Mislukken top is ramp én blamage

Topontmoeting Trump-Kim Het vredesproces op het Koreaanse schiereiland is in nevelen gehuld, nu de ontmoeting tussen Noord-Korea en de VS onverwacht niets opleverde.

De Amerikaanse president donald Trump houdt een persconferentie na zijn top met de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un in Hanoi.
De Amerikaanse president donald Trump houdt een persconferentie na zijn top met de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un in Hanoi. Foto Leah Millis/Reuters.

De tweede topontmoeting tussen de Amerikaanse president Donald Trump en de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un is op niets uitgelopen. Er kwam geen akkoord en geen gemeenschappelijke slotverklaring. De leiders namen niet eens de moeite meer om nog met elkaar te gaan lunchen.

Dat is onverwacht. Op woensdag, de eerste dag, circuleerden er berichten dat er een ontwerpverklaring klaar lag om getekend te worden. In die verklaring zouden onder meer afspraken staan over verlichting van de sancties door de VS in ruil voor een begin aan het denucleariseringsproces door Noord-Korea.

„ We hadden inderdaad documenten klaar die getekend konden worden”, zei de Amerikaanse president in zijn persconferentie donderdag. Maar Trump had er geen goed gevoel bij. „Ik doe het veel liever goed dan dat ik het snel doe”, zei hij. En over het afbreken van de gesprekken: „Je moet altijd bereid zijn om weg te lopen.”

Van tevoren bestond er juist de angst dat Trump in het heetst van de strijd te veel aan de eisen van Kim tegemoet zou willen komen. Hij zou dan met een deal naar huis gaan die voor de VS ongunstig zou uitpakken. Dat is in elk geval niet gebeurd.

Volgens de Amerikaanse president heeft Kim hoog spel gespeeld. „Ze wilden dat alle sancties zouden worden opgeheven”, zei hij. In ruil daarvoor zou Noord-Korea onder meer hebben aangeboden om de nucleaire faciliteiten in Yongbyon te ontmantelen. „Ze waren bereid om een groot deel te denucleariseren op de gebieden die we wilden, maar daar konden we niet alle sancties voor opgeven. Daar moesten we van weglopen.”

Er zouden ook plannen hebben gelegen voor het oprichten van liaison-kantoren in beide landen en zelfs over een vredesverklaring die een einde zou maken aan de Koreaanse oorlog. Maar kennelijk viel er nergens meer overeenstemming over te bereiken nadat een deal over het opheffen van de sancties er niet kwam.

Ri Yong-ho, als minister van Buitenlandse Zaken aanwezig tijdens de onderhandelingen, zei donderdag dat Noord-Korea heeft voorgesteld om blijvend alle productie van nucleair materiaal te staken, waaronder die van plutonium en uranium. Daar zouden de VS toezicht op mogen houden. In ruil vroeg Noord-Korea om gedeeltelijke opheffing van de sancties, volgens Ri, en staakten de onderhandelingen toen de VS om nóg een maatregel vroegen. Om welke maatregel dat ging, specificeerde hij niet. Als Ri de waarheid spreekt, geeft het aan hoe dicht bij een overeenkomst beide partijen gekomen zijn.

Lees ook dit opiniestuk: Top Trump en Kim Jong-un: misdaad tegen menselijkheid

Nieuwe diplomatie blijkt riskant

Het mislukken van de top is een blamage en een ramp tegelijk, voor beide partijen. Het is het gevolg van een riskante, nieuwe vorm van diplomatie waarbij de meest heikele punten niet vooraf door lagere ambtenaren worden uitonderhandeld. Zowel Trump als Kim gokte erop dat de leiders wel voor elkaar konden krijgen wat hun ondergeschikten nog niet was gelukt: een akkoord vinden dat op de een of andere manier de kloof in de verlangens van beide kanten zou weten te overbruggen.

Vraag is welke gevolgen het mislukken van de top zal hebben. Begint Noord-Korea nu weer met nucleaire tests en met het afvuren van raketten, en is het hele vredesproces dan terug bij af? Het antwoord van Trump op die vraag stelt weinig gerust: „Hij zei dat hij geen tests zou doen met raketten of projectielen of wat dan ook dat met nucleair te maken heeft. Ik weet alleen dat dat is wat hij heeft gezegd, we gaan het zien.”

Ook als Kim geen nieuwe tests houdt is het moeilijk in te schatten wat de volgende stappen kunnen zijn. Trump kan denuclearisatie en vrede op het Koreaanse schiereiland in elk geval niet op zijn naam schrijven, en dat is niet gunstig voor zijn kansen op herverkiezing in 2020.

Ook Kim kan niet blij zijn met deze uitkomst. Noord-Korea liet de VN kort voor de top weten dat het de voedselrantsoenen terug had gebracht van een toch al karige 550 gram per dag naar 300. Het is onduidelijk hoe betrouwbaar dat bericht was. Misschien was het vooral een manier om druk op de top te zetten om de sancties te verlichten of op te heffen. Dat het land lijdt onder de sancties is wel zeker.

Hoe China op de mislukte top zal reageren, is eveneens een belangrijke vraag. Ongeveer 90 procent van alle handel die Noord-Korea drijft, drijft het met China. Dat drong al eerder aan op het opheffen van de sancties. Het is de vraag of China zich er na deze top nog aan wil houden.

Trump bedreigde China tussen neus en lippen door met de opmerking dat hij ook net zo goed weg zou kunnen lopen van de onderhandelingen met China in het kader van de handelsoorlog.