderzoeksbureau Ecorys. Het concludeert dat de universiteit ten onrechte 669 duizend euro belastinggeld heeft uitgegeven aan de voorbereidingen van de campus in Yantai. De universiteit gaat dit bedrag nu uit een ander potje halen en haar jaarrekening aanpassen.

Lees ook: Groningen in China – mét vrij internet

Dubbelrol

Het onderzoek van Ecorys werd geleid door CDA’er Leendert Klaassen, oud-burgemeester en voormalig bestuursvoorzitter van Stenden Hogeschool in Leeuwarden. Klaassen, die voor het onderzoek uitgebreid overlegde met de onderwijsinspectie, is mild in zijn oordeel. Volgens hem is de verantwoording van de uren verkeerd gegaan als gevolg van de „onderschatte complexiteit” van de regelgeving rond buitenlandse activiteiten van universiteiten en hogescholen.

Dit oordeel van Klaassen leidde donderdag direct tot discussie in de Groningse universiteitsraad, die zeer kritisch is over de activiteiten van de universiteit in Yantai. Volgens onderzoeker Jasper Been van de studentenfractie DAG, die vorig jaar met een eigen rapport over de urenbestedingen de kwestie op scherp zette, hebben zowel de onderwijsinspectie als Klaassen zelf steken laten vallen.

Hij wijst daarbij op diens opmerkelijke dubbelrol. In dezelfde maand dat Klaassen – in samenspraak met de onderwijsinspectie – de opdracht van de RUG aanvaardde om de publiek-private geldstromen in China te onderzoeken, startte de onderwijsinspectie namelijk een onderzoek naar Hogeschool Stenden, waar Klaassen in 2017 afzwaaide. Dat onderzoek richt zich ook op de vraag of Stenden onder Klaassen ten onrechte belastinggeld uitgaf aan het bijkantoor van de hogeschool in Qatar, zo blijkt uit een intern stuk dat deel uitmaakt van het inspectie-onderzoek.

Lees ook: Op de vestiging in Qatar krijg je zo een Nederlands diploma

Deze samenloop is volgens Been „onverstandig”. „Het is gek dat juist Klaassen inschattingen mag maken over de complexiteit van wetgeving en de hoogte van bedragen waarvoor bestuurders de mist in mogen gaan. Terwijl de inspectie ondertussen onderzoekt of Stenden zich onder Klaassen op dit punt aan de wet heeft gehouden.” Klaassen en de inspectie zeggen in een reactie dat de onderzoeken bij Stenden en de RUG „los van elkaar staan” en „geen raakvlakken hebben”.

Na het rapport van Klaassen volgt nog een aantal rapportages van de onderwijsinspectie zelf over hoe de RUG haar activiteiten in China heeft georganiseerd. Daarnaast rondt de inspectie dit voorjaar haar onderzoek af naar de activiteiten van Stenden in Qatar. De Tweede Kamer volgt dit met argusogen, zegt Frank Futselaar (SP). „Er zijn veel meer hogescholen en universiteiten die in het buitenland Nederlandse diploma’s willen uitreiken, zonder dat duidelijk is hoe dit wettelijk en qua toezicht geregeld is.”

Afgeblazen avontuur

Tussen 2015 tot 2018 werkte de RUG aan haar Chinese droom. Samen met de Landbouw-universiteit van Beijing probeerde de universiteit een grotendeels door de Chinezen gefinancierde campus in Yantai op te zetten. Daar zouden Chinese studenten Nederlandse academische diploma’s van de RUG kunnen behalen.

Toenmalig onderwijsminister Bussemaker (PvdA) vond dit een goed initiatief, maar stelde als uitdrukkelijke eis dat de Chinese campus niet uit Nederlandse publieke middelen zou worden gefinancierd. Vorig jaar werd het plan afgeblazen omdat de universiteitsraad het niet zag zitten, mede om de financiële risico’s. Ook elders is het animo voor intensieve samenwerking tussen Nederlandse en Chinese universiteiten gedaald, onder meer vanwege het politieke klimaat.

Een meerderheid aan fracties van de Groningse Universiteitsraad vindt dat het donderdag gepubliceerde rapport personele consequenties moet hebben. Zij wijzen daarbij naar Jan de Jeu, de enige van het huidige universiteitsbestuur die ten tijde van de Chinese avonturen ook al RUG- bestuurder was.

De personeelsfractie in de Universiteitsraad spreekt van „onbehoorlijk bestuur” door het vorige bestuur van de RUG en heeft daarnaast inhoudelijke kritiek op het rapport van de commissie-Klaassen. Volgens de fractie zijn bijvoorbeeld de kosten van Yantai met trucs gedrukt, om te voorkomen dat duidelijk werd dat er veel publiek geld naar China vloeide.

Een van die trucs is het „het uitgaan van een 5-urige werkdag voor personeelsleden die op reis zijn naar China. Dergelijke miscalculaties duiden er wat ons betreft op dat er bewust is geprobeerd de kosten voor dit project zo laag mogelijk te houden.”