Rome en Parijs maken ruzie over Leonardo da Vinci

Vijfhonderdste sterfdag De vorige regering in Rome beloofde het Louvre dat het vijf werken van Leonardo kon lenen voor een grote expositie dit najaar. Maar de nationalistische partij Lega komt hiervan terug.

Leonardo da Vinci, detail van Vitruviusman (ca. 1490). Collectie Gallerie dell’Accademia, Venetië.
Leonardo da Vinci, detail van Vitruviusman (ca. 1490). Collectie Gallerie dell’Accademia, Venetië. Foto Universal History Archive/UIG via Getty Images

„De Fransen mogen niet alles hebben.” Met een paar korte zinnen blokkeerde Lucia Borgonzoni, de Italiaanse staatssecretaris voor Cultuur, in november een afspraak om werk van Leonardo da Vinci uit te lenen aan het Louvre, voor een grote overzichtstentoonstelling later dit jaar.

Borgonzoni is lid van de rechts-nationalistische partij Lega. In een interview met de Corriere della Sera zei ze te vrezen dat Italië een bijrol zou spelen bij de vieringen van de vijfhonderdste sterfdag van Leonardo, op 2 mei. „Het nationaal belang kan niet op de tweede plaats komen”, zei ze. Bovendien, aldus Borgonzoni, spreken de Fransen het verkeerd uit. „Het is niet Leonardò, zoals zij hem noemen, maar Leonardo.”

Zo is de grote renaissancekunstenaar een twistpunt geworden tussen Parijs en Rome. De Franse minister van Cultuur Franck Riester, is donderdag in Rome om te zien of er een oplossing kan worden gevonden. Hij praat dan met de baas van Borgonzoni, minister Alberto Bonisoli, lid van de Vijfsterrenbeweging. Die partij heeft onlangs de woede van Parijs opgewekt door openlijk te sympathiseren met de gele hesjes die president Macron onder vuur nemen. Parijs riep hierom eerder deze maand zijn ambassadeur in Rome voor een paar dagen terug.

Al hangt zijn beroemdste schilderij, de Mona Lisa, in het Louvre in Parijs, Leonardo is een Italiaan, onderstreepte Borgonzoni. Hij is geboren in het Toscaanse dorp Vinci. De staatssecretaris: „Hij is alleen maar gestorven in Frankrijk’’, in Amboise, waar hij de laatste drie jaar van zijn leven heeft gewoond als hofkunstenaar van de Franse koning François I.

Leonardo da Vinci, Vitruviusman (ca. 1490). Collectie Gallerie dell’Accademia, Venetië. Foto Universal History Archive/UIG via Getty Images

Het akkoord over het uitlenen door Italië was in 2017 gesloten, door de voorgaande centrum-linkse regering. Bij de huidige rel spelen een aantal zaken door elkaar, zoals de lange voorbereidingstijd voor zo’n belangrijke tentoonstelling, de Franse tegenprestatie, het feit dat maar een vijftiental doeken van Leonardo bewaard is gebleven, en in het algemeen de haat-liefde verhouding tussen Italianen en Fransen.

De Franse zender FranceInfo citeert bijvoorbeeld de Leonardo-kenner Jacques Franck, die fijntjes opmerkt dat Leonardo niet als een Italiaanse kunstenaar moet worden gezien omdat het schiereiland toen bestond uit een hele reeks republiekjes en hertogdommen. De geniale Leonardo, met zijn faam als de renaissancemens bij uitstek, de ware homo universalis, moet volgens Franse experts eerder worden gezien als een Europese kunstenaar.

Twee maanden geleden zei de voormalige directeur van Villa Medici, het Franse culturele instituut in Rome, tegen het persbureau AFP dat „de Fransen de neiging hebben om Italianen de les te lezen en de Italianen om te denken dat de Fransen niet veel voorstellen.” De Franse historicus Jean-Yves Frétigné beschreef de rivaliteit tussen de twee latijnse landen. De Italianen zien zich, met de Romeinen en de renaissance als bewijsstukken, als de grondleggers van de westerse kunst, terwijl de Fransen vanuit een superioriteitsgevoel eerder naar Duitsland of Groot-Brittannië kijken, aldus Frétigné.

Leonardo da Vinci, De boetvaardige Hiëronymus (ca. 1480-82). Collectie Pinacoteca Vaticana, Rome.

Bovendien zijn de Italianen niet vergeten dat onder Napoleon veel Italiaanse kunstwerken zijn meegenomen om in Franse musea tentoongesteld te worden. De Mona Lisa zelf was al langer in Franse handen. Een Italiaanse nationalist die meende dat ook de Mona Lisa door Napoleon was ontvreemd, stal het schilderij in 1911 uit het Louvre en bracht het naar Italië – uiteindelijk ging het doek weer terug naar Parijs.

Volgens het akkoord zouden vier Italiaanse musea zeker vijf werken van Leonardo uitlenen aan het Louvre, waaronder de beroemde tekening Man van Vitruvius, uit de Accademia in Venetië. Als tegenprestatie zou het Louvre volgend jaar van een andere renaissancekunstenaar, Rafaël, een aantal werken uitlenen voor een overzichtstentoonstelling in Rome.

In een poging de Italianen tot een compromis te bewegen, wijzen de Fransen er ook op dat het Louvre in 2015 twee schilderijen van Leonardo heeft uitgeleend voor een tentoonstelling in Milaan.

Correctie (28 februari 2019): In een eerdere versie van dit artikel werd de Italiaanse staatssecretaris Lucia Borgonzoni foutief Bergonzoni genoemd. De achternaam van de Leonardokenner Jacques Franck werd geschreven als Frank en de Villa Medici werd aangeduid als de Villa Medice. Deze fouten zijn hierboven aangepast.